पराशर उवाच —

निशम्यैतद् अशेषेण मैत्रेय नृपतेः सुतः । निर्जगाम वनात् तस्मात् प्रणिपत्य स तान् ऋषीन्

niśamyaitad aśeṣeṇa maitreya nṛpateḥ sutaḥ / nirjagāma vanāt tasmāt praṇipatya sa tān ṛṣīn

1.12.1

कृतकृत्यम् इवात्मानं मन्यमानस् ततो द्विज । मधुसंज्ञं महापुण्यं जगाम यमुनातटम्

kṛtakṛtyam ivātmānaṃ manyamānas tato dvija / madhusaṃjñaṃ mahāpuṇyaṃ jagāma yamunātaṭam

1.12.2

पुनश् च मधुसंज्ञेन दैत्येनाधिष्ठितं यतः । ततो मधुवनं नाम्ना ख्यातम् अत्र महीतले

punaś ca madhusaṃjñena daityenādhiṣṭhitaṃ yataḥ / tato madhuvanaṃ nāmnā khyātam atra mahītale

1.12.3

हत्वा च लवणं रक्षो मधुपुत्रं महाबलम् । शत्रुघ्नो मधुरां नाम पुरीं यत्र चकार वै

hatvā ca lavaṇaṃ rakṣo madhuputraṃ mahābalam / śatrughno madhurāṃ nāma purīṃ yatra cakāra vai

1.12.4

यत्र वै देवदेवस्य सांनिध्यं हरिमेधसः । सर्वपापहरे तस्मिंस् तपस् तीर्थे चकार सः

yatra vai devadevasya sāṃnidhyaṃ harimedhasaḥ / sarvapāpahare tasmiṃs tapas tīrthe cakāra saḥ

1.12.5

मरीचिमिश्रैर् मुनिभिर् यथोद्दिष्टम् अभूत् तथा । आत्मन्य् अशेषदेवेशं स्थितं विष्णुम् अमन्यत

marīcimiśrair munibhir yathoddiṣṭam abhūt tathā / ātmany aśeṣadeveśaṃ sthitaṃ viṣṇum amanyata

1.12.6

अनन्यचेतसस् तस्य ध्यायतो भगवान् हरिः । सर्वभूतगतो विप्र सर्वभावगतो ऽभवत्

ananyacetasas tasya dhyāyato bhagavān hariḥ / sarvabhūtagato vipra sarvabhāvagato 'bhavat

1.12.7

मनस्य् अवस्थिते तस्य विष्णौ मैत्रेय योगिनः । न शशाक धरा भारम् उद्वोढुं भूतधारिणी

manasy avasthite tasya viṣṇau maitreya yoginaḥ / na śaśāka dharā bhāram udvoḍhuṃ bhūtadhāriṇī

1.12.8

वामपादस्थिते तस्मिन् ननामार्धेन मेदिनी । द्वितीयं च ननामार्धं क्षितेर् दक्षिणतः स्थिते

vāmapādasthite tasmin nanāmārdhena medinī / dvitīyaṃ ca nanāmārdhaṃ kṣiter dakṣiṇataḥ sthite

1.12.9

पादाङ्गुष्ठेन संपीड्य यदा स वसुधां स्थितः । तदा सा वसुधा विप्र चचाल सह पर्वतैः

pādāṅguṣṭhena saṃpīḍya yadā sa vasudhāṃ sthitaḥ / tadā sā vasudhā vipra cacāla saha parvataiḥ

1.12.10

नद्यो नदाः समुद्राश् च संक्षोभं परमं ययुः । तत्क्षोभाद् अमराः क्षोभं परं जग्मुर् महामुने

nadyo nadāḥ samudrāś ca saṃkṣobhaṃ paramaṃ yayuḥ / tatkṣobhād amarāḥ kṣobhaṃ paraṃ jagmur mahāmune

1.12.11

यामा नाम तदा देवा मैत्रेय परमाकुलाः । इन्द्रेण सह संमन्त्र्य ध्यानभङ्गं प्रचक्रमुः

yāmā nāma tadā devā maitreya paramākulāḥ / indreṇa saha saṃmantrya dhyānabhaṅgaṃ pracakramuḥ

1.12.12

कूष्माण्डा विविधै रूपैर् महेन्द्रेण महामुने । समाधिभङ्गम् अत्यन्तम् आरब्धाः कर्तुम् आतुराः

kūṣmāṇḍā vividhai rūpair mahendreṇa mahāmune / samādhibhaṅgam atyantam ārabdhāḥ kartum āturāḥ

