← Vayaviya Samhita — Purva Bhaga
वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 31
वायुरुवाच स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु
vāyuruvāca sthane saṃśayitaṃ viprā bhavadbhirhetucoditaiḥ jijñāsā hi na nāstikyaṃ sādhayetsādhubuddhiṣu
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.1
प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम् असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः
pramaṇamatra vakṣyāmi satāmmohanivartakam asatāṃ tvanyathābhāvaḥ prasādena vinā prabhoḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.2
शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्
śivasya paripūrṇasya parānugrahamantarā na kiṃcidapi kartavyamiti sādhu viniścitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.3
स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते
svabhāva eva paryāptaḥ parānugrahakarmaṇi anyathā nissvabhavena na kimapyanugṛhyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.4
परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत् परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः
paraṃ sarvamanugrāhyaṃ paśupāśātmakaṃ jagat parasyānugrahārthaṃ tu patyurājñāsamanvayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.5
पतिराज्ञापकः सर्वमनुगृह्णाति सर्वदा तदर्थमर्थस्वीकारे परतंत्रः कथं शिवः
patirājñāpakaḥ sarvamanugṛhṇāti sarvadā tadarthamarthasvīkāre parataṃtraḥ kathaṃ śivaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.6
अनुग्राह्यनपेक्षो ऽस्ति न हि कश्चिदनुग्रहः अतः स्वातन्त्र्यशब्दार्थाननपेक्षत्वलक्षणः
anugrāhyanapekṣo 'sti na hi kaścidanugrahaḥ ataḥ svātantryaśabdārthānanapekṣatvalakṣaṇaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.7
एतत्पुनरनुग्राह्यं परतंत्रं तदिष्यते अनुग्रहादृते तस्य भुक्तिमुक्त्योरनन्वयात्
etatpunaranugrāhyaṃ parataṃtraṃ tadiṣyate anugrahādṛte tasya bhuktimuktyorananvayāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.8
मूर्तात्मनो ऽप्यनुग्राह्या शिवाज्ञाननिवर्तनात् अज्ञानाधिष्ठितं शम्भोर्न किंचिदिह विद्यते
mūrtātmano 'pyanugrāhyā śivājñānanivartanāt ajñānādhiṣṭhitaṃ śambhorna kiṃcidiha vidyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.9
येनोपलभ्यते ऽस्माभिस्सकलेनापि निष्कलः स मूर्त्यात्मा शिवः शैवमूर्तिरित्युपचर्यते
yenopalabhyate 'smābhissakalenāpi niṣkalaḥ sa mūrtyātmā śivaḥ śaivamūrtirityupacaryate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.10
न ह्यसौ निष्कलः साक्षाच्छिवः परमकारणम् साकारेणानुभावेन केनाप्यनुपलक्षितः
na hyasau niṣkalaḥ sākṣācchivaḥ paramakāraṇam sākāreṇānubhāvena kenāpyanupalakṣitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.11
प्रमाणगम्यतामात्रं तत्स्वभावोपपादकम् न तावतात्रोपेक्षाधीरुपलक्षणमंतरा
pramāṇagamyatāmātraṃ tatsvabhāvopapādakam na tāvatātropekṣādhīrupalakṣaṇamaṃtarā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.12
आत्मोपमोल्वणं साक्षान्मूर्तिरेव हि काचन शिवस्य मूर्तिर्मूर्त्यात्मा परस्तस्योपलक्षणम्
