पराशर उवाच —

यो ऽयं रिपुंजयो नाम बार्हद्रथो ऽन्त्यस् तस्य मुनिको नामामात्यो भविष्यति । स चैनं स्वामिनं हत्वा स्वपुत्रं प्रद्योतनामानम् अभिषेक्ष्यति । तस्यापि पालको नाम पुत्रो भविता । ततश् च विशाखयूपस् तत्पुत्रो जनकस् तस्य च नन्दिवर्धनः । इत्य् एते ऽष्टत्रिंशदुत्तरम् अब्दशतं पञ्च प्रद्योताः पृथिवीं भोक्ष्यन्ति

yo 'yaṃ ripuṃjayo nāma bārhadratho 'ntyas tasya muniko nāmāmātyo bhaviṣyati | sa cainaṃ svāminaṃ hatvā svaputraṃ pradyotanāmānam abhiṣekṣyati | tasyāpi pālako nāma putro bhavitā | tataś ca viśākhayūpas tatputro janakas tasya ca nandivardhanaḥ | ity ete 'ṣṭatriṃśaduttaram abdaśataṃ pañca pradyotāḥ pṛthivīṃ bhokṣyanti

4.24.1

ततश् च शिशुनागस् तत्पुत्रश् च काकवर्णो भविता । तत्पुत्रः क्षेमधर्मा तस्यापि क्षत्रौजाः । तत्पुत्रो विधिसारस् ततश् चाजातशत्रुः । तस्माच् च दर्भको दर्भकाच् चोदयनः । तस्माद् अपि नन्दिवर्धनस् ततो महानन्दी । इत्य् एते शैशुनागा दश भूमिपालास् त्रीणि वर्षशतानि द्विषष्ट्यधिकानि भविष्यन्ति

tataś ca śiśunāgas tatputraś ca kākavarṇo bhavitā | tatputraḥ kṣemadharmā tasyāpi kṣatraujāḥ | tatputro vidhisāras tataś cājātaśatruḥ | tasmāc ca darbhako darbhakāc codayanaḥ | tasmād api nandivardhanas tato mahānandī | ity ete śaiśunāgā daśa bhūmipālās trīṇi varṣaśatāni dviṣaṣṭyadhikāni bhaviṣyanti

4.24.2

महानन्दिसुतः शूद्रागर्भोद्भवो ऽतिलुब्धो महापद्मो नन्दः परशुराम इवापरो ऽखिलक्षत्रान्तकारी भविता

mahānandisutaḥ śūdrāgarbhodbhavo 'tilubdho mahāpadmo nandaḥ paraśurāma ivāparo 'khilakṣatrāntakārī bhavitā

4.24.3

ततःप्रभृति शूद्रा भूमिपाला भविष्यन्ति । स चैकच्छत्राम् अनुल्लङ्घितशासनो महापद्मः पृथिवीं भोक्ष्यति

tataḥprabhṛti śūdrā bhūmipālā bhaviṣyanti | sa caikacchatrām anullaṅghitaśāsano mahāpadmaḥ pṛthivīṃ bhokṣyati

4.24.4

तस्याप्य् अष्टौ सुताः सुमाल्याद्या भवितारः । तस्य च महापद्मस्यानु पृथिवीं भोक्ष्यन्ति । महापद्मस् तत्पुत्राश् च एकं वर्षशतम् अवनीपतयो भविष्यन्ति । नवैतान् नन्दान् कौटिल्यो ब्राह्मणः समुद्धरिष्यति

tasyāpy aṣṭau sutāḥ sumālyādyā bhavitāraḥ | tasya ca mahāpadmasyānu pṛthivīṃ bhokṣyanti | mahāpadmas tatputrāś ca ekaṃ varṣaśatam avanīpatayo bhaviṣyanti | navaitān nandān kauṭilyo brāhmaṇaḥ samuddhariṣyati

4.24.5

तेषाम् अभावे मौर्याः पृथिवीं भोक्ष्यन्ति । कौटिल्य एव चन्द्रगुप्तं राज्ये ऽभिषेक्ष्यति

teṣām abhāve mauryāḥ pṛthivīṃ bhokṣyanti | kauṭilya eva candraguptaṃ rājye 'bhiṣekṣyati