1.12.13

सुनीतिर् नाम तन्माता सास्रा तत्पुरतः स्थिता । पुत्रेति करुणां वाचम् आह मायामयी तदा

sunītir nāma tanmātā sāsrā tatpurataḥ sthitā / putreti karuṇāṃ vācam āha māyāmayī tadā

1.12.14

पुत्रकास्मान् निवर्तस्व शरीरव्ययदारुणात् । निर्बन्धतो मया लब्धो बहुभिस् त्वं मनोरथैः

putrakāsmān nivartasva śarīravyayadāruṇāt / nirbandhato mayā labdho bahubhis tvaṃ manorathaiḥ

1.12.15

दीनाम् एकां परित्यक्तुम् अनाथां न त्वम् अर्हसि । सपत्नीवचनाद् वत्स अगतेस् त्वं गतिर् मम

dīnām ekāṃ parityaktum anāthāṃ na tvam arhasi / sapatnīvacanād vatsa agates tvaṃ gatir mama

1.12.16

क्व च त्वं पञ्चवर्षीयः क्व चैतद् दारुणं तपः । निवर्त्यतां मनः कष्टान् निर्बन्धात् फलवर्जितात्

kva ca tvaṃ pañcavarṣīyaḥ kva caitad dāruṇaṃ tapaḥ / nivartyatāṃ manaḥ kaṣṭān nirbandhāt phalavarjitāt

1.12.17

कालः क्रीडनकानां ते तदन्ते ऽध्ययनस्य च । ततः समस्तभोगानां तदन्ते चेष्यते तपः

kālaḥ krīḍanakānāṃ te tadante 'dhyayanasya ca / tataḥ samastabhogānāṃ tadante ceṣyate tapaḥ

1.12.18

कालः क्रीडनकानां यस् तव बालस्य पुत्रक । तस्मिंस् त्वम् इत्थं तपसि किं नाशायात्मनो रतः

kālaḥ krīḍanakānāṃ yas tava bālasya putraka / tasmiṃs tvam itthaṃ tapasi kiṃ nāśāyātmano rataḥ

1.12.19

मत्प्रीतिः परमो धर्मो वयोवस्थाक्रियाक्रमम् । अनुवर्तस्व मा मोहं निवर्तास्माद् अधर्मतः

matprītiḥ paramo dharmo vayovasthākriyākramam / anuvartasva mā mohaṃ nivartāsmād adharmataḥ

1.12.20

परित्यजति वत्साद्य यद्य् एतन् न भवांस् तपः । त्यक्ष्याम्य् अहम् अपि प्राणांस् ततो वै पश्यतस् तव

parityajati vatsādya yady etan na bhavāṃs tapaḥ / tyakṣyāmy aham api prāṇāṃs tato vai paśyatas tava

1.12.21

स तां विलपतीम् एवं बाष्पव्याकुललोचनाम् । समाहितमना विष्णौ पश्यन्न् अपि न दृष्टवान्

sa tāṃ vilapatīm evaṃ bāṣpavyākulalocanām / samāhitamanā viṣṇau paśyann api na dṛṣṭavān

1.12.22

वत्स वत्स सुघोराणि रक्षांस्य् एतानि भीषणे । वने ऽभ्युद्यतशस्त्राणि समायान्त्य् अपगम्यताम्

vatsa vatsa sughorāṇi rakṣāṃsy etāni bhīṣaṇe / vane 'bhyudyataśastrāṇi samāyānty apagamyatām

1.12.23

इत्य् उक्त्वा प्रययौ साथ रक्षांस्य् आविर्बभुस् ततः । अभ्युद्यतोग्रशस्त्राणि ज्वालामालाकुलैर् मुखैः

ity uktvā prayayau sātha rakṣāṃsy āvirbabhus tataḥ / abhyudyatograśastrāṇi jvālāmālākulair mukhaiḥ

1.12.24

ततो नादान् अतीवोग्रान् राजपुत्रस्य ते पुरः । मुमुचुर् दीप्तशस्त्राणि भ्रामयन्तो निशाचराः

tato nādān atīvogrān rājaputrasya te puraḥ / mumucur dīptaśastrāṇi bhrāmayanto niśācarāḥ

1.12.25

शिवाश् च शतशो नेदुः सज्वालकवलैर् मुखैः । त्रासाय तस्य बालस्य योगयुक्तस्य सर्वतः

śivāś ca śataśo neduḥ sajvālakavalair mukhaiḥ / trāsāya tasya bālasya yogayuktasya sarvataḥ