ātmopamolvaṇaṃ sākṣānmūrtireva hi kācana śivasya mūrtirmūrtyātmā parastasyopalakṣaṇam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.13
यथा काष्ठेष्वनारूढो न वह्निरुपलभ्यते एवं शिवो ऽपि मूर्त्यात्मन्यनारूढ इति स्थितिः
yathā kāṣṭheṣvanārūḍho na vahnirupalabhyate evaṃ śivo 'pi mūrtyātmanyanārūḍha iti sthitiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.14
यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम् नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः
yathāgnimānayetyukte jvalatkāṣṭhādṛte svayam nāgnirānīyate tadvatpūjyo mūrtyātmanā śivaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.15
अत एव हि पूजादौ मूर्त्यात्मपरिकल्पनम् मूर्त्यात्मनि कृतं साक्षाच्छिव एव कृतं यतः
ata eva hi pūjādau mūrtyātmaparikalpanam mūrtyātmani kṛtaṃ sākṣācchiva eva kṛtaṃ yataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.16
लिंगादावपि तत्कृत्यमर्चायां च विशेषतः तत्तन्मूर्त्यात्मभावेन शिवो ऽस्माभिरुपास्यते
liṃgādāvapi tatkṛtyamarcāyāṃ ca viśeṣataḥ tattanmūrtyātmabhāvena śivo 'smābhirupāsyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.17
यथानुगृह्यते सो ऽपि मूर्त्यात्मा पारमेष्ठिना तथा मूर्त्यात्मनिष्ठेन शिवेन पशवो वयम्
yathānugṛhyate so 'pi mūrtyātmā pārameṣṭhinā tathā mūrtyātmaniṣṭhena śivena paśavo vayam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.18
लोकानुग्रहणायैव शिवेन परमेष्ठिना सदाशिवादयस्सर्वे मूर्त्यात्मनो ऽप्यधिष्ठिताः
lokānugrahaṇāyaiva śivena parameṣṭhinā sadāśivādayassarve mūrtyātmano 'pyadhiṣṭhitāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.19
आत्मनामेव भोगाय मोक्षाय च विशेषतः तत्त्वातत्त्वस्वरूपेषु मूर्त्यात्मसु शिवान्वयः
ātmanāmeva bhogāya mokṣāya ca viśeṣataḥ tattvātattvasvarūpeṣu mūrtyātmasu śivānvayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.20
भोगः कर्मविपाकात्मा सुखदुःखात्मको मतः न च कर्म शिवो ऽस्तीति तस्य भोगः किमात्मकः
bhogaḥ karmavipākātmā sukhaduḥkhātmako mataḥ na ca karma śivo 'stīti tasya bhogaḥ kimātmakaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.21
सर्वं शिवो ऽनुगृह्णाति न निगृह्णाति किंचन निगृह्णतां तु ये दोषाश्शिवे तेषामसंभवात्
sarvaṃ śivo 'nugṛhṇāti na nigṛhṇāti kiṃcana nigṛhṇatāṃ tu ye doṣāśśive teṣāmasaṃbhavāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.22
ये पुनर्निग्रहाः केचिद्ब्रह्मादिषु निदर्शिताः ते ऽपि लोकहितायैव कृताः श्रीकण्ठमूर्तिना
ye punarnigrahāḥ kecidbrahmādiṣu nidarśitāḥ te 'pi lokahitāyaiva kṛtāḥ śrīkaṇṭhamūrtinā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.23
ब्रह्माण्डस्याधिपत्यं हि श्रीकण्ठस्य न संशयः श्रीकण्ठाख्यां शिवो मूर्तिं क्रीडतीमधितिष्ठति
brahmāṇḍasyādhipatyaṃ hi śrīkaṇṭhasya na saṃśayaḥ śrīkaṇṭhākhyāṃ śivo mūrtiṃ krīḍatīmadhitiṣṭhati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.24
सदोषा एव देवाद्या निगृहीता यथोदितम् ततस्तेपि विपाप्मानः प्रजाश्चापि गतज्वराः
sadoṣā eva devādyā nigṛhītā yathoditam tatastepi vipāpmānaḥ prajāścāpi gatajvarāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.25
