← Vayaviya Samhita — Purva Bhaga
वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 32
ऋषय ऊचुः किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत
ṛṣaya ūcuḥ kiṃ tacchreṣṭamanuṣṭhānaṃ mokṣo yenaparokṣitaḥ tattasya sādhanaṃ cādya vaktumarhasi māruta
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.1
वायुरुवाच शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः
vāyuruvāca śaivo hi paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ yatrāparokṣo lakṣyeta sākṣānmokṣapradaḥ śivaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.2
स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात् क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः
sa tu pañcavidho jñeyaḥ pañcabhiḥ parvabhiḥ kramāt kriyātapojapadhyānajñānātmabhiranuttaraiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.3
तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम्
taireva sottaraissiddho dharmastu paramo mataḥ parokṣamaparokṣaṃ ca jñānaṃ yatra ca mokṣadam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.4
परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः
paramo 'paramaścobhau dharmau hi śruticoditau dharmaśabdābhidheyerthe pramāṇaṃ śrutireva naḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.5
परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः
paramo yogaparyanto dharmaḥ śrutiśirogataḥ dharmastvaparamastadvadadhaḥ śrutimukhotthitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.6
अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः
apaśvātmādhikāratvādyo dharamaḥ paramo mataḥ sādhāraṇastato 'nyastu sarveṣāmadhikārataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.7
स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम् धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक् सांग एवोपबृंहितः
sa cāyaṃ paramo dharmaḥ paradharmasya sādhanam dharmaśāstrādibhissamyak sāṃga evopabṛṃhitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.8
शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः
śaivo yaḥ paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ itihāsapurāṇābhyāṃ kathaṃcidupabṛṃhitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.9
शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः
śaivāgamaistu saṃpannaḥ sahāṃgopāṃvistaraḥ tatsaṃskārādhikāraiśca samyagevopabṛṃhitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.10
शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः
śaivāgamo hi dvividhaḥ śrauto 'śrautaśca saṃskṛtaḥ śrutisāramayaḥ śrautassvataṃtra itaro mataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.11
स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः
svataṃtro daśadhā pūrvaṃ tathāṣṭādaśadhā punaḥ kāmikādisamākhyābhissiddhaḥ siddhāntasaṃjñitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.12
श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते
śrutisāramayo yastu śatakoṭipravistaraḥ paraṃ pāśupataṃ yatra vrataṃ jñānaṃ ca kathyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.13
युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते
yugāvarteṣu śiṣyeta yogācāryasvarūpiṇā tatratatrāvatīrṇena śivenaiva pravartyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.14
संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः
saṃkṣipyāsya pravaktāraścatvāraḥ paramarṣaya rururdadhīco 'gastyaśca upamanyurmahāyaśāḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.15
ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः
te ca pāśupatā jñeyāssaṃhitānāṃ pravartakāḥ tatsaṃtatīyā guravaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.16
तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम्
tatroktaḥ paramo dharmaścaryādyātmā caturvidhaḥ teṣu pāśupato yogaḥ śivaṃ pratyakṣayeddṛḍham
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.17
तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते
tasmācchreṣṭhamanuṣṭhānaṃ yogaḥ pāśupato mataḥ tatrāpyupāyako yukto brahmaṇā sa tu kathyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.18
नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते
nāmāṣṭakamayo yogaśśivena parikalpitaḥ tena yogena sahasā śaivī prajñā prajāyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.19
प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम् प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम्
prajñayā paramaṃ jñānamacirāllabhate sthiram prasīdati śivastasya yasya jñānaṃ pratiṣṭhitam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.20
प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत् शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते
prasādātparamo yogo yaḥ śivaṃ cāparokṣayet śivāparokṣātsaṃsārakāraṇena viyujyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.21
ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत् ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते
tataḥ syānmuktasaṃsāro muktaḥ śivasamo bhavet brahmaprokta ityupāyaḥ sa eva pṛthagucyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.22
शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः
śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ saṃsāravaidyaḥ sarvajñaḥ paramātmeti mukhyataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.23
नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम् आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात्
nāmāṣṭakamidaṃ mukhyaṃ śivasya pratipādakam ādyantu pañcakaṃ jñeyaṃ śāntyatītādyanukramāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.24
संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते
saṃjñā sadāśivādīnāṃ pañcopādhiparigrahāt upādhivinivṛttau tu yathāsvaṃ vinivartate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.25
पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः
padameva hi tannityamanityāḥ padinaḥ smṛtāḥ padānāṃ pratikṛttau tu mucyante padino yataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.26
परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम्
parivṛttyantare bhūyastatpadaprāptirucyate ātmāntarābhidhānaṃ syādyadādyaṃ nāma pañcakam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.27
अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते
anyattu tritayaṃ nāmnāmupādānādiyogataḥ trividhopādhivacanācchiva evānuvartate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.28
अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते
anādimalasaṃśleṣaḥ prāgabhāvātsvabhāvataḥ atyaṃtaṃ pariśuddhātmetyato 'yaṃ śiva ucyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.29
अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः
athavāśeṣakalyāṇaguṇaikadhana īśvaraḥ śiva ityucyate sadbhiśśivatattvārthavādibhiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.30
त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम्
trayoviṃśatitattvebhyaḥ prakṛtirhi parā matā prakṛtestu paraṃ prāhuḥ puruṣaṃ pañcaviṃśakam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.31
यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः
yaṃ vedādau svaraṃ prāhurvācyavācakabhāvataḥ vedaikavedyayāthātmyādvedānte ca pratiṣṭhitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.32
तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च
tasya prakṛtilīnasya yaḥ parassa maheśvaraḥ tadadhīnapravṛttitvātprakṛteḥ puruṣasya ca
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.33
अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम् मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्
athavā triguṇaṃ tattvamupeyamidamavyayam māyāntu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.34
मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात् कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः
māyāvikṣobhako 'naṃto maheśvarasamanvayāt kālātmā paramātmādiḥ sthūlaḥ sūkṣmaḥ prakīrtitaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.35
रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम्
rudduḥkhaṃ duḥkhaheturvā tadrāvayati naḥ prabhuḥ rudra ityucyate sadbhiḥ śivaḥ paramakāraṇam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.36
तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः
tattvādibhūtaparyantaṃ śarīrādiṣvatandritaḥ vyāpyādhitiṣṭhati śivastato rudra itastataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.37
जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः
jagataḥ pitṛbhūtānāṃ śivo mūrtyātmanāmapi pitṛbhāvena sarveṣāṃ pitāmaha udīritaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.38
निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः
nidānajño yathā vaidyo rogasya vinivartakaḥ upāyairbheṣajaistadvallayabhogādhikārataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.39
संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः
saṃsārasyeśvaro nityaṃ samūlasya nivartakaḥ saṃsāravaidya ityuktaḥ sarvatattvārthavedibhiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.40
दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः
daśārthajñānasiddhyarthamindriyeṣveṣu satsvapi trikālabhāvino bhāvānsthūlānsūkṣmānaśeṣataḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.41
अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु
aṇavo naiva jānanti māyayaiva malāvṛtāḥ asatsvapi ca sarveṣu sarvārthajñānahetuṣu
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.42
यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते
yadyathāvasthitaṃ vastu tattathaiva sadāśivaḥ ayatnenaiva jānāti tasmātsarvajña ucyate
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.43
सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम्
sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt svasmātparātmavirahātparamātmā śivaḥ svayam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.44
नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः
nāmāṣṭakamidaṃ caiva labdhvācāryaprasādataḥ nivṛttyādikalāgranthiṃ śivādyaiḥ pañcanāmabhiḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.45
यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम् गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा
yathāsvaṃ kramaśaśchitvā śodhayitvā yathāguṇam guṇitaireva soddhātairaniruddhairathāpi vā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.46
हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamanvitām chittvā paryaṣṭakākāraṃ svātmānaṃ ca suṣumṇayā
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.47
द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्
dvādaśāṃtaḥsthitasyendornītvopari śivaujasi saṃhṛtyaṃ vadanaṃ paścādyathāsaṃskaraṇaṃ layāt
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.48
शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि
śāktenāmṛtavarṣeṇa saṃsiktāyāṃ tanau punaḥ avatārya svamātmānamamṛtātmākṛtiṃ hṛdi
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.49
द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्
dvādaśāṃtaḥsthitasyendoḥ parastācchvetapaṃkaje samāsīnaṃ mahādevaṃ śaṃkarambhaktavatsalam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.50
अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्
ardhanārīśvaraṃ devaṃ nirmalaṃ madhurākṛtim śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.51
ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्
dhyātvā hi mānase devaṃ svasthacitto 'tha mānavaḥ śivanāmāṣṭakenaiva bhāvapuṣpaissamarcayet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.52
अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्
abhyarcanānte tu punaḥ prāṇānāyamya mānavaḥ samyakcittaṃ samādhāya śārvaṃ nāmāṣṭakaṃ japet
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.53
नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्
nābhau cāṣṭāhutīrhutvā pūrṇāhutyā namastataḥ aṣṭapuṣpapradānena kṛtvābhyarcanamaṃtimam
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.54
निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्
nivedayetsvamātmānaṃ culukodakavartmanā evaṃ kṛtvā cirādeva jñānaṃ pāśupataṃ śubham
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.55
लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः
labhate tatpratiṣṭhāṃ ca vṛttaṃ cānuttamaṃ tathā yogaṃ ca paramaṃ labdhvā mucyate nātra saṃśayaḥ
Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 32.56