1.12.26

हन्यतां हन्यताम् एष छिद्यतां छिद्यताम् अयम् । भक्ष्यतां भक्ष्यतां चायम् इत्य् ऊचुस् ते निशाचराः

hanyatāṃ hanyatām eṣa chidyatāṃ chidyatām ayam / bhakṣyatāṃ bhakṣyatāṃ cāyam ity ūcus te niśācarāḥ

1.12.27

ततो नानाविधान् नादान् सिंहोष्ट्रमकराननाः । त्रासाय राजपुत्रस्य नेदुस् ते रजनीचराः

tato nānāvidhān nādān siṃhoṣṭramakarānanāḥ / trāsāya rājaputrasya nedus te rajanīcarāḥ

1.12.28

रक्षांसि तानि ते नादाः शिवास् तान्य् आयुधानि च । गोविन्दासक्तचित्तस्य ययुर् नेन्द्रियगोचरम्

rakṣāṃsi tāni te nādāḥ śivās tāny āyudhāni ca / govindāsaktacittasya yayur nendriyagocaram

1.12.29

एकाग्रचेताः सततं विष्णुम् एवात्मसंश्रयम् । दृष्टवान् पृथिवीनाथपुत्रो नान्यत् कथंचन

ekāgracetāḥ satataṃ viṣṇum evātmasaṃśrayam / dṛṣṭavān pṛthivīnāthaputro nānyat kathaṃcana

1.12.30

ततः सर्वासु मायासु विलीनासु पुनः सुराः । संक्षोभं परमं जग्मुस् तत्पराभवशङ्किताः

tataḥ sarvāsu māyāsu vilīnāsu punaḥ surāḥ / saṃkṣobhaṃ paramaṃ jagmus tatparābhavaśaṅkitāḥ

1.12.31

ते समेत्य जगद्योनिम् अनादिनिधनं हरिम् । शरण्यं शरणं यातास् तपसा तस्य तापिताः

te sametya jagadyonim anādinidhanaṃ harim / śaraṇyaṃ śaraṇaṃ yātās tapasā tasya tāpitāḥ

1.12.32

देवा ऊचुः —

देवदेव जगन्नाथ परेश पुरुषोत्तम । ध्रुवस्य तपसा तप्तास् त्वां वयं शरणं गताः

devadeva jagannātha pareśa puruṣottama / dhruvasya tapasā taptās tvāṃ vayaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

1.12.33

दिने दिने कलाशेषैः शशाङ्कः पूर्यते यथा । तथायं तपसा देव प्रयात्य् ऋद्धिम् अहर्निशम्

dine dine kalāśeṣaiḥ śaśāṅkaḥ pūryate yathā / tathāyaṃ tapasā deva prayāty ṛddhim aharniśam

1.12.34

औत्तानपादितपसा वयम् इत्थं जनार्दन । भीतास् त्वां शरणं यातास् तपसस् तं निवर्तय

auttānapāditapasā vayam itthaṃ janārdana / bhītās tvāṃ śaraṇaṃ yātās tapasas taṃ nivartaya

1.12.35

न विद्मः किं स शक्रत्वं किं सूर्यत्वम् अभीप्सति । वित्तपाम्बुपसोमानां साभिलाषः पदेषु किम्

na vidmaḥ kiṃ sa śakratvaṃ kiṃ sūryatvam abhīpsati / vittapāmbupasomānāṃ sābhilāṣaḥ padeṣu kim

1.12.36

तद् अस्माकं प्रसीदेश हृदयाच् छल्यम् उद्धर । उत्तानपादतनयं तपसः संनिवर्तय

tad asmākaṃ prasīdeśa hṛdayāc chalyam uddhara / uttānapādatanayaṃ tapasaḥ saṃnivartaya

1.12.37

श्रीभगवान् उवाच —

नेन्द्रत्वं न च सूर्यत्वं नैवाम्बुपधनेशताम् । प्रार्थयत्य् एष यं कामं तं करोम्य् अखिलं सुराः

nendratvaṃ na ca sūryatvaṃ naivāmbupadhaneśatām / prārthayaty eṣa yaṃ kāmaṃ taṃ karomy akhilaṃ surāḥ

1.12.38

यात देवा यथाकामं स्वस्थानं विगतज्वराः । निवर्तयाम्य् अहं बालं तपस्य् आसक्तमानसम्

yāta devā yathākāmaṃ svasthānaṃ vigatajvarāḥ / nivartayāmy ahaṃ bālaṃ tapasy āsaktamānasam