निग्रहो ऽपि स्वरूपेण विदुषां न जुगुप्सितः अत एव हि दण्ड्येषु दण्डो राज्ञां प्रशस्यते
nigraho 'pi svarūpeṇa viduṣāṃ na jugupsitaḥ ata eva hi daṇḍyeṣu daṇḍo rājñāṃ praśasyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.26
यत्सिद्धिरीश्वरत्वेन कार्यवर्गस्य कृत्स्नशः न स चेदीशतां कुर्याज्जगतः कथमीश्वरः
yatsiddhirīśvaratvena kāryavargasya kṛtsnaśaḥ na sa cedīśatāṃ kuryājjagataḥ kathamīśvaraḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.27
ईशेच्छा च विधातृत्वं विधेराज्ञापनं परम् आज्ञावश्यमिदं कुर्यान्न कुर्यादिति शासनम्
īśecchā ca vidhātṛtvaṃ vidherājñāpanaṃ param ājñāvaśyamidaṃ kuryānna kuryāditi śāsanam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.28
तच्छासनानुवर्तित्वं साधुभावस्य लक्षणम् विपरीतसमाधोः स्यान्न सर्वं तत्तु दृश्यते
tacchāsanānuvartitvaṃ sādhubhāvasya lakṣaṇam viparītasamādhoḥ syānna sarvaṃ tattu dṛśyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.29
साधु संरक्षणीयं चेद्विनिवर्त्यमसाधु यत् निवर्तते च सामादेरंते दण्डो हि साधनम्
sādhu saṃrakṣaṇīyaṃ cedvinivartyamasādhu yat nivartate ca sāmāderaṃte daṇḍo hi sādhanam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.30
हितार्थलक्षणं चेदं दण्डान्तमनुशासनम् अतो यद्विपरीतं तदहितं संप्रचक्षते
hitārthalakṣaṇaṃ cedaṃ daṇḍāntamanuśāsanam ato yadviparītaṃ tadahitaṃ saṃpracakṣate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.31
हिते सदा निषण्णानामीश्वरस्य निदर्शनम् स कथं दुष्यते सद्भिरसतामेव निग्रहात्
hite sadā niṣaṇṇānāmīśvarasya nidarśanam sa kathaṃ duṣyate sadbhirasatāmeva nigrahāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.32
अयुक्तकारिणो लोके गर्हणीयाविवेकिता यदुद्वेजयते लोकन्तदयुक्तं प्रचक्षते
ayuktakāriṇo loke garhaṇīyāvivekitā yadudvejayate lokantadayuktaṃ pracakṣate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.33
सर्वो ऽपि निग्रहो लोके न च विद्वेषपूर्वकः न हि द्वेष्टि पिता पुत्रं यो निगृह्याति शिक्षयेत्
sarvo 'pi nigraho loke na ca vidveṣapūrvakaḥ na hi dveṣṭi pitā putraṃ yo nigṛhyāti śikṣayet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.34
माध्यस्थेनापि निग्राह्यान्यो निगृह्णाति मार्गतः तस्याप्यवश्यं यत्किंचिन्नैर्घृण्यमनुवर्तते
mādhyasthenāpi nigrāhyānyo nigṛhṇāti mārgataḥ tasyāpyavaśyaṃ yatkiṃcinnairghṛṇyamanuvartate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.35
अन्यथा न हिनस्त्येव सदोषानप्यसौ परान् हिनस्ति चायमप्यज्ञान्परं माध्यस्थ्यमाचरन्
anyathā na hinastyeva sadoṣānapyasau parān hinasti cāyamapyajñānparaṃ mādhyasthyamācaran
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.36
तस्माद्दुःखात्मिकां हिंसां कुर्वाणो यः सनिर्घृणः इति निर्बंधयंत्येके नियमो नेति चापरे
tasmādduḥkhātmikāṃ hiṃsāṃ kurvāṇo yaḥ sanirghṛṇaḥ iti nirbaṃdhayaṃtyeke niyamo neti cāpare
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.37
निदानज्ञस्य भिषजो रुग्णो हिंसां प्रयुंजतः न किंचिदपि नैर्घृण्यं घृणैवात्र प्रयोजिका
nidānajñasya bhiṣajo rugṇo hiṃsāṃ prayuṃjataḥ na kiṃcidapi nairghṛṇyaṃ ghṛṇaivātra prayojikā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.38
