← Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga
वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 21
कृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम् शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा
kṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi śivāśramaniṣeviṇām śivaśāstroditaṃ karma nityanaimittikaṃ tathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.1
उपमन्युरुवाच प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे
upamanyuruvāca prātarutthāya śayanāddhyātvā devaṃ sahāmbayā vicārya kāryaṃ nirgacchedgṛhādabhyudite 'ruṇe
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.2
अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्
abādhe vijane deśe kuryādāvaśyakaṃ tataḥ kṛtvā śaucaṃ vidhānena daṃtadhāvanamācaret
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.3
अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्
alābhe daṃtakāṣṭhānāmaṣṭamyādidineṣu ca apāṃ dvādaśagaṇḍūṣaiḥ kuryādāsyaviśodhanam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.4
आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत् नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा
ācamya vidhivatpaścādvāruṇaṃ snānamācaret nadyāṃ vā devakhāte vā hrade vātha gṛhe 'pi vā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.5
स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम् व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्
snānadravyāṇi tattīre sthāpayitvā bahirmalam vyāpohya mṛdamālipya snātvā gomayamālipet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.6
स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च
snātvā punaḥ punarvastraṃ tyaktvāvātha viśodhya ca susnāto nṛpavadbhūyaḥ śuddhaṃ vāso vasīta ca
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.7
मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम् न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा
malasnānaṃ sugaṃdhādyaiḥ snānaṃ dantaviśodhanam na kuryādbrahmacārī ca tapasvī vidhavā tathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.8
सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम् अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्
sopavītaśśikhāṃ baddhā praviśya ca jalāṃtaram avagāhya samācāṃto jale nyasyettrimaṃḍalam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.9
सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत् उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्
saumye magnaḥ punarmaṃtraṃ japecchaktyā śivaṃ smaret utthāyācamya tenaiva svātmānamabhiṣecayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.10
गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा
gośṛṃgeṇa sadarbheṇa pālāśena dalena vā pādmena vātha pāṇibhyāṃ pañcakṛtvastrireva vā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.11
उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्
udyānādau gṛhe caiva vardhanyā kalaśena vā avagāhanakāle 'dbhirmaṃtritairabhiṣecayet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.12
अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्
atha cedvāruṇaṃ kartumaśaktaḥ śuddhavāsasā ārdreṇa śodhayeddehamāpādatalamastakam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.13
आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते
āgneyaṃ vātha vā māṃtraṃ kuryātsnānaṃ śivena vā śivaciṃtāparaṃ snānaṃ yuktasyātmīyamucyate
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.14
स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम् आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्
svasūtroktavidhānena maṃtrācamanapūrvakam ācaredbrahmayajñāṃtaṃ kṛtvā devāditarpaṇam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.15
मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे
maṃḍalasthaṃ mahādevaṃ dhyātvābhyarcya yathāvidhi dadyādarghyaṃ tatastasmai śivāyādityarūpiṇe
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.16
अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत् करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः
atha vaitatsvasūtroktaṃ kṛtvā hastau viśodhayet karanyāsaṃ tataḥ kṛtvā sakalīkṛtavigrahaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.17
वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः
vāmahastagatāṃbhobhirgaṃdhasiddhārthakānvitaiḥ kuśapuṃjena vābhyukṣya mūlamaṃtrasamanvitaiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.18
आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम् वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्
āpohiṣṭhādibhirmantraiḥ śeṣamāghrāya vai jalam vāmanāsāpuṭenaiva devaṃ saṃbhāvayetsitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.19
अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्
arghamādāya dehasthaṃ savyanāsāpuṭena ca kṛṣṇavarṇena bāhyasthaṃ bhāvayecca śilāgatam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.20
तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि
tarpayedatha devebhya ṛṣibhiśca viśeṣataḥ bhūtebhyaśca pitṛbhyaśca dadyādarghyaṃ yathāvidhi
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.21
रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम् सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्