4.24.6

तस्यापि पुत्रो बिन्दुसारो भविष्यति । तस्याप्य् अशोकवर्धनस् ततः सुयशास् ततो दशरथस् ततः संगतस् ततः शालिशूकस् तस्मात् सोमशर्मा तस्माच् छतधन्वा । तस्याप्य्ऽनु बृहद्रथनामा भविता । एवं मौर्या दश भूपतयो भविष्यन्ति अब्दशतं सप्तत्रिंशदुत्तरम् । तेषाम् अन्ते पृथिवीं शुङ्गा भोक्ष्यन्ति

tasyāpi putro bindusāro bhaviṣyati | tasyāpy aśokavardhanas tataḥ suyaśās tato daśarathas tataḥ saṃgatas tataḥ śāliśūkas tasmāt somaśarmā tasmāc chatadhanvā | tasyāpy'nu bṛhadrathanāmā bhavitā | evaṃ mauryā daśa bhūpatayo bhaviṣyanti abdaśataṃ saptatriṃśaduttaram | teṣām ante pṛthivīṃ śuṅgā bhokṣyanti

4.24.7

पुष्यमित्रः सेनापतिः स्वामिनं हत्वा राज्यं करिष्यति

puṣyamitraḥ senāpatiḥ svāminaṃ hatvā rājyaṃ kariṣyati

4.24.8

अस्यात्मजो ऽग्निमित्रस् तस्मात् सुज्येष्ठस् ततो वसुमित्रस् तस्माद् अप्य् अर्द्रकस् ततः पुलिन्दकस् ततो घोषवसुस् तस्माद् अपि वज्रमित्रस् ततो भागवतः

asyātmajo 'gnimitras tasmāt sujyeṣṭhas tato vasumitras tasmād apy ardrakas tataḥ pulindakas tato ghoṣavasus tasmād api vajramitras tato bhāgavataḥ

4.24.9

तस्माद् देवभूतिः । इत्य् एते दश शुङ्गा द्वादशोत्तरं वर्षशतं पृथिवीं भोक्ष्यन्ति । ततः कण्वान् एषा भूर् यास्यति

tasmād devabhūtiḥ | ity ete daśa śuṅgā dvādaśottaraṃ varṣaśataṃ pṛthivīṃ bhokṣyanti | tataḥ kaṇvān eṣā bhūr yāsyati

4.24.10

देवभूतिं तु शुङ्गराजानं व्यसनिनं तस्यैवामात्यः कण्वो वसुदेवनामा निपात्य स्वयम् अवनीं भोक्ष्यते । तस्य पुत्रो भूमित्रस् तस्यापि नारायणः । नारायणस्यात्मजः सुशर्मा । एते काण्वायनाश् चत्वारः पञ्चचत्वारिंशद् वर्षाणि भूपतयो भविष्यन्ति । सुशर्माणं तु काण्वं स्वभृत्यो बलात् शिप्रकनामा हत्वान्ध्रजातीयो वसुधां भोक्ष्यति । ततश् च कृष्णनामा तद्भ्राता भूपतिर् भावी । तस्य पुत्रः श्रीशातकर्णिस् तस्यापि पूर्णोत्सङ्गस् तत्पुत्रश् च शातकर्णिस् तस्माच् च लम्बोदरस् तस्माद् दिवीलकस् ततो मेघस्वातिस् ततः पटुमान् । ततश् चारिष्टकर्मा ततो हालो हालात् पत्तलकस् ततः प्रविल्ल सेनस् ततः सुन्दरः शातकर्णी तस्माच् चकोरः शातकर्णी ततः शिवस्वातिस् ततश् च गोमतीपुत्रस् तत्पुत्रः पुलिमान् । तस्यापि शातकर्णी ततः शिवश्रीस् ततः शिवस्कन्धः । तस्माद् यज्ञश्रीस् ततो विजयस् ततश् चन्द्रश्रीस् तस्यापि पुलोमाविः । एवम् एते त्रिंशच् चत्वार्य् अब्दशतानि षट्पञ्चाशदधिकानि पृथिवीं भोक्ष्यन्त्य् आन्ध्रभृत्याः

