वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 20

उपमन्युरुवाच अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम् आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

upamanyuruvāca athaivaṃ saṃskṛtaṃ śiṣyaṃ kṛtapāśupatavratam ācāryatve 'bhiṣiṃceta tadyogatvena cānyathā

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.1

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम् स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

maṇḍalaṃ pūrvavatkṛttvā saṃpūjya parameśvaram sthāpayatpañcakalaśāndikṣu madhye ca pūrvavat

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.2

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

nivṛttiṃ purato nyasya pratiṣṭhāṃ paścime ghaṭe vidyāṃ dakṣiṇataḥ śāṃtimuttare madhyataḥ parām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.3

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम् अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

kṛtvā rakṣādikaṃ tatra baddhvā mudrāṃ ca dhainavīm abhimaṃtrya ghaṭānhutvā pūrṇāṃtaṃ ca yathā purā

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.4

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

praveśya maṃḍale śiṣyamanuṣṇīṣaṃ ca deśikaḥ tarpaṇādyaṃ tu maṃtrāṇāṃ kuryātpūrvāvasānakam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.5

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत् अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

tataḥ saṃpūjya deveśamanujñāpya ca pūrvavat abhiṣekāya taṃ śiṣyamāsanaṃ tvadhirohayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.6

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम् न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

sakalīkṛtya taṃ paścātkalāpañcakarūpiṇam nyastamaṃtratanuṃ baddhvā śivaṃ śiṣyaṃ samarpayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.7

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात् मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

tato nivṛttikuṃbhādighaṭānuddhṛtya vai kramāt madhyamāntācchivenaiva śiṣyaṃ tamabhiṣecayat

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.8

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

śivahastaṃ samarpyātha śiśoḥ śirasi deśikaḥ śivabhāvasamāpannaḥ śivācāryaṃ tamādiśet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.9

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

athālaṃkṛtya taṃ devamārādhya śivamaṇḍale śatamaṣṭottaraṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.10

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत् शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

punaḥ sampūjya deveśaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat śirasyaṃjalimādhāya śivaṃ vijñāpayedguruḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.11

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिको।यं मया कृतः अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

bhagavaṃstvatprasādena deśiko.yaṃ mayā kṛtaḥ anugṛhya tvayā deva divyājñāsmai pradīyatām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.12

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

evaṃ vijñāpya śiṣyeṇa saha bhūyaḥ praṇamya ca śivaṃ śivāgamaṃ divyaṃ pūjayecchivavadguruḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.13

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम् उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

punaḥ śivamanujñāpya śivajñānasya pustakam ubhābhyāmatha pāṇibhyāṃ dadyācchiṣyāya deśikaḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.14

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

sa tāmmūrdhni samādhāya vidyāṃ vidyāsanopari adhiropya yathānyāyamabhivaṃdya samarcayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.15

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

atha tasmai gururdadyādrājopakaraṇānyapi ācāryapadavīṃ prāpto rājyaṃ cāpi yato 'rhati

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.16

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

athānuśāsanaṃ kuryātpūrvairācaritaṃ yathā yathā ca śivaśāstroktaṃ yathā lokeṣu pūjyate

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.17

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

śiṣyānparikṣya yatnena śivaśāstroktalakṣaṇaiḥ saṃskṛtya ca śivajñānaṃ tebhyo dadyācca deśikaḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.18

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

evaṃ sarvamanāyāsaṃ śaucaṃ kṣāṃtiṃ dayāṃ tathā aspṛhāmapyasūyāṃ ca yatnena ca vibhāvayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.19

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात् शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

itthamādiśya taṃ śiṣyaṃ śivamudvāsya maṃḍalāt śivakuṃbhānalādīṃśca sadasyānapi pūjayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.20

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

yugapadvātha saṃskārānkurvīta sagaṇo guruḥ tatra yatra dvayaṃ vāpi prayogasyopadiśyate

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.21

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत् कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

tadādāveva kalaśānkalpayedadhvaśuddhivat kṛtvā samayasaṃskāramabhiṣekaṃ vinākhilam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.22

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम् तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

samabhyarcya śivaṃ bhūyaḥ kṛtvā cādhvaviśodhanam tasminparisamāpte tu punardevaṃ prapūjayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.23

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम् समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

hutvā maṃtrantu saṃtarpya saṃdīpyāśāsya ceśvaram samarpya maṃtraṃ śiṣyasya pāṇau śeṣaṃ samāpayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.24

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात् अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

athavā maṃtrasaṃskāramanuciṃtyākhilaṃ kramāt adhvaśuddhiṃ guruḥ kuryādabhiṣekāvasānikam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.25

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

tatra yaḥ śāntyatītādikalāsu vihito vidhiḥ sa sarvo 'pi vidhātavyastattvatrayaviśodhane

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.26

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम् शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamudāhṛtam śaktau śivastato vidyāttasyāstvātmā samudbabhau

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.27

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

śivena śāṃtyatītādhvā vyāptastadaparaḥ paraḥ vidyayā pariśiṣṭo 'dhvā hyātmanā nikhilaḥ kramāt

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.28

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

durlabhaṃ śāṃbhavaṃ matvā maṃtramūlaṃ manīṣiṇaḥ śāktaṃ śaṃsīta saṃskāraṃ śivaśāstrārthapāragāḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.29

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

iti te sarvamākhyātaṃ saṃskārākhyasya karmaṇaḥ cāturvidhyamidaṃ kṛṣṇa kiṃ bhūya śrotumicchasi

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 20.30