raktacaṃdanatoyena hastamātreṇa maṃḍalam suvṛttaṃ kalpayedbhūmau raktacūrṇādyalaṃkṛtam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.22
तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये
tatra saṃpūjayedbhānuṃ svakīyāvaraṇaiḥ saha svakholkāyeti maṃtreṇa sāṃgatassukhasiddhaye
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.23
पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्
punaśca maṃḍalaṃ kṛtvā tadaṃgaiḥ paripūjya ca tatra sthāpya hemapātraṃ māgadhaprasthasaṃmitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.24
पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः
pūrayedgaṃdhatoyena raktacaṃdanayoginā raktapuṣpaistilaiścaiva kuśākṣatasamanvitaiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.25
दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले
dūrvāpāmārgagavyaiśca kevalena jalena vā jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā natvā devaṃ ca maṃḍale
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.26
कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत् अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया
kṛtvā śirasi tatpātraṃ dadyādarghyaṃ śivāya tat athavāṃjalinā toyaṃ sadarbhaṃ mūlavidyayā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.27
उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
utkṣipedambarasthāya śivāyādityamūrtaye kṛtvā punaḥ karanyāsaṃ karaśodhanapūrvakam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.28
बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम् गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्
buddhveśānādisadyāṃtaṃ pañcabrahmamayaṃ śivam gṛhītvā bhasitaṃ mantrairvimṛjyāṅgāni saṃspṛśet
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.29
या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात् ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्
yā dināṃtaiśśirovaktrahṛdguhyacaraṇānkramāt tato mūlena sarvāṃgamālabhya vasanāntaram
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.30
परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्
paridhāya dvirācamya prokṣyaikādaśamantritaiḥ jalairācchādya vāso 'yaddvirācamya śivaṃ smaret
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.31
पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत् अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा
punarnyastakaro mantrī tripuṃḍraṃ bhasmanā likhet avakramāya taṃ vyaktaṃ lalāṭe gandhavāriṇā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.32
वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः
vṛttaṃ vā caturasraṃ vā bindumardhendumeva vā lalāṭe yādṛśaṃ puṇḍraṃ likhitaṃ bhasmanā punaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.33
तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत् सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः
tādṛśaṃ bhujayormūrdhni stanayoraṃtare likhet sarvāṃgoddhūlanaṃ caiva na samānaṃ tripuṇḍrakaiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.34
तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा
tasmāttripuṇḍramevaikaṃ likheduddhūlanaṃ vinā rudrākṣāndhārayedmūrdhni kaṃṭhe śrote kare tathā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.35
सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम् विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्
suvarṇavarṇamacchinnaṃ śubhaṃ nānyairdhṛtaṃ śubham viprādīnāṃ kramācchreṣṭhaṃ pītaṃ raktamathāsitam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.36
तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम् तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः
tadalābhe yathālābhaṃ dhāraṇīyamadūṣitam tatrāpi nottaraṃ nīcairdhāryaṃ nīcamathottaraiḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.37
नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत् इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा
nāśucirdhārayedakṣaṃ sadā kāleṣu dhārayet itthaṃ trisaṃdhyamathavā dvisaṃdhyaṃ sakṛdeva vā
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.38
कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम् प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्
kṛtvā snānādikaṃ śaktyā pūjayetparameśvaram prajāsthānaṃ samāsādya baddhvā ruciramāsanam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.39
ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्
dhyāyeddevaṃ ca devīṃ ca prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ śvetādīnnakulīśāṃtāṃstacchiṣyānpraṇamedgurum
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.40
पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत् शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः
punardevaṃ śivaṃ natvā tato nāmāṣṭakaṃ japet śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.41
संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम् अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्
saṃsāravaidyassarvajñaḥ paramātmeti cāṣṭakam athavā śivamevaikaṃ japitvaikādaśādhikam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.42
जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्
jihvāgre tejaso rāśiṃ dhyātvāvyādhyādiśāṃtaye prakṣālya caraṇau kṛtvā karau caṃdanacarcitau prakurvīta karanyāsaṃ karaśodhanapūrvakam
Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 21.43