devabhūtiṃ tu śuṅgarājānaṃ vyasaninaṃ tasyaivāmātyaḥ kaṇvo vasudevanāmā nipātya svayam avanīṃ bhokṣyate | tasya putro bhūmitras tasyāpi nārāyaṇaḥ | nārāyaṇasyātmajaḥ suśarmā | ete kāṇvāyanāś catvāraḥ pañcacatvāriṃśad varṣāṇi bhūpatayo bhaviṣyanti | suśarmāṇaṃ tu kāṇvaṃ svabhṛtyo balāt śiprakanāmā hatvāndhrajātīyo vasudhāṃ bhokṣyati | tataś ca kṛṣṇanāmā tadbhrātā bhūpatir bhāvī | tasya putraḥ śrīśātakarṇis tasyāpi pūrṇotsaṅgas tatputraś ca śātakarṇis tasmāc ca lambodaras tasmād divīlakas tato meghasvātis tataḥ paṭumān | tataś cāriṣṭakarmā tato hālo hālāt pattalakas tataḥ pravilla senas tataḥ sundaraḥ śātakarṇī tasmāc cakoraḥ śātakarṇī tataḥ śivasvātis tataś ca gomatīputras tatputraḥ pulimān | tasyāpi śātakarṇī tataḥ śivaśrīs tataḥ śivaskandhaḥ | tasmād yajñaśrīs tato vijayas tataś candraśrīs tasyāpi pulomāviḥ | evam ete triṃśac catvāry abdaśatāni ṣaṭpañcāśadadhikāni pṛthivīṃ bhokṣyanty āndhrabhṛtyāḥ

4.24.11

सप्ताभीराः दश गर्दभिलाश् च भूभुजो भविष्यन्ति । ततः षोडश शका भूपतयो भवितारः । ततश् चाष्टौ यवनाश् चतुर्दश तुषारा मुण्डाश् च त्रयोदश एकादश मौनाः । एते पृथिवीं त्रयोदशवर्षशतानि नवनवत्यधिकानि भोक्ष्यन्ति

saptābhīrāḥ daśa gardabhilāś ca bhūbhujo bhaviṣyanti | tataḥ ṣoḍaśa śakā bhūpatayo bhavitāraḥ | tataś cāṣṭau yavanāś caturdaśa tuṣārā muṇḍāś ca trayodaśa ekādaśa maunāḥ | ete pṛthivīṃ trayodaśavarṣaśatāni navanavatyadhikāni bhokṣyanti

4.24.12

ततश् च पौरा एकादश भूपतयो ऽब्दशतानि त्रीणि महीं भोक्ष्यन्ति । तेषूत्सन्नेषु कैलकिला यवना भूपतयो भविष्यन्त्य् अमूर्धाभिषिक्ताः । तेषां विन्ध्यशक्तिः

tataś ca paurā ekādaśa bhūpatayo 'bdaśatāni trīṇi mahīṃ bhokṣyanti | teṣūtsanneṣu kailakilā yavanā bhūpatayo bhaviṣyanty amūrdhābhiṣiktāḥ | teṣāṃ vindhyaśaktiḥ

4.24.13

ततः पुरंजयस् ततो रामचन्द्रस् तस्माद् धर्मो धर्माद् वङ्गरः कृतनन्दनः सुषिनन्दिस् तद्भ्राता नन्दियशाः शिशुकप्रवीरौ चैते वर्षशतं षड् वर्षाणि च भविष्यन्ति । ततस् तत्पुत्रास् त्रयोदशैते बाह्लिकाश् च त्रयः । ततः पुष्यमित्रपटुमित्रास् त्रयोदश मेकलाश् च सप्तान्ध्राः । कोसलायां तु नवैव भूपतयो भविष्यन्ति । नैषधास् तु तावन्त एव