1.12.39

पराशर उवाच —

इत्य् उक्ता देवदेवेन प्रणम्य त्रिदशास् ततः । प्रययुः स्वानि धिष्ण्यानि शतक्रतुपुरोगमाः

ity uktā devadevena praṇamya tridaśās tataḥ / prayayuḥ svāni dhiṣṇyāni śatakratupurogamāḥ

1.12.40

भगवान् अपि सर्वात्मा तन्मयत्वेन तोषितः । गत्वा ध्रुवम् उवाचेदं चतुर्भुजवपुर् हरिः

bhagavān api sarvātmā tanmayatvena toṣitaḥ / gatvā dhruvam uvācedaṃ caturbhujavapur hariḥ

1.12.41

श्रीभगवान् उवाच —

औत्तानपादे भद्रं ते तपसा परितोषितः । वरदो ऽहम् अनुप्राप्तो वरं वरय सुव्रत

auttānapāde bhadraṃ te tapasā paritoṣitaḥ / varado 'ham anuprāpto varaṃ varaya suvrata

1.12.42

बाह्यार्थनिरपेक्षं ते मयि चित्तं यद् आहितम् । तुष्टो ऽहं भवतस् तेन तद् वृणीष्व वरं परम्

bāhyārthanirapekṣaṃ te mayi cittaṃ yad āhitam / tuṣṭo 'haṃ bhavatas tena tad vṛṇīṣva varaṃ param

1.12.43

पराशर उवाच —

श्रुत्वेत्थं गदितं तस्य देवदेवस्य बालकः । उन्मीलिताक्षो ददृशे ध्यानदृष्टं हरिं पुरः

śrutvetthaṃ gaditaṃ tasya devadevasya bālakaḥ / unmīlitākṣo dadṛśe dhyānadṛṣṭaṃ hariṃ puraḥ

1.12.44

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गवरासिधरम् अच्युतम् । किरीटिनं समालोक्य जगाम शिरसा महीम्

śaṅkhacakragadāśārṅgavarāsidharam acyutam / kirīṭinaṃ samālokya jagāma śirasā mahīm

1.12.45

रोमाञ्चिताङ्गः सहसा साध्वसं परमं गतः । स्तवाय देवदेवस्य स चक्रे मानसं ध्रुवः

romāñcitāṅgaḥ sahasā sādhvasaṃ paramaṃ gataḥ / stavāya devadevasya sa cakre mānasaṃ dhruvaḥ

1.12.46

किं वदामि स्तुताव् अस्य केनोक्तेनास्य संस्तुतिः । इत्य् आकुलमतिर् देवं तम् एव शरणं ययौ

kiṃ vadāmi stutāv asya kenoktenāsya saṃstutiḥ / ity ākulamatir devaṃ tam eva śaraṇaṃ yayau

1.12.47

ध्रुव उवाच —

भगवन् यदि मे तोषं तपसा परमं गतः । स्तोतुं तद् अहम् इच्छामि वरम् एनं प्रयच्छ मे

bhagavan yadi me toṣaṃ tapasā paramaṃ gataḥ / stotuṃ tad aham icchāmi varam enaṃ prayaccha me

1.12.48

ब्रह्माद्यैर् वेदवेदज्ञैर् ज्ञायते यस्य नो गतिः । तं त्वां कथम् अहं देव स्तोतुं शक्ष्यामि बालकः

brahmādyair vedavedajñair jñāyate yasya no gatiḥ / taṃ tvāṃ katham ahaṃ deva stotuṃ śakṣyāmi bālakaḥ

1.12.49

त्वद्भक्तिप्रवणं ह्य् एतत् परमेश्वर मे मनः । स्तोतुं प्रवृत्तं त्वत्पादौ तत्र प्रज्ञां प्रयच्छ मे

tvadbhaktipravaṇaṃ hy etat parameśvara me manaḥ / stotuṃ pravṛttaṃ tvatpādau tatra prajñāṃ prayaccha me

1.12.50

पराशर उवाच —

शङ्खप्रान्तेन गोविन्दस् तं पस्पर्श कृताञ्जलिम् । उत्तानपादतनयं द्विजवर्य जगत्पतिः

śaṅkhaprāntena govindas taṃ pasparśa kṛtāñjalim / uttānapādatanayaṃ dvijavarya jagatpatiḥ

1.12.51

अथ प्रसन्नवदनः तत्क्षणान् नृपनन्दनः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भूतधातारम् अच्युतम्

atha prasannavadanaḥ tatkṣaṇān nṛpanandanaḥ / tuṣṭāva praṇato bhūtvā bhūtadhātāram acyutam

