← Vayaviya Samhita — Purva Bhaga
वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 30
ऋषय ऊचुः चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयंति मनांसि नः
ṛṣaya ūcuḥ caritāni vicitrāṇi gṛhyāṇi gahanāni ca durvijñeyāni devaiśca mohayaṃti manāṃsi naḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.1
शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते
śivayostattvasambandhe na doṣa upalabhyate caritaiḥ prākṛto bhāvastayorapi vibhāvyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.2
ब्रह्मादयो ऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः
brahmādayo 'pi lokānāṃ sṛṣṭisthityantahetavaḥ nigrahānugrahau prāpya śivasya vaśavartinaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.3
शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम् अतो ऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम्
śivaḥ punarna kasyāpi nigrahānugrahāspadam ato 'nāyattamaiśvaryaṃ tasyaiveti viniścitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.4
यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम् स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत्
yadyevamīdṛśaiśvaryaṃ tattu svātantryalakṣaṇam svabhāvasiddhaṃ caitasya mūrtimattāspadaṃ bhavet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.5
न मूर्तिश्च स्वतंत्रस्य घटते मूलहेतुना मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी
na mūrtiśca svataṃtrasya ghaṭate mūlahetunā mūrterapi ca kāryatvāttatsiddhiḥ syādahaitukī
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.6
सर्वत्र परमो भावो ऽपरमश्चान्य उच्यते परमापरमौ भावौ कथमेकत्र संगतौ
sarvatra paramo bhāvo 'paramaścānya ucyate paramāparamau bhāvau kathamekatra saṃgatau
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.7
निष्फलो हि स्वभावो ऽस्य परमः परमात्मनः स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः
niṣphalo hi svabhāvo 'sya paramaḥ paramātmanaḥ sa eva sakalaḥ kasmātsvabhāvo hyaviparyayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.8
स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतंत्रः स्वेच्छया यदि न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम्
svabhāvo viparītaścetsvataṃtraḥ svecchayā yadi na karoti kimīśāno nityānityaviparyayam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.9
मूर्तात्मा सकलः कश्चित्स चान्यो निष्फलः शिवः शिवेनाधिष्ठितश्चेति सर्वत्र लघु कथ्यते
mūrtātmā sakalaḥ kaścitsa cānyo niṣphalaḥ śivaḥ śivenādhiṣṭhitaśceti sarvatra laghu kathyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.10
मूर्त्यात्मैव तदा मूर्तिः शिवस्यास्य भवेदिति तस्य मूर्तौ मूर्तिमतोः पारतंत्र्यं हि निश्चितम्
mūrtyātmaiva tadā mūrtiḥ śivasyāsya bhavediti tasya mūrtau mūrtimatoḥ pārataṃtryaṃ hi niścitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.11
अन्यथा निरपेक्षेण मूर्तिः स्वीक्रियते कथम् मूर्तिस्वीकरणं तस्मान्मूर्तौ साध्यफलेप्सया
anyathā nirapekṣeṇa mūrtiḥ svīkriyate katham mūrtisvīkaraṇaṃ tasmānmūrtau sādhyaphalepsayā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.12
न हि स्वेच्छाशरीरत्वं स्वातंत्र्यायोपपद्यते स्वेच्छैव तादृशी पुंसां यस्मात्कर्मानुसारिणी
na hi svecchāśarīratvaṃ svātaṃtryāyopapadyate svecchaiva tādṛśī puṃsāṃ yasmātkarmānusāriṇī
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.13
स्वीकर्तुं स्वेच्छया देहं हातुं च प्रभवन्त्युत ब्रह्मादयः पिशाचांताः किं ते कर्मातिवर्तिनः
svīkartuṃ svecchayā dehaṃ hātuṃ ca prabhavantyuta brahmādayaḥ piśācāṃtāḥ kiṃ te karmātivartinaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.14
इच्छया देहनिर्माणमिन्द्रजालोपमं विदुः अणिमादिगुणैश्वर्यवशीकारानतिक्रमात्
icchayā dehanirmāṇamindrajālopamaṃ viduḥ aṇimādiguṇaiśvaryavaśīkārānatikramāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.15
विश्वरूपं दधद्विष्णुर्दधीचेन महर्षिणा युध्यता समुपालब्धस्तद्रूपं दधता स्वयम्
viśvarūpaṃ dadhadviṣṇurdadhīcena maharṣiṇā yudhyatā samupālabdhastadrūpaṃ dadhatā svayam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.16
सर्वस्मादधिकस्यापि शिवस्य परमात्मनः शरीरवत्तयान्यात्मसाधर्म्यं प्रतिभाति नः
sarvasmādadhikasyāpi śivasya paramātmanaḥ śarīravattayānyātmasādharmyaṃ pratibhāti naḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.17
सर्वानुग्राहकं प्राहुश्शिवं परमकारणम् स निर्गृह्णाति देवानां सर्वानुग्राहकः कथम्
sarvānugrāhakaṃ prāhuśśivaṃ paramakāraṇam sa nirgṛhṇāti devānāṃ sarvānugrāhakaḥ katham
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.18
चिच्छेद बहुशो देवो ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः शिवनिन्दां प्रकुर्वंतं पुत्रेति कुमतेर्हठात्
ciccheda bahuśo devo brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ śivanindāṃ prakurvaṃtaṃ putreti kumaterhaṭhāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.19
विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः
viṣṇorapi nṛsiṃhasya rabhasā śarabhākṛtiḥ bibheda padbhyāmākramya hṛdayaṃ nakharaiḥ kharaiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.20
देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात् वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः
devastrīṣu ca deveṣu dakṣasyādhvarakāraṇāt vīreṇa vīrabhadreṇa na hi kaścidadaṇḍitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.21
पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्
puratrayaṃ ca sastrīkaṃ sadaityaṃ saha bālakaiḥ kṣaṇenaikena devena netrāgneriṃdhanīkṛtam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.22
प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम् क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने
prajānāṃ ratihetuśca kāmo ratipatissvayam krośatāmeva devānāṃ huto netrahutāśane
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.23
गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः
gāvaśca kaściddugdhaughaṃ sravantyo mūrdhni khecarāḥ saruṣā prekṣya devena tatkṣaṇe bhasmasātkṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.24
जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्
jalaṃdharāsuro dīrṇaścakrīkṛtya jalaṃ padā baddhvānaṃtena yo viṣṇuṃ cikṣepa śatayojanam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.25
तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा
tameva jalasaṃdhāyī śūlenaiva jaghāna saḥ taccakraṃ tapasā labdhvā labdhavīryo harissadā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.26
जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम् त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्
jighāṃsatāṃ surārīṇāṃ kulaṃ nirghṛṇacetasām triśūlenāndhakasyoraḥ śikhinaivopatāpitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.27
कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्
kaṇṭhātkālāṃganāṃ sṛṣṭvā dārako 'pi nipātitaḥ kauśikīṃ janayitvā tu gauryāstvakkośagocarām
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.28
शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्
śuṃbhassaha niśuṃbhena prāpito maraṇaṃ raṇe śrutaṃ ca mahadākhyānaṃ skānde skandasamāśrayam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.29
वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः
vadhārthe tārakākhyasya daityendrasyendravidviṣaḥ brahmaṇābhyarthito devo mandarāntaḥpuraṃ gataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.30
विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः
vihṛtya suciraṃ devyā vihārā 'tiprasaṅgataḥ rasāṃ rasātalaṃ nītāmiva kṛtvābhidhāṃ tataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.31
देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्
devīṃ ca vaṃcayaṃstasyāṃ svavīryamatidurvaham avisṛjya visṛjyāgnau haviḥ pūtamivāmṛtam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.32
गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः
gaṃgādiṣvapi nikṣipya vahnidvārā tadaṃśataḥ tatsamāhṛtya śanakaistokaṃstokamitastataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.33
स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्
svāhayā kṛttikārūpātsvabhartrā ramamāṇayā suvarṇībhūtayā nyastaṃ merau śaravaṇe kvacit
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.34
संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा
saṃdīpayitvā kālena tasya bhāsā diśo daśa rañjayitvā girīnsarvānkāṃcanīkṛtya meruṇā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.35
ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने
tataścireṇa kālena saṃjāte tatra tejasi kumāre sukumārāṃge kumārāṇāṃ nidarśane
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.36
तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते
tacchaiśavaṃ svarūpaṃ ca tasya dṛṣṭvā manoharam saha devasurairlokairvismite ca vimohite
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.37
देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्
devo 'pi svayamāyātaḥ putradarśanalālasaḥ saha devyāṃkamāropya tato 'sya smeramānanam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.38
पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः
pītāmṛtamiva snehavivaśenāntarātmanā deveṣvapi ca paśyatsu vītarāgaistapasvibhiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.39
स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्
svasya vakṣaḥsthale svairaṃ nartayitvā kumārakam anubhūya ca tatkrīḍāṃ saṃbhāvya ca parasparam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.40
स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च
stanyamājñāpayandevyāḥ pāyayitvāmṛtopamam tavāvatāro jagatāṃ hitāyetyanuśāsya ca
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.41
स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्
svayandevaśca devī ca na tṛptimupajagmatuḥ tataḥ śakreṇa saṃdhāya bibhyatā tārakāsurāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.42
कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा
kārayitvābhiṣekaṃ ca senāpatye divaukasām putramantarataḥ kṛtvā devena tripuradviṣā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.43
स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया
svayamaṃtarhitenaiva skandamindrādirakṣitam tacchaktyā krauñcabhedinyā yudhi kālāgnikalpayā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.44
छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः
cheditaṃ tārakasyāpi śiraśśakrabhiyā saha stutiṃ cakrurviśeṣeṇa haridhātṛmukhāḥ surāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.45
तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः
tathā rakṣodhipaḥ sākṣādrāvaṇo balagarvitaḥ uddharansvabhujairdīrghaiḥ kailāsaṃ girimātmanaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.46
तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि
tadāgo 'sahamānasya devadevasya śūlinaḥ padāṃguṣṭhaparispandānmamajja mṛdito bhuvi
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.47
बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः
baṭoḥ kenacidarthena svāśritasya gatāyuṣaḥ tvarayāgatya devena pādāṃtaṃ gamitontakaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.48
स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्
svavāhanamavijñāya vṛṣendraṃ vaḍavānalaḥ sagalagrahamānītastato 'styekodakaṃ jagat
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.49
अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्
alokaviditaistaistairvṛttairānandasundaraiḥ aṃgahārasvasenedamasakṛccālitaṃ jagat
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.50
शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्
śānta eva sadā sarvamanugṛhṇāti cecchivaḥ sarvāṇi pūrayedeva kathaṃ śaktena mocayet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.51
अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम् कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्
anādikarma vaicitryamapi nātra niyāmakam kāraṇaṃ khalu karmāpi bhavedīśvarakāritam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.52
किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम् यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत
kimatra bahunoktena nāstikyaṃ hetukārakam yathā hyāśu nivarteta tathā kathaya māruta
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 30.53