tataḥ puraṃjayas tato rāmacandras tasmād dharmo dharmād vaṅgaraḥ kṛtanandanaḥ suṣinandis tadbhrātā nandiyaśāḥ śiśukapravīrau caite varṣaśataṃ ṣaḍ varṣāṇi ca bhaviṣyanti | tatas tatputrās trayodaśaite bāhlikāś ca trayaḥ | tataḥ puṣyamitrapaṭumitrās trayodaśa mekalāś ca saptāndhrāḥ | kosalāyāṃ tu navaiva bhūpatayo bhaviṣyanti | naiṣadhās tu tāvanta eva

4.24.14

मागधायां तु विश्वस्फटिकसंज्ञो ऽन्यान् वर्णान् करिष्यति । कैवर्तपटुपुलिन्दब्राह्मणान् राज्ये स्थापयिष्यति । उत्साद्याखिलक्षत्रजातिम् । नव नागाः पद्मावत्यां नाम पुर्यां मथुरायाम् अनुगङ्गाप्रयागं मागधा गुप्ताश् च भोक्ष्यन्ति । कोशलौड्रपुण्ड्रताम्रलिप्तान् समुद्रतटपुरीं च देवरक्षितो रक्षिष्यति । कलिङ्गमाहिषकमाहेन्द्रा भौमां गुहां भोक्ष्यन्ति । नैषधनैमिषिककालतोयान् जनपदान् मणिधानकवंश्या भोक्ष्यन्ति । त्रैराज्यमूषिकजनपदान् कनकाह्वया भोक्ष्यन्ति । सौराष्ट्रावन्तिशूद्रान् अर्बुदमरुभूमिविषयांश् च व्रात्या द्विजाभीरशूद्राद्या भोक्ष्यन्ति । सिन्धुतटदाविकोर्वीचन्द्रभागाकाश्मीरविषयांश् च व्रात्या म्लेच्छादयः शूद्रा भोक्ष्यन्ति । एते च तुल्यकालाः सर्वे पृथिव्यां भूभृतो भविष्यन्ति । अल्पप्रसादा बृहत्कोपाः सर्वकालम् अनृताधर्मरुचयः स्त्रीबालगोवधकर्तारः परस्वादानरुचयो ऽल्पसारा उदितास्तमितप्रायाः स्वल्पायुषो महेच्छा ह्य् अल्पधर्माश् च भविष्यन्ति

māgadhāyāṃ tu viśvasphaṭikasaṃjño 'nyān varṇān kariṣyati | kaivartapaṭupulindabrāhmaṇān rājye sthāpayiṣyati | utsādyākhilakṣatrajātim | nava nāgāḥ padmāvatyāṃ nāma puryāṃ mathurāyām anugaṅgāprayāgaṃ māgadhā guptāś ca bhokṣyanti | kośalauḍrapuṇḍratāmraliptān samudrataṭapurīṃ ca devarakṣito rakṣiṣyati | kaliṅgamāhiṣakamāhendrā bhaumāṃ guhāṃ bhokṣyanti | naiṣadhanaimiṣikakālatoyān janapadān maṇidhānakavaṃśyā bhokṣyanti | trairājyamūṣikajanapadān kanakāhvayā bhokṣyanti | saurāṣṭrāvantiśūdrān arbudamarubhūmiviṣayāṃś ca vrātyā dvijābhīraśūdrādyā bhokṣyanti | sindhutaṭadāvikorvīcandrabhāgākāśmīraviṣayāṃś ca vrātyā mlecchādayaḥ śūdrā bhokṣyanti | ete ca tulyakālāḥ sarve pṛthivyāṃ bhūbhṛto bhaviṣyanti | alpaprasādā bṛhatkopāḥ sarvakālam anṛtādharmarucayaḥ strībālagovadhakartāraḥ parasvādānarucayo 'lpasārā uditāstamitaprāyāḥ svalpāyuṣo mahecchā hy alpadharmāś ca bhaviṣyanti