1.12.52

ध्रुव उवाच —

भूमिर् आपो ऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिर् एव च । भूतादिर् आदिप्रकृतिर् यस्य रूपं नतो ऽस्मि तम्

bhūmir āpo 'nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhir eva ca / bhūtādir ādiprakṛtir yasya rūpaṃ nato 'smi tam

1.12.53

शुद्धः सूक्ष्मो ऽखिलव्यापी प्रधानात् परतः पुमान् । यस्य रूपं नमस् तस्मै पुरुषाय गुणात्मने

śuddhaḥ sūkṣmo 'khilavyāpī pradhānāt parataḥ pumān / yasya rūpaṃ namas tasmai puruṣāya guṇātmane

1.12.54

भूरादीनां समस्तानां गन्धादीनां च शाश्वतः । बुद्ध्यादीनां प्रधानस्य पुरुषस्य च यः परः

bhūrādīnāṃ samastānāṃ gandhādīnāṃ ca śāśvataḥ / buddhyādīnāṃ pradhānasya puruṣasya ca yaḥ paraḥ

1.12.55

तं ब्रह्मभूतम् आत्मानम् अशेषजगतः पतिम् । प्रपद्ये शरणं शुद्धं त्वद्रूपं परमेश्वर

taṃ brahmabhūtam ātmānam aśeṣajagataḥ patim / prapadye śaraṇaṃ śuddhaṃ tvadrūpaṃ parameśvara

1.12.56

बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच् च यद् रूपं ब्रह्मसंज्ञितम् । तस्मै नमस् ते सर्वात्मन् योगिचिन्त्याविकारवत्

bṛhattvād bṛṃhaṇatvāc ca yad rūpaṃ brahmasaṃjñitam / tasmai namas te sarvātman yogicintyāvikāravat

1.12.57

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । सर्वव्यापी भुवः स्पर्शाद् अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम्

sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt / sarvavyāpī bhuvaḥ sparśād atyatiṣṭhad daśāṅgulam

1.12.58

यद् भूतं यच् च वै भव्यं पुरुषोत्तम तद् भवान् । त्वत्तो विराट् स्वराट् सम्राट् त्वत्तश् चाप्य् अधिपूरुषः

yad bhūtaṃ yac ca vai bhavyaṃ puruṣottama tad bhavān / tvatto virāṭ svarāṭ samrāṭ tvattaś cāpy adhipūruṣaḥ

1.12.59

अत्यरिच्यत सो ऽधश् च तिर्यग् ऊर्ध्वं च वै भुवः । त्वत्तो विश्वम् इदं जातं त्वत्तो भूतभविष्यती

atyaricyata so 'dhaś ca tiryag ūrdhvaṃ ca vai bhuvaḥ / tvatto viśvam idaṃ jātaṃ tvatto bhūtabhaviṣyatī

1.12.60

त्वद्रूपधारिणश् चान्तः सर्वभूतम् इदं जगत् । त्वत्तो यज्ञः सर्वहुतः पृषदाज्यं पशुर् द्विधा

tvadrūpadhāriṇaś cāntaḥ sarvabhūtam idaṃ jagat / tvatto yajñaḥ sarvahutaḥ pṛṣadājyaṃ paśur dvidhā

1.12.61

त्वत्त ऋचो ऽथ सामानि त्वत्तश् छन्दांसि जज्ञिरे । त्वत्तो यजूंष्य् अजायन्त त्वत्तो ऽश्वाश् चैकतोदतः

tvatta ṛco 'tha sāmāni tvattaś chandāṃsi jajñire / tvatto yajūṃṣy ajāyanta tvatto 'śvāś caikatodataḥ

1.12.62

गावस् त्वत्तः समुद्भूतास् त्वत्तो ऽजा अवयो मृगाः । त्वन्मुखाद् ब्राह्मणा बाह्वोस् त्वत्तः क्षत्रम् अजायत

gāvas tvattaḥ samudbhūtās tvatto 'jā avayo mṛgāḥ / tvanmukhād brāhmaṇā bāhvos tvattaḥ kṣatram ajāyata

1.12.63

वैश्यास् तवोरुजाः शूद्रास् तव पद्भ्यां समुद्गताः । अक्ष्णोः सूर्यो ऽनिलः प्राणाच् चन्द्रमा मनसस् तव

vaiśyās tavorujāḥ śūdrās tava padbhyāṃ samudgatāḥ / akṣṇoḥ sūryo 'nilaḥ prāṇāc candramā manasas tava