घृणापि न गुणायैव हिंस्रेषु प्रतियोगिषु तादृशेषु घृणी भ्रान्त्या घृणान्तरितनिर्घृणः
ghṛṇāpi na guṇāyaiva hiṃsreṣu pratiyogiṣu tādṛśeṣu ghṛṇī bhrāntyā ghṛṇāntaritanirghṛṇaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.39
उपेक्षापीह दोषाह रक्ष्येषु प्रतियोगिषु शक्तौ सत्यामुपेक्षातो रक्ष्यस्सद्यो विपद्यते
upekṣāpīha doṣāha rakṣyeṣu pratiyogiṣu śaktau satyāmupekṣāto rakṣyassadyo vipadyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.40
सर्पस्या ऽ ऽस्यगतम्पश्यन्यस्तु रक्ष्यमुपेक्षते दोषाभासान्समुत्प्रेक्ष्य फलतः सो ऽपि निर्घृणः
sarpasyā ' 'syagatampaśyanyastu rakṣyamupekṣate doṣābhāsānsamutprekṣya phalataḥ so 'pi nirghṛṇaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.41
तस्माद् घृणा गुणायैव सर्वथेति न संमतम् संमतं प्राप्तकामित्वं सर्वं त्वन्यदसम्मतम्
tasmād ghṛṇā guṇāyaiva sarvatheti na saṃmatam saṃmataṃ prāptakāmitvaṃ sarvaṃ tvanyadasammatam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.42
मूर्त्यात्मस्वपि रागाद्या दोषाः सन्त्येव वस्तुतः तथापि तेषामेवैते न शिवस्य तु सर्वथा अग्नावपि समाविष्टं ताम्रं खलु सकालिकम्
mūrtyātmasvapi rāgādyā doṣāḥ santyeva vastutaḥ tathāpi teṣāmevaite na śivasya tu sarvathā agnāvapi samāviṣṭaṃ tāmraṃ khalu sakālikam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.43
इति नाग्निरसौ दुष्येत्ताम्रसंसर्गकारणात् नाग्नेरशुचिसंसर्गादशुचित्वमपेक्षते
iti nāgnirasau duṣyettāmrasaṃsargakāraṇāt nāgneraśucisaṃsargādaśucitvamapekṣate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.44
अशुचेस्त्वग्निसंयोगाच्छुचित्वमपि जायते एवं शोध्यात्मसंसर्गान्न ह्यशुद्धः शिवो भवेत्
aśucestvagnisaṃyogācchucitvamapi jāyate evaṃ śodhyātmasaṃsargānna hyaśuddhaḥ śivo bhavet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.45
शिवसंसर्गतस्त्वेष शोध्यात्मैव हि शुध्यति अयस्यग्नौ समाविष्टे दाहो ऽग्नेरेव नायसः
śivasaṃsargatastveṣa śodhyātmaiva hi śudhyati ayasyagnau samāviṣṭe dāho 'gnereva nāyasaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.46
मूर्तात्मन्येवमैश्वर्यमीश्वरस्यैव नात्मनाम् न हि काष्ठं ज्वलत्यूर्ध्वमग्निरेव ज्वलत्यसौ
mūrtātmanyevamaiśvaryamīśvarasyaiva nātmanām na hi kāṣṭhaṃ jvalatyūrdhvamagnireva jvalatyasau
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.47
काष्ठस्यांगारता नाग्नेरेवमत्रापि योज्यताम् अत एव जगत्यस्मिन्काष्ठपाषाणमृत्स्वपि
kāṣṭhasyāṃgāratā nāgnerevamatrāpi yojyatām ata eva jagatyasminkāṣṭhapāṣāṇamṛtsvapi
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.48
शिवावेशवशादेव शिवत्वमुपचर्यते मैत्र्यादयो गुणा गौणास्तस्मात्ते भिन्नवृत्तयः
śivāveśavaśādeva śivatvamupacaryate maitryādayo guṇā gauṇāstasmātte bhinnavṛttayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.49
तैर्गुणैरुपरक्तानां दोषाय च गुणाय च यत्तु गौणमगौणं च तत्सर्वमनुगृह्णतः न गुणाय न दोषाय शिवस्य गुणवृत्तयः
tairguṇairuparaktānāṃ doṣāya ca guṇāya ca yattu gauṇamagauṇaṃ ca tatsarvamanugṛhṇataḥ na guṇāya na doṣāya śivasya guṇavṛttayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.50