4.24.15

तैश् च विमिश्रा जनपदास् तच्छीलवर्तिनो राजाश्रयशुष्मिणो म्लेच्छाचार्याश् च विपर्ययेण वर्तमानाः प्रजाः क्षपयिष्यन्ति । ततश् चानुदिनम् अल्पाल्पह्रासव्यवच्छेदाद् धर्मार्थयोर् जगतः संक्षयो भविष्यति

taiś ca vimiśrā janapadās tacchīlavartino rājāśrayaśuṣmiṇo mlecchācāryāś ca viparyayeṇa vartamānāḥ prajāḥ kṣapayiṣyanti | tataś cānudinam alpālpahrāsavyavacchedād dharmārthayor jagataḥ saṃkṣayo bhaviṣyati

4.24.16

ततश् चार्थ एवाभिजनहेतुः । धनम् एवाशेषधर्महेतुः । अभिरुचिर् एव दाम्पत्यसंबन्धहेतुः । स्त्रीत्वम् एवोपभोगहेतुः । अनृतम् एव व्यवहारजयहेतुः । रत्नताम्रभागितैव पृथिवीहेतुः । ब्रह्मसूत्रम् एव विप्रत्वहेतुः । लिङ्गधारणम् एवाश्रमहेतुः । अन्याय एव वृत्तिहेतुः

tataś cārtha evābhijanahetuḥ | dhanam evāśeṣadharmahetuḥ | abhirucir eva dāmpatyasaṃbandhahetuḥ | strītvam evopabhogahetuḥ | anṛtam eva vyavahārajayahetuḥ | ratnatāmrabhāgitaiva pṛthivīhetuḥ | brahmasūtram eva vipratvahetuḥ | liṅgadhāraṇam evāśramahetuḥ | anyāya eva vṛttihetuḥ

4.24.17

दौर्बल्यम् एवावृत्तिहेतुः । भयगर्भोच्चारणम् एव पाण्डित्यहेतुः । आढ्यतैव साधुत्वहेतुः

daurbalyam evāvṛttihetuḥ | bhayagarbhoccāraṇam eva pāṇḍityahetuḥ | āḍhyataiva sādhutvahetuḥ

4.24.18

स्नानम् एव प्रसाधनहेतुः । दानम् एव धर्महेतुः । स्वीकरणम् एव विवाहहेतुः । सद्वेशधार्य् एव पात्रम् । दूरायतनोदकम् एव तीर्थम् । इत्य् एवम् अनेकदोषोत्तरे भूमण्डले सर्ववर्णेष्व् एव यो यो बलवान् स स भूपतिर् भविष्यति । एवं चातिलुब्धकरभारासहाः शैलानाम् अन्तरद्रोणीः प्रजाः संश्रयिष्यन्ति । मधुशाकमूलफलपत्त्रपुष्पाद्याहाराश् च भविष्यन्ति । तरुवल्कलचीरप्रावरणाश् चातिबहुप्रजाः शीतवातातपवर्षसहा भविष्यन्ति । न च कश्चित् त्रयोविंशतिवर्षाणि जीविष्यति अनवरतं चात्र कलियुगे क्षयम् आयात्य् अखिल एवैष जनः क्षयम् उपैष्यति

snānam eva prasādhanahetuḥ | dānam eva dharmahetuḥ | svīkaraṇam eva vivāhahetuḥ | sadveśadhāry eva pātram | dūrāyatanodakam eva tīrtham | ity evam anekadoṣottare bhūmaṇḍale sarvavarṇeṣv eva yo yo balavān sa sa bhūpatir bhaviṣyati | evaṃ cātilubdhakarabhārāsahāḥ śailānām antaradroṇīḥ prajāḥ saṃśrayiṣyanti | madhuśākamūlaphalapattrapuṣpādyāhārāś ca bhaviṣyanti | taruvalkalacīraprāvaraṇāś cātibahuprajāḥ śītavātātapavarṣasahā bhaviṣyanti | na ca kaścit trayoviṃśativarṣāṇi jīviṣyati anavarataṃ cātra kaliyuge kṣayam āyāty akhila evaiṣa janaḥ kṣayam upaiṣyati