1.12.64

प्राणो ऽन्तःसुषिराज् जातो मुखाद् अग्निर् अजायत । नाभितो गगनं द्यौश् च शिरसः समवर्तत । दिशः श्रोत्रात् क्षितिः पद्भ्यां त्वत्तः सर्वम् अभूद् इदम्

prāṇo 'ntaḥsuṣirāj jāto mukhād agnir ajāyata / nābhito gaganaṃ dyauś ca śirasaḥ samavartata / diśaḥ śrotrāt kṣitiḥ padbhyāṃ tvattaḥ sarvam abhūd idam

1.12.65

न्यग्रोधः सुमहान् अल्पे यथा बीजे व्यवस्थितः । संयमे विश्वम् अखिलं बीजभूते तथा त्वयि

nyagrodhaḥ sumahān alpe yathā bīje vyavasthitaḥ / saṃyame viśvam akhilaṃ bījabhūte tathā tvayi

1.12.66

बीजाद् अङ्कुरसंभूतो न्यग्रोधः स समुच्छ्रितः । विस्तारं च यथा याति त्वत्तः सृष्टौ तथा जगत्

bījād aṅkurasaṃbhūto nyagrodhaḥ sa samucchritaḥ / vistāraṃ ca yathā yāti tvattaḥ sṛṣṭau tathā jagat

1.12.67

यथा हि कदली नान्या त्वक्पत्रान् नाथ दृश्यते । एवं विश्वस्य नान्यस् त्वं त्वत्स्थायीश्वर दृश्यते

yathā hi kadalī nānyā tvakpatrān nātha dṛśyate / evaṃ viśvasya nānyas tvaṃ tvatsthāyīśvara dṛśyate

1.12.68

ह्लादिनी संधिनी संवित् त्वय्य् एका सर्वसंस्थितौ । ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते

hlādinī saṃdhinī saṃvit tvayy ekā sarvasaṃsthitau / hlādatāpakarī miśrā tvayi no guṇavarjite

1.12.69

पृथग्भूतैकभूताय भूतभूताय ते नमः । प्रभूतभूतभूताय तुभ्यं भूतात्मने नमः

pṛthagbhūtaikabhūtāya bhūtabhūtāya te namaḥ / prabhūtabhūtabhūtāya tubhyaṃ bhūtātmane namaḥ

1.12.70

व्यक्तप्रधानपुरुषविराट् संराट् स्वराट् तथा । विभाव्यते ऽन्तःकरणे पुरुषेष्व् अक्षयो भवान्

vyaktapradhānapuruṣavirāṭ saṃrāṭ svarāṭ tathā / vibhāvyate 'ntaḥkaraṇe puruṣeṣv akṣayo bhavān

1.12.71

सर्वस्मिन् सर्वभूतस् त्वं सर्वः सर्वस्वरूपधृक् । सर्वं त्वत्तस् ततश् च त्वं नमः सर्वात्मने ऽस्तु ते

sarvasmin sarvabhūtas tvaṃ sarvaḥ sarvasvarūpadhṛk / sarvaṃ tvattas tataś ca tvaṃ namaḥ sarvātmane 'stu te

1.12.72

सर्वात्मको ऽसि सर्वेश सर्वभूतस्थितो यतः । कथयामि ततः किं ते सर्वं वेत्सि हृदि स्थितम्

sarvātmako 'si sarveśa sarvabhūtasthito yataḥ / kathayāmi tataḥ kiṃ te sarvaṃ vetsi hṛdi sthitam

1.12.73

सर्वात्मन् सर्वभूतेश सर्वसत्त्वसमुद्भव । सर्वभूतो भवान् वेत्ति सर्वसत्त्वमनोरथम्

sarvātman sarvabhūteśa sarvasattvasamudbhava / sarvabhūto bhavān vetti sarvasattvamanoratham

1.12.74

यो मे मनोरथो नाथ सफलः स त्वया कृतः । तपश् च तप्तं सफलं यद् दृष्टो ऽसि जगत्पते

yo me manoratho nātha saphalaḥ sa tvayā kṛtaḥ / tapaś ca taptaṃ saphalaṃ yad dṛṣṭo 'si jagatpate

1.12.75

श्रीभगवान् उवाच —

तपसस् तत् फलं प्राप्तं यद् दृष्टो ऽहं त्वया ध्रुव । मद्दर्शनं हि विफलं राजपुत्र न जायते

tapasas tat phalaṃ prāptaṃ yad dṛṣṭo 'haṃ tvayā dhruva / maddarśanaṃ hi viphalaṃ rājaputra na jāyate

