← Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga
वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 17
उपमन्युरुवाच अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये
upamanyuruvāca ataḥ paraṃ samāvekṣya guruḥ śiṣyasya yogyatām ṣaḍadhvaśuddhiṃ kurvīta sarvabaṃdhavimuktaye
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.1
कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते
kalāṃ tattvaṃ ca bhuvanaṃ varṇaṃ padamataḥ param maṃtraśceti samāsena ṣaḍadhvā paripaṭhyate
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.2
निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः
nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca kalādhvā kathyate budhaiḥ vyāptāḥ kalābhiritare tvadhvānaḥ pañca pañcabhiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.3
शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः
śivatattvādibhūmyaṃtaṃ tattvādhvā samudāhṛtaḥ ṣaḍviṃśatsaṃkhyayopetaḥ śuddhāśuddhobhayātmakaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.4
आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः
ādhārādyunmanāṃtaśca bhuvanādhvā prakīrtitaḥ vinā bhedopabhedābhyāṃ ṣaṣṭisaṃkhyāsamanvitaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.5
पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः
pañcāśadrudrarūpāstu varṇā varṇādhvasaṃjñitāḥ anekabhedasaṃpannaḥ padādhvā samudāhṛtaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.6
सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः
sarvopamaṃtrairmaṃtrādhvā vyāptaḥ paramavidyayā yathā śivo na tattveṣu gaṇyate tattvanāyakaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.7
मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्
maṃtrādhvani na gaṇyeta tathāsau maṃtranāyakaḥ kalādhvano vyāpakatvaṃ vyāpyatvaṃ cetarādhvanām
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.8
न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्
na vetti tattvato yasya naivārhatyadhvaśodhanam ṣaḍvidhasyādhvano rūpaṃ na yena viditaṃ bhavet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.9
व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा
vyāpyavyāpakatā tena jñātumeva na śakyate tasmādadhvasvarūpaṃ ca vyāpyavyāpakatāṃ tathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.10
यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा
yathāvadavagamyaiva kuryādadhvaviśodhanam kuṃḍamaṃḍalaparyaṃtaṃ tatra kṛtvā yathā purā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.11
द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः
dvihastamānaṃ kurvīta prācyāṃ kalaśamaṃḍalam tataḥ snātaśśivācāryaḥ saśiṣyaḥ kṛtanaityakaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.12
प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः
praviśya maṃḍalaṃ śaṃbhoḥ pūjāṃ pūrvavadācaret tatrāḍhakāvaraissiddhaṃ taṃdulaiḥ pāyasaṃ prabhoḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.13
अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते
ardhaṃ nivedya homārthaṃ śeṣaṃ samupakalpayet purataḥ kalpite vātha maṃḍale varṇimaṃḍite
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.14
स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः
sthāpayetpañcakalaśāndikṣu madhye ca deśikaḥ teṣu brahmāṇi mūlārṇairbindunādasamanvitaiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.15
नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते
nama ādyairyakarāṃtaiḥ kalpayetkalpavittamaḥ īśānaṃ madhyame kuṃbhe puruṣaṃ purataḥ sthite
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.16
अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्
aghoraṃ dakṣiṇe vāme vāmaṃ sadyaṃ ca paścime rakṣāṃ vidhāya mudrā ca baddhvā kuṃbhābhimaṃtraṇam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.17
कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत् यथा पुरा यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्
kṛtvā śivānalairhomaṃ prārabhet yathā purā yadardhaṃ pāyasaṃ pūrvaṃ homārthaṃ parikalpitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.18
हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा
hutvā śiṣyasya taccheṣaṃ bhoktuṃ samupakalpayet tarpaṇāṃtaṃ ca maṃtrāṇāṃ kṛtvā karma yathā purā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.19
हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् ॐकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्
hutvā pūrṇāhutiṃ teṣāṃ tataḥ kuryātpradīpanam oṃkārādanu huṃkāraṃ tato mūlaṃ phaḍaṃtakam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.20
स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि
svāhāṃtaṃ dīpane prāhuraṃgāni ca yathākramam teṣāmāhutayastisro deyā dīpanakarmaṇi
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.21
मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्
maṃtrairekaikaśastaistu vicintyā dīptamūrtayaḥ triguṇaṃ triguṇī kṛtya dvijakanyākṛtaṃ sitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.22
सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः
sūtraṃ sūtreṇa saṃmaṃtrya śikhāgre baṃdhayecchiśoḥ caraṇāṃguṣṭhaparyaṃtamūrdhvakāyasya tiṣṭhataḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.23
लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्
laṃbayitvā tu tatsūtraṃ suṣumṇāṃ tatra yojayet śāṃtayā mudrayādāya mūlamaṃtreṇa maṃtravit
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.24
हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्
hutvāhutitrayaṃ tasyāssānnidhyamupakalpayet hṛdi saṃtāḍya śiṣyasya puṣpakṣepeṇa pūrvavat
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.25
चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा
caitanyaṃ samupādāya dvādaśāṃte nivedya ca sūtraṃ sūtreṇa saṃyojya saṃrakṣyāstreṇa varmaṇā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.26
अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्
avaguṃṭhyātha tatsūtraṃ śiṣyadehaṃ viciṃtayet mūlatrayamayaṃ pāśaṃ bhogabhogyatvalakṣaṇam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.27
विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः
viṣayendriyadehādijanakaṃ tasya bhāvayet vyomādibhūtarūpiṇyaḥ śāṃtyatītādayaḥ kalāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.28
सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्
sūtre svanāmabhiryojyaḥ pūjyaścaiva namoyutaiḥ athavā bījabhūtaistatkṛtvā pūrvoditaṃ kramāt
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.29
ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः
tato malādestattvādau vyāptiṃ samalokayet kalāvyāptiṃ malādau ca hutvā saṃdīpayetkalāḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.30
शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्
śiṣyaṃ śirasi saṃtāḍya sūtraṃ dehe yathākramam śāṃtyatītapade sūtraṃ lāñchayenmaṃtramuccaran
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.31
एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्
evaṃ kṛtvā nivṛttyantaṃ śāṃtyatītamanukramāt hutvāhutitrayaṃ paścānmaṇḍale ca śivaṃ yajet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.32
देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः
devasya dakṣiṇe śiṣyamupaveśyottarāmukham sadarbhe maṇḍale dadyāddhomaśiṣṭaṃ caruṃ guruḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.33
शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्
śiṣyastadguruṇā dattaṃ satkṛtya śivapūrvakam bhuktvā paścāddvirācamya śivamantramudīrayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.34
अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
apare maṇḍale dadyātpañcagavyaṃ tathā guruḥ so 'pi tacchaktitaḥ pītvā dvirācamya śivaṃ smaret
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.35
तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्
tṛtīye maṇḍale śiṣyamupaveśya yathā purā pradadyāddaṃtapavanaṃ yathāśāstroktalakṣaṇam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.36
अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्
agreṇa tasya mṛdunā prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ vācaṃ niyamya cāsīnaśśiṣyo daṃtānviśodhayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.37
प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्
prakṣālya daṃtapavanaṃ tyaktvācamya śivaṃ smaret praviśeddeśikādiṣṭaḥ prāṃjaliḥ śivamaṇḍalam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.38
त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्
tyaktaṃ taddantapavanaṃ dṛśyate guruṇā yadi prāgudakpaścime vāgre śivamanyacchivetaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.39
अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः
aśastāśāmukhe tasmingurustaddoṣaśāṃtaye śatamardhaṃ tadardhaṃ vājuhuyānmūlamantrataḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.40
ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्
tataḥ śiṣyaṃ samālabhya japitvā karṇayoḥ śivam devasya dakṣiṇe bhāge taṃ śiṣyamadhivāsayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.41
अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि
ahatāstaraṇāstīrṇe sa darbhaśayane śuciḥ maṃtrite 'ntaḥ śivaṃ dhyāyañśayīta prākchirā niśi
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.42
शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा
śikhāyāṃ baddhasūtrasya śikhayā tacchikhāṃ guruḥ ābadhyāhatavastreṇa tamācchādya ca varmaṇā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.43
रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्
rekhātrayaṃ ca parito bhasmanā tilasarṣapaiḥ kṛtvāstrajaptaistadvāhye digīśānāṃ baliṃ haret
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.44
शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्
śiṣyo 'pi parato 'naśnankṛtvaivamadhivāsanam prabudhyotthāya gurave svapnaṃ dṛṣṭaṃ nivedayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 17.45