न चानुग्रहशब्दार्थं गौणमाहुर्विपश्चितः संसारमोचनं किं तु शैवमाज्ञामयं हितम्
na cānugrahaśabdārthaṃ gauṇamāhurvipaścitaḥ saṃsāramocanaṃ kiṃ tu śaivamājñāmayaṃ hitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.51
हितं तदाज्ञाकरणं यद्धितं तदनुग्रहः सर्वं हिते नियुञ्जावः सर्वानुग्रहकारकः
hitaṃ tadājñākaraṇaṃ yaddhitaṃ tadanugrahaḥ sarvaṃ hite niyuñjāvaḥ sarvānugrahakārakaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.52
यस्तूपकारशब्दार्थस्तमप्याहुरनुग्रहम् तस्यापि हितरूपत्वाच्छिवः सर्वोपकारकः
yastūpakāraśabdārthastamapyāhuranugraham tasyāpi hitarūpatvācchivaḥ sarvopakārakaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.53
हिते सदा नियुक्तं तु सर्वं चिदचिदात्मकम् स्वभावप्रतिबन्धं तत्समं न लभते हितम्
hite sadā niyuktaṃ tu sarvaṃ cidacidātmakam svabhāvapratibandhaṃ tatsamaṃ na labhate hitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.54
यथा विकासयत्येव रविः पद्मानि भानुभिः समं न विकसन्त्येव स्वस्वभावानुरोधतः
yathā vikāsayatyeva raviḥ padmāni bhānubhiḥ samaṃ na vikasantyeva svasvabhāvānurodhataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.55
स्वभावो ऽपि हि भावानां भाविनो ऽर्थस्य कारणम् न हि स्वभावो नश्यन्तमर्थं कर्तृषु साधयेत्
svabhāvo 'pi hi bhāvānāṃ bhāvino 'rthasya kāraṇam na hi svabhāvo naśyantamarthaṃ kartṛṣu sādhayet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.56
सुवर्णमेव नांगारं द्रावयत्यग्निसंगमः एवं पक्वमलानेव मोचयेन्न शिवपरान्
suvarṇameva nāṃgāraṃ drāvayatyagnisaṃgamaḥ evaṃ pakvamalāneva mocayenna śivaparān
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.57
यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम् विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्
yadyathā bhavituṃ yogyaṃ tattathā na bhavetsvayam vinā bhāvanayā kartā svatantrassantato bhavet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.58
स्वभावविमलो यद्वत्सर्वानुग्राहकश्शिवः स्वभावमलिनास्तद्वदात्मनो जीवसंज्ञिताः
svabhāvavimalo yadvatsarvānugrāhakaśśivaḥ svabhāvamalināstadvadātmano jīvasaṃjñitāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.59
अन्यथा संसरन्त्येते नियमान्न शिवः कथम् कर्ममायानुबन्धोस्य संसारः कथ्यते बुधैः
anyathā saṃsarantyete niyamānna śivaḥ katham karmamāyānubandhosya saṃsāraḥ kathyate budhaiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.60
अनुबन्धो ऽयमस्यैव न शिवस्येति हेतुमान् स हेतुरात्मनामेव निजो नागन्तुको मलः
anubandho 'yamasyaiva na śivasyeti hetumān sa heturātmanāmeva nijo nāgantuko malaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.61
आगन्तुकत्वे कस्यापि भाव्यं केनापि हेतुना यो ऽयं हेतुरसावेकस्त्वविचित्रस्वभावतः
āgantukatve kasyāpi bhāvyaṃ kenāpi hetunā yo 'yaṃ heturasāvekastvavicitrasvabhāvataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.62
आत्मतायाः समत्वे ऽपि बद्धा मुक्ताः परे यतः बद्धेष्वेव पुनः केचिल्लयभोगाधिकारतः