1.12.76

वरं वरय तस्मात् त्वं यथाभिमतम् आत्मनः । सर्वं संपद्यते पुंसां मयि दृष्टिपथं गते

varaṃ varaya tasmāt tvaṃ yathābhimatam ātmanaḥ / sarvaṃ saṃpadyate puṃsāṃ mayi dṛṣṭipathaṃ gate

1.12.77

ध्रुव उवाच —

भगवन् सर्वभूतेश सर्वस्यास्ते भवान् हृदि । किम् अज्ञातं तव स्वामिन् मनसा यन् मयेप्सितम्

bhagavan sarvabhūteśa sarvasyāste bhavān hṛdi / kim ajñātaṃ tava svāmin manasā yan mayepsitam

1.12.78

तथापि तुभ्यं देवेश कथयिष्यामि यन् मया । प्रार्थ्यते दुर्विनीतेन हृदयेनातिदुर्लभम्

tathāpi tubhyaṃ deveśa kathayiṣyāmi yan mayā / prārthyate durvinītena hṛdayenātidurlabham

1.12.79

किं वा सर्वजगत्स्रष्टः प्रसन्ने त्वयि दुर्लभम् । त्वत्प्रसादफलं भुङ्क्ते त्रैलोक्यं मघवान् अपि

kiṃ vā sarvajagatsraṣṭaḥ prasanne tvayi durlabham / tvatprasādaphalaṃ bhuṅkte trailokyaṃ maghavān api

1.12.80

नैतद् राजासनं योग्यम् अजातस्य ममोदरात् । इति गर्वाद् अवोचन् मां सपत्नी मातुर् उच्चकैः

naitad rājāsanaṃ yogyam ajātasya mamodarāt / iti garvād avocan māṃ sapatnī mātur uccakaiḥ

1.12.81

आधारभूतं जगतः सर्वेषाम् उत्तमोत्तमम् । प्रार्थयामि प्रभो स्थानं त्वत्प्रसादाद् अतो ऽव्ययम्

ādhārabhūtaṃ jagataḥ sarveṣām uttamottamam / prārthayāmi prabho sthānaṃ tvatprasādād ato 'vyayam

1.12.82

श्रीभगवान् उवाच —

यत् त्वया प्रार्थितं स्थानम् एतत् प्राप्स्यति वै भवान् । त्वयाहं तोषितः पूर्वम् अन्यजन्मनि बालक

yat tvayā prārthitaṃ sthānam etat prāpsyati vai bhavān / tvayāhaṃ toṣitaḥ pūrvam anyajanmani bālaka

1.12.83

त्वम् आसीर् ब्राह्मणः पूर्वं मय्य् एकाग्रमतिः सदा । मातापित्रोश् च शुश्रूषुर् निजधर्मानुपालकः

tvam āsīr brāhmaṇaḥ pūrvaṃ mayy ekāgramatiḥ sadā / mātāpitroś ca śuśrūṣur nijadharmānupālakaḥ

1.12.84

कालेन गच्छता मित्रं राजपुत्रस् तवाभवत् । यौवने ऽखिलभोगाढ्यो दर्शनीयोज्ज्वलाकृतिः

kālena gacchatā mitraṃ rājaputras tavābhavat / yauvane 'khilabhogāḍhyo darśanīyojjvalākṛtiḥ

1.12.85

तत्सङ्गात् तस्य ताम् ऋद्धिम् अवलोक्यातिदुर्लभाम् । भवेयं राजपुत्रो ऽहम् इति वाञ्छा त्वया कृता

tatsaṅgāt tasya tām ṛddhim avalokyātidurlabhām / bhaveyaṃ rājaputro 'ham iti vāñchā tvayā kṛtā

1.12.86

ततो यथाभिलषिता प्राप्ता ते राजपुत्रता । उत्तानपादस्य गृहे जातो ऽसि ध्रुव दुर्लभे

tato yathābhilaṣitā prāptā te rājaputratā / uttānapādasya gṛhe jāto 'si dhruva durlabhe

1.12.87

अन्येषां तद् वरं स्थानं कुले स्वायम्भुवस्य यत् ॥ विप्_ः१,१२।८८ ॥ तस्यैतद् अपरं बाल येनाहं परितोषितः । माम् आराध्य नरो मुक्तिम् अवाप्नोत्य् अविलम्बितम्

anyeṣāṃ tad varaṃ sthānaṃ kule svāyambhuvasya yat // ViP_ḥ1,12.88 // tasyaitad aparaṃ bāla yenāhaṃ paritoṣitaḥ / mām ārādhya naro muktim avāpnoty avilambitam