4.24.19

श्रौतस्मार्तधर्मे विप्लवम् अत्यन्तम् उपगते क्षीणप्राये च कलाव् अशेषजगत्स्रष्टुश् चराचरगुरोर् आदिमयस्यान्तमयस्य सर्वमयस्य ब्रह्ममयस्यात्मरूपिणो भगवतो वासुदेवस्यांशः शम्बलग्रामप्रधानब्राह्मणविष्णुयशसो गृहे ऽष्टगुणर्द्धिसमन्वितः कल्किरूपी जगत्य् अत्रावतीर्य सकलम्लेच्छदस्युदुष्टाचरणचेतसाम् अशेषाणाम् अपरिच्छिन्नमाहात्म्यशक्तिः क्षयं करिष्यति । स्वधर्मेषु चाखिलं जगत् संस्थापयिष्यति । अनन्तरं चाशेषकलेर् अवसाने निशावसानप्रबुद्धानां तेषाम् एव जनपदानाम् अमलस्फटिकविशुद्धा मतयो भविष्यन्ति

śrautasmārtadharme viplavam atyantam upagate kṣīṇaprāye ca kalāv aśeṣajagatsraṣṭuś carācaraguror ādimayasyāntamayasya sarvamayasya brahmamayasyātmarūpiṇo bhagavato vāsudevasyāṃśaḥ śambalagrāmapradhānabrāhmaṇaviṣṇuyaśaso gṛhe 'ṣṭaguṇarddhisamanvitaḥ kalkirūpī jagaty atrāvatīrya sakalamlecchadasyuduṣṭācaraṇacetasām aśeṣāṇām aparicchinnamāhātmyaśaktiḥ kṣayaṃ kariṣyati | svadharmeṣu cākhilaṃ jagat saṃsthāpayiṣyati | anantaraṃ cāśeṣakaler avasāne niśāvasānaprabuddhānāṃ teṣām eva janapadānām amalasphaṭikaviśuddhā matayo bhaviṣyanti

4.24.20

तेषां च बीजभूतानाम् अशेषमनुष्याणां परिणतानाम् अपि तत्कालकृतानाम् अपत्यप्रसूतिर् भविष्यति । तानि च तदपत्यानि कृतयुगधर्मानुसारीण्य् एव भविष्यन्तीति

teṣāṃ ca bījabhūtānām aśeṣamanuṣyāṇāṃ pariṇatānām api tatkālakṛtānām apatyaprasūtir bhaviṣyati | tāni ca tadapatyāni kṛtayugadharmānusārīṇy eva bhaviṣyantīti

4.24.21

अत्रोच्यते । यदा चन्द्रश् च सूर्यश् च यदा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम्

atrocyate | yadā candraś ca sūryaś ca yadā tiṣyabṛhaspatī / ekarāśau sameṣyanti bhaviṣyati tadā kṛtam

4.24.22

अतीता वर्तमानाश् च तथैवानागताश् च ये । एते वंशेषु भूपालाः कथिता मुनिसत्तम

atītā vartamānāś ca tathaivānāgatāś ca ye / ete vaṃśeṣu bhūpālāḥ kathitā munisattama

4.24.23

यावत् परीक्षितो जन्म यावन् नन्दाभिषेचनम् । एतद् वर्षसहस्रं तु ज्ञेयं पञ्चदशोत्तरम्

yāvat parīkṣito janma yāvan nandābhiṣecanam / etad varṣasahasraṃ tu jñeyaṃ pañcadaśottaram

4.24.24

सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि । तयोस् तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत् समं निशि । तेन सप्तर्षयो युक्तास् तिष्ठन्त्य् अब्दशतं नृणाम्

saptarṣīṇāṃ tu yau pūrvau dṛśyete uditau divi / tayos tu madhye nakṣatraṃ dṛśyate yat samaṃ niśi / tena saptarṣayo yuktās tiṣṭhanty abdaśataṃ nṛṇām