ātmatāyāḥ samatve 'pi baddhā muktāḥ pare yataḥ baddheṣveva punaḥ kecillayabhogādhikārataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.63
ज्ञानैश्वर्यादिवैषम्यं भजन्ते सोत्तराधराः केचिन्मूर्त्यात्मतां यान्ति केचिदासन्नगोचराः
jñānaiśvaryādivaiṣamyaṃ bhajante sottarādharāḥ kecinmūrtyātmatāṃ yānti kecidāsannagocarāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.64
मूर्त्यात्मसु शिवाः केचिदध्वनां मूर्धसु स्थिताः मध्ये महेश्वरा रुद्रास्त्वर्वाचीनपदे स्थिताः
mūrtyātmasu śivāḥ kecidadhvanāṃ mūrdhasu sthitāḥ madhye maheśvarā rudrāstvarvācīnapade sthitāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.65
आसन्ने ऽपि च मायायाः परस्मात्कारणात्त्रयम् तत्राप्यात्मा स्थितो ऽधस्तादन्तरात्मा च मध्यतः
āsanne 'pi ca māyāyāḥ parasmātkāraṇāttrayam tatrāpyātmā sthito 'dhastādantarātmā ca madhyataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.66
परस्तात्परमात्मेति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः वर्तन्ते वसवः केचित्परमात्मपदाश्रयाः
parastātparamātmeti brahmaviṣṇumaheśvarāḥ vartante vasavaḥ kecitparamātmapadāśrayāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.67
अन्तरात्मपदे केचित्केचिदात्मपदे तथा शान्त्यतीतपदे शैवाः शान्ते माहेश्वरे ततः
antarātmapade kecitkecidātmapade tathā śāntyatītapade śaivāḥ śānte māheśvare tataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.68
विद्यायान्तु यथा रौद्राः प्रतिष्ठायां तु वैष्णवाः निवृत्तौ च तथात्मानो ब्रह्मा ब्रह्मांगयोनयः
vidyāyāntu yathā raudrāḥ pratiṣṭhāyāṃ tu vaiṣṇavāḥ nivṛttau ca tathātmāno brahmā brahmāṃgayonayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.69
देवयोन्यष्टकं मुख्यं मानुष्यमथ मध्यमम् पक्ष्यादयो ऽधमाः पञ्चयोनयस्ताश्चतुर्दश
devayonyaṣṭakaṃ mukhyaṃ mānuṣyamatha madhyamam pakṣyādayo 'dhamāḥ pañcayonayastāścaturdaśa
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.70
उत्तराधरभावो ऽपि ज्ञेयस्संसारिणो मलः यथामभावो मुक्तस्य पूर्वं पश्चात्तु पक्वता
uttarādharabhāvo 'pi jñeyassaṃsāriṇo malaḥ yathāmabhāvo muktasya pūrvaṃ paścāttu pakvatā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.71
मलो ऽप्यामश्च पक्वश्च भवेत्संसारकारणम् आमे त्वधरता पुंसां पक्वे तूत्तरता क्रमात्
malo 'pyāmaśca pakvaśca bhavetsaṃsārakāraṇam āme tvadharatā puṃsāṃ pakve tūttaratā kramāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.72
पश्वात्मानस्त्रिधाभिन्ना एकद्वित्रिमलाः क्रमात् अत्रोत्तरा एकमला द्विमला मध्यमा मताः त्रिमलास्त्वधमा ज्ञेया यथोत्तरमधिष्ठिताः
paśvātmānastridhābhinnā ekadvitrimalāḥ kramāt atrottarā ekamalā dvimalā madhyamā matāḥ trimalāstvadhamā jñeyā yathottaramadhiṣṭhitāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.73
त्रिमलानधितिष्ठंति द्विमलैकमलाः क्रमात् इत्थमौपाधिको भेदो विश्वस्य परिकल्पितः
trimalānadhitiṣṭhaṃti dvimalaikamalāḥ kramāt itthamaupādhiko bhedo viśvasya parikalpitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.74
एकद्वित्रिमलान्सर्वाञ्छिव एको ऽधितिष्ठति अशिवात्मकमप्येतच्छिवेनाधिष्ठितं यथा
ekadvitrimalānsarvāñchiva eko 'dhitiṣṭhati aśivātmakamapyetacchivenādhiṣṭhitaṃ yathā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.75