1.12.89

मय्य् अर्पितमना बाल किम् उ स्वर्गादिकं पदम् । त्रैलोक्याद् अधिके स्थाने सर्वताराग्रहाश्रयः । भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादाद् भवान् ध्रुव

mayy arpitamanā bāla kim u svargādikaṃ padam / trailokyād adhike sthāne sarvatārāgrahāśrayaḥ / bhaviṣyati na saṃdeho matprasādād bhavān dhruva

1.12.90

सूर्यात् सोमात् तथा भौमात् सोमपुत्राद् बृहस्पतेः । सितार्कतनयादीनां सर्वर्क्षाणां तथा ध्रुव

sūryāt somāt tathā bhaumāt somaputrād bṛhaspateḥ / sitārkatanayādīnāṃ sarvarkṣāṇāṃ tathā dhruva

1.12.91

सप्तर्षीणाम् अशेषाणां ये च वैमानिकाः सुराः । सर्वेषाम् उपरि स्थानं तव दत्तं मया ध्रुव

saptarṣīṇām aśeṣāṇāṃ ye ca vaimānikāḥ surāḥ / sarveṣām upari sthānaṃ tava dattaṃ mayā dhruva

1.12.92

केचिच् चतुर्युगं यावत् केचिन् मन्वन्तरं सुराः । तिष्ठन्ति भवतो दत्ता मया वै कल्पसंस्थितिः

kecic caturyugaṃ yāvat kecin manvantaraṃ surāḥ / tiṣṭhanti bhavato dattā mayā vai kalpasaṃsthitiḥ

1.12.93

सुनीतिर् अपि ते माता त्वदासन्नातिनिर्मला । विमाने तारका भूत्वा तावत्कालं निवत्स्यति

sunītir api te mātā tvadāsannātinirmalā / vimāne tārakā bhūtvā tāvatkālaṃ nivatsyati

1.12.94

ये च त्वां मानवाः प्रातः सायं च सुसमाहिताः । कीर्तयिष्यन्ति तेषां च महत् पुण्यं भविष्यति

ye ca tvāṃ mānavāḥ prātaḥ sāyaṃ ca susamāhitāḥ / kīrtayiṣyanti teṣāṃ ca mahat puṇyaṃ bhaviṣyati

1.12.95

पराशर उवाच —

एवं पूर्वं जगन्नाथाद् देवदेवाज् जनार्दनात् । वरं प्राप्य ध्रुवं स्थानम् अध्यास्ते स महामतिः

evaṃ pūrvaṃ jagannāthād devadevāj janārdanāt / varaṃ prāpya dhruvaṃ sthānam adhyāste sa mahāmatiḥ

1.12.96

तस्याभिमानम् ऋद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य च । देवासुराणाम् आचार्यः श्लोकम् अत्रोशना जगौ

tasyābhimānam ṛddhiṃ ca mahimānaṃ nirīkṣya ca / devāsurāṇām ācāryaḥ ślokam atrośanā jagau

1.12.97

अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् अहो ऽस्य तपसः फलम् । यद् एनं पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

aho 'sya tapaso vīryam aho 'sya tapasaḥ phalam / yad enaṃ purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ

1.12.98

ध्रुवस्य जननी चेयं सुनीतिर् नाम सूनृता । अस्याश् च महिमानं कः शक्तो वर्णयितुं भुवि

dhruvasya jananī ceyaṃ sunītir nāma sūnṛtā / asyāś ca mahimānaṃ kaḥ śakto varṇayituṃ bhuvi

1.12.99

त्रैलोक्याश्रयतां प्राप्तं परं स्थानं स्थिरायति । स्थानं प्राप्ता परं कृत्वा या कुक्षिविवरे ध्रुवम्

trailokyāśrayatāṃ prāptaṃ paraṃ sthānaṃ sthirāyati / sthānaṃ prāptā paraṃ kṛtvā yā kukṣivivare dhruvam

1.12.100

यश् चैतत् कीर्तयेन् नित्यं ध्रुवस्यारोहणं दिवि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते

yaś caitat kīrtayen nityaṃ dhruvasyārohaṇaṃ divi / sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate

1.12.101

स्थानभ्रंशं न चाप्नोति दिवि वा यदि वा भुवि । सर्वकल्याणसंयुक्तो दीर्घकालं च जीवति

sthānabhraṃśaṃ na cāpnoti divi vā yadi vā bhuvi / sarvakalyāṇasaṃyukto dīrghakālaṃ ca jīvati

1.12.102