वायवीयसंहिता उत्तरभाग — Adhyaya 23

उपमन्युरुवाच व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु

upamanyuruvāca vyākhyāṃ pūjāvidhānasya pravadāmi samāsataḥ śivaśāstre śivenaiva śivāyai kathitasya tu

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.1

अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम् विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्

aṃgamabhyaṃtaraṃ yāgamagnikāryāvasānakam vidhāya vā na vā paścādbahiryāgaṃ samācaret

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.2

तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः

tatra dravyāṇi manasā kalpayitvā viśodhya ca dhyātvā vināyakaṃ devaṃ pūjayitvā vidhānataḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.3

दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः

dakṣiṇe cottare caiva naṃdīśaṃ suyaśaṃ tathā ārādhya manasā samyagāsanaṃ kalpayedbudhaḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.4

आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम् पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्

ārādhanādikairyuktassiṃhayogāsanādikam padmāsanaṃ vā vimalaṃ tattvatrayasamanvitam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.5

तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम् सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्

tasyopari śivaṃ dhyāyetsāṃbaṃ sarvamanoharam sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvāvayavaśobhanam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.6

सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्

sarvātiśayasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam raktāsyapāṇicaraṇaṃ kuṃdacaṃdrasmitānanam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.7

शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम् चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ phullapadmatrilocanam caturbhujamudārāṅgaṃ cārucaṃdrakalādharam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.8

वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम् भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्

varadābhayahastaṃ ca mṛgaṭaṃkadharaṃ haram bhujaṃgahāravalayaṃ cārunīlagalāṃtaram

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.9

सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम् ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्

sarvopamānarahitaṃ sānugaṃ saparicchadam tataḥ saṃciṃtayettasya vāmabhāge maheśvarīm

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.10

प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्

praphullotpalapatrābhāṃ vistīrṇāyatalocanām pūrṇacaṃdrābhavadanāṃ nīlakuṃcitamūrdhajām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.11

नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्

nīlotpaladalaprakhyāṃ candrārdhakṛtaśekharām ativṛttaghanottuṃgasnigdhapīnapayodharām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.12

तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम् सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्

tanumadhyāṃ pṛthuśroṇīṃ pītasūkṣmavarāmbarām sarvābharaṇasaṃpannāṃ lalāṭatilakojjvalām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.13

विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्

vicitrapuṣpasaṃkīrṇakeśapāśopaśobhitām sarvato 'nuguṇākārāṃ kiṃcillajjānatānanām

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.14

हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने

hemāraviṃdaṃ vilasaddadhānāṃ dakṣiṇe kare daṃḍavaccāparaṃ haste nyasyāsīnāṃ mahāsane

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.15

पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम् एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे

pāśavicchedikāṃ sākṣātsaccidānaṃdarūpiṇīm evaṃ devaṃ ca devīṃ ca dhyātvāsanavare śubhe

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.16

सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः

sarvopacāravadbhaktyā bhāvapuṣpaissamarcayet athavā parikalpyaivaṃ mūrtimanyatamāṃ vibhoḥ

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.17

शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम् षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा

śaivīṃ sadāśivākhyāṃ vā tathā māheśvarīṃ parām ṣaḍviṃśakābhidhānāṃ vā śrīkaṃṭhākhyāmathāpi vā

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.18

मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्

mantranyāsādikāṃ cāpi kṛtvā svasyāṃ tanau yathā asyāṃ mūrtau mūrtimaṃtaṃ śivaṃ sadasataḥ param

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.19

ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्

dhyātvā bāhyakrameṇaiva pūjāṃ nirvartayeddhiyā samidājyādibhiḥ paścānnābhau homaṃ ca bhāvayet

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.20

भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम् इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे

bhrūmadhye ca śivaṃ dhyāyecchuddhadīpaśikhākṛtim itthamaṃge svataṃtre vā yoge dhyānamaye śubhe

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.21

अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्

agnikāryāvasānaṃ ca sarvatraiva samo vidhiḥ atha ciṃtāmayaṃ sarvaṃ samāpyārādhanakramam

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.22

लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा

liṃge ca pūjayeddevaṃ sthaṃḍile vānale 'pi vā

Vayaviya Samhita — Uttara Bhaga 23.23