अरुद्रात्मकमित्येवं रुद्रैर्जगदधिष्ठितम् अण्डान्ता हि महाभूमिश्शतरुद्राद्यधिष्ठिता
arudrātmakamityevaṃ rudrairjagadadhiṣṭhitam aṇḍāntā hi mahābhūmiśśatarudrādyadhiṣṭhitā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.76
मायान्तमन्तरिक्षं तु ह्यमरेशादिभिः क्रमात् अंगुष्ठमात्रपर्यन्तैस्समंतात्संततं ततम्
māyāntamantarikṣaṃ tu hyamareśādibhiḥ kramāt aṃguṣṭhamātraparyantaissamaṃtātsaṃtataṃ tatam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.77
महामायावसाना द्यौर्वाय्वाद्यैर्भुवनाधिपैः अनाश्रितान्तैरध्वान्तर्वर्तिभिस्समधिष्ठिताः
mahāmāyāvasānā dyaurvāyvādyairbhuvanādhipaiḥ anāśritāntairadhvāntarvartibhissamadhiṣṭhitāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.78
ते हि साक्षाद्दिविषदस्त्वन्तरिक्षसदस्तथा पृथिवीपद इत्येवं देवा देवव्रतैः स्तुता
te hi sākṣāddiviṣadastvantarikṣasadastathā pṛthivīpada ityevaṃ devā devavrataiḥ stutā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.79
एवन्त्रिभिर्मलैरामैः पक्वैरेव पृथक्पृथक् निदानभूतैस्संसाररोगः पुंसां प्रवर्तते
evantribhirmalairāmaiḥ pakvaireva pṛthakpṛthak nidānabhūtaissaṃsārarogaḥ puṃsāṃ pravartate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.80
अस्य रोगस्य भैषज्यं ज्ञानमेव न चापरम् भिषगाज्ञापकः शम्भुश्शिवः परमकारणम्
asya rogasya bhaiṣajyaṃ jñānameva na cāparam bhiṣagājñāpakaḥ śambhuśśivaḥ paramakāraṇam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.81
अदुःखेना ऽपि शक्तो ऽसौ पशून्मोचयितुं शिवः कथं दुःखं करोतीति नात्र कार्या विचारणा
aduḥkhenā 'pi śakto 'sau paśūnmocayituṃ śivaḥ kathaṃ duḥkhaṃ karotīti nātra kāryā vicāraṇā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.82
दुःखमेव हि सर्वो ऽपि संसार इति निश्चितम् कथं दुःखमदुःखं स्यात्स्वभावो ह्यविपर्ययः
duḥkhameva hi sarvo 'pi saṃsāra iti niścitam kathaṃ duḥkhamaduḥkhaṃ syātsvabhāvo hyaviparyayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.83
न हि रोगी ह्यरोगी स्याद्भिषग्भैषज्यकारणात् रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत्
na hi rogī hyarogī syādbhiṣagbhaiṣajyakāraṇāt rogārtaṃ tu bhiṣagrogādbhaiṣajaissukhamuddharet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.84
एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून् स्वाज्ञौषधविधानेन दुःखान्मोचयते शिवः
evaṃ svabhāvamalinānsvabhāvādduḥkhinaḥ paśūn svājñauṣadhavidhānena duḥkhānmocayate śivaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.85
न भिषक्कारणं रोगे शिवः संसारकारणम् इत्येतदपि वैषम्यं न दोषायास्य कल्पते
na bhiṣakkāraṇaṃ roge śivaḥ saṃsārakāraṇam ityetadapi vaiṣamyaṃ na doṣāyāsya kalpate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.86
दुःखे स्वभावसंसिद्धे कथन्तत्कारणं शिवः स्वाभाविको मलः पुंसां स हि संसारयत्यमून्
duḥkhe svabhāvasaṃsiddhe kathantatkāraṇaṃ śivaḥ svābhāviko malaḥ puṃsāṃ sa hi saṃsārayatyamūn
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.87
संसारकारणं यत्तु मलं मायाद्यचेतनम् तत्स्वयं न प्रवर्तेत शिवसान्निध्यमन्तरा