4.24.25

ते तु पारीक्षिते काले मघास्व् आसन् द्विजोत्तम । तदा प्रवृत्तश् च कलिर् द्वादशाब्दशतात्मकः

te tu pārīkṣite kāle maghāsv āsan dvijottama / tadā pravṛttaś ca kalir dvādaśābdaśatātmakaḥ

4.24.26

यदैव भगवद्विष्णोर् अंशो यातो दिवं द्विज । वसुदेवकुलोद्भूतस् तदैवात्रागतः कलिः

yadaiva bhagavadviṣṇor aṃśo yāto divaṃ dvija / vasudevakulodbhūtas tadaivātrāgataḥ kaliḥ

4.24.27

यावत् स पादपद्माभ्यां पस्पर्शेमां वसुंधराम् । तावत् पृथ्वीपरिष्वङ्गे समर्थो नाभवत् कलिः

yāvat sa pādapadmābhyāṃ pasparśemāṃ vasuṃdharām / tāvat pṛthvīpariṣvaṅge samartho nābhavat kaliḥ

4.24.28

गते सनातनस्यांशे विष्णोस् तत्र भुवो दिवम् । तत्याज सानुजो राज्यं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

gate sanātanasyāṃśe viṣṇos tatra bhuvo divam / tatyāja sānujo rājyaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

4.24.29

विपरीतानि दृष्ट्वा च निमित्तानि स पाण्डवः । याते कृष्णे चकाराथ सो ऽभिषेकं परीक्षितः

viparītāni dṛṣṭvā ca nimittāni sa pāṇḍavaḥ / yāte kṛṣṇe cakārātha so 'bhiṣekaṃ parīkṣitaḥ

4.24.30

प्रयास्यन्ति यदा चैते पूर्वाषाढां महर्षयः । तदा नन्दात् प्रभृत्य् एष कलिर् वृद्धिं गमिष्यति

prayāsyanti yadā caite pūrvāṣāḍhāṃ maharṣayaḥ / tadā nandāt prabhṛty eṣa kalir vṛddhiṃ gamiṣyati

4.24.31

यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस् तस्मिन्न् एव तदाहनि । प्रतिपन्नं कलियुगं तस्य संख्यां निबोध मे

yasmin kṛṣṇo divaṃ yātas tasminn eva tadāhani / pratipannaṃ kaliyugaṃ tasya saṃkhyāṃ nibodha me

4.24.32

त्रीणि लक्षाणि वर्षाणां द्विज मानुषसंख्यया । षष्टिं चैव सहस्राणि भविष्यत्य् एष वै कलिः

trīṇi lakṣāṇi varṣāṇāṃ dvija mānuṣasaṃkhyayā / ṣaṣṭiṃ caiva sahasrāṇi bhaviṣyaty eṣa vai kaliḥ

4.24.33

शतानि तानि दिव्यानि सप्त पञ्च च संख्यया । निःशेषेण ततस् तस्मिन् भविष्यति पुनः कृतम्

śatāni tāni divyāni sapta pañca ca saṃkhyayā / niḥśeṣeṇa tatas tasmin bhaviṣyati punaḥ kṛtam

4.24.34

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश् च द्विजसत्तम । युगे युगे महात्मानः समतीताः सहस्रशः

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāś ca dvijasattama / yuge yuge mahātmānaḥ samatītāḥ sahasraśaḥ

4.24.35

बहुत्वान् नामधेयानां परिसंख्या कुले कुले । पुनरुक्तबहुत्वात् तु न मया परिकीर्तिता

bahutvān nāmadheyānāṃ parisaṃkhyā kule kule / punaruktabahutvāt tu na mayā parikīrtitā

4.24.36

देवापिः पौरवो राजा मरुश् चेक्ष्वाकुवंशजः । महायोगबलोपेतौ कलापग्रामसंश्रयौ

devāpiḥ pauravo rājā maruś cekṣvākuvaṃśajaḥ / mahāyogabalopetau kalāpagrāmasaṃśrayau