saṃsārakāraṇaṃ yattu malaṃ māyādyacetanam tatsvayaṃ na pravarteta śivasānnidhyamantarā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.88
यथा मणिरयस्कांतस्सान्निध्यादुपकारकः अयसश्चलतस्तद्वच्छिवो ऽप्यस्येति सूरयः
yathā maṇirayaskāṃtassānnidhyādupakārakaḥ ayasaścalatastadvacchivo 'pyasyeti sūrayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.89
न निवर्तयितुं शक्यं सान्निध्यं सदकारणम् अधिष्ठाता ततो नित्यमज्ञातो जगतश्शिवः
na nivartayituṃ śakyaṃ sānnidhyaṃ sadakāraṇam adhiṣṭhātā tato nityamajñāto jagataśśivaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.90
न शिवेन विना किंचित्प्रवृत्तमिह विद्यते तत्प्रेरितमिदं सर्वं तथापि न स मुह्यति
na śivena vinā kiṃcitpravṛttamiha vidyate tatpreritamidaṃ sarvaṃ tathāpi na sa muhyati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.91
शक्तिराज्ञात्मिका तस्य नियन्त्री विश्वतोमुखी तया ततमिदं शश्वत्तथापि स न दुष्यति
śaktirājñātmikā tasya niyantrī viśvatomukhī tayā tatamidaṃ śaśvattathāpi sa na duṣyati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.92
अनिदं प्रथमं सर्वमीशितव्यं स ईश्वरः ईशनाच्च तदीयाज्ञा तथापि स न दुष्यति
anidaṃ prathamaṃ sarvamīśitavyaṃ sa īśvaraḥ īśanācca tadīyājñā tathāpi sa na duṣyati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.93
यो ऽन्यथा मन्यते मोहात्स विनष्यति दुर्मतिः तच्छक्तिवैभवादेव तथापि स न दुष्यति
yo 'nyathā manyate mohātsa vinaṣyati durmatiḥ tacchaktivaibhavādeva tathāpi sa na duṣyati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.94
एतस्मिन्नंतरे व्योम्नः श्रुताः वागरीरिणी सत्यमोममृतं सौम्यमित्याविरभवत्स्फुटम्
etasminnaṃtare vyomnaḥ śrutāḥ vāgarīriṇī satyamomamṛtaṃ saumyamityāvirabhavatsphuṭam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.95
ततो हृष्टतराः सर्वे विनष्टाशेषसंशयाः मुनयो विस्मयाविष्टाः प्रेणेमुः पवनं प्रभुम्
tato hṛṣṭatarāḥ sarve vinaṣṭāśeṣasaṃśayāḥ munayo vismayāviṣṭāḥ preṇemuḥ pavanaṃ prabhum
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.96
तथा विगतसन्देहान्कृत्वापि पवनो मुनीन् नैते प्रतिष्ठितज्ञाना इति मत्वैवमब्रवीत्
tathā vigatasandehānkṛtvāpi pavano munīn naite pratiṣṭhitajñānā iti matvaivamabravīt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.97
वायुरुवाच्व परोक्षमपरोक्षं च द्विविधं ज्ञानमिष्यते परोक्षमस्थिरं प्राहुरपरोक्षं तु सुस्थिरम्
vāyuruvācva parokṣamaparokṣaṃ ca dvividhaṃ jñānamiṣyate parokṣamasthiraṃ prāhuraparokṣaṃ tu susthiram
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.98
हेतूपदेशगम्यं यत्तत्परोक्षं प्रचक्षते अपरोक्षं पुनः श्रेष्ठादनुष्ठानाद्भविष्यति
hetūpadeśagamyaṃ yattatparokṣaṃ pracakṣate aparokṣaṃ punaḥ śreṣṭhādanuṣṭhānādbhaviṣyati
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.99
नापरोक्षादृते मोक्ष इति कृत्वा विनिश्चयम् श्रेष्ठानुष्ठानसिद्ध्यर्थं प्रयतध्वमतन्द्रिताः
nāparokṣādṛte mokṣa iti kṛtvā viniścayam śreṣṭhānuṣṭhānasiddhyarthaṃ prayatadhvamatandritāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 31.100