4.24.37

कृते युग इहागत्य क्षत्रप्रावर्तकौ हि तौ । भविष्यतो मनोर् वंशबीजभूतौ व्यवस्थितौ

kṛte yuga ihāgatya kṣatraprāvartakau hi tau / bhaviṣyato manor vaṃśabījabhūtau vyavasthitau

4.24.38

एतेन क्रमयोगेन मनुपुत्रैर् वसुंधरा । कृतत्रेतादिसंज्ञानि युगानि त्रीणि भुज्यते

etena kramayogena manuputrair vasuṃdharā / kṛtatretādisaṃjñāni yugāni trīṇi bhujyate

4.24.39

कलौ तु बीजभूतास् ते केचित् तिष्ठन्ति भूतले । यथैव देवापिमरू साम्प्रतं समवस्थितौ

kalau tu bījabhūtās te kecit tiṣṭhanti bhūtale / yathaiva devāpimarū sāmprataṃ samavasthitau

4.24.40

एष तूद्देशतो वंशस् तवोक्तो भूभुजां मया । निखिलो गदितुं शक्यो नैव जन्मशतैर् अपि

eṣa tūddeśato vaṃśas tavokto bhūbhujāṃ mayā / nikhilo gadituṃ śakyo naiva janmaśatair api

4.24.41

एते चान्ये च भूपाला यैर् अत्र क्षितिमण्डले । कृतं ममत्वं मोहान्धैर् नित्ये ऽनित्यकलेवरैः

ete cānye ca bhūpālā yair atra kṣitimaṇḍale / kṛtaṃ mamatvaṃ mohāndhair nitye 'nityakalevaraiḥ

4.24.42

कथं ममेयम् अचला मत्पुत्रस्य कथं मही । मद्वंशस्येति चिन्तार्ता जग्मुर् अन्तम् इमे नृपाः

kathaṃ mameyam acalā matputrasya kathaṃ mahī / madvaṃśasyeti cintārtā jagmur antam ime nṛpāḥ

4.24.43

तेभ्यः पूर्वतराश् चान्ये तेभ्यस् तेभ्यस् तथापरे । भविष्याश् चैव यास्यन्ति तेषाम् अन्ये च ये ऽध्य् अनु

tebhyaḥ pūrvatarāś cānye tebhyas tebhyas tathāpare / bhaviṣyāś caiva yāsyanti teṣām anye ca ye 'dhy anu

4.24.44

विलोक्यात्मजयोद्योगयात्राव्यग्रान् नराधिपान् । पुष्पप्रहासैः शरदि हसतीव वसुंधरा

vilokyātmajayodyogayātrāvyagrān narādhipān / puṣpaprahāsaiḥ śaradi hasatīva vasuṃdharā

4.24.45

मैत्रेय पृथिवीगीताः श्लोकाश् चात्र निबोध तान् । यान् आह धर्मध्वजिने जनकायासितो मुनिः

maitreya pṛthivīgītāḥ ślokāś cātra nibodha tān / yān āha dharmadhvajine janakāyāsito muniḥ

4.24.46

पृथिवी उवाच —

कथम् एष नरेन्द्राणां मोहो बुद्धिमताम् अपि । येन फेनसधर्माणो ऽप्य् अतिविश्वस्तचेतसः

katham eṣa narendrāṇāṃ moho buddhimatām api / yena phenasadharmāṇo 'py ativiśvastacetasaḥ

4.24.47

पूर्वम् आत्मजयं कृत्वा जेतुम् इच्छन्ति मन्त्रिणः । ततो भृत्यांश् च पौरांश् च जिगीषन्ते तथा रिपून्

pūrvam ātmajayaṃ kṛtvā jetum icchanti mantriṇaḥ / tato bhṛtyāṃś ca paurāṃś ca jigīṣante tathā ripūn

4.24.48

क्रमेणानेन जेष्यामो वयं पृथ्वीं ससागराम् । इत्य् आसक्तधियो मृत्युं न पश्यन्त्य् अविदूरगम्

krameṇānena jeṣyāmo vayaṃ pṛthvīṃ sasāgarām / ity āsaktadhiyo mṛtyuṃ na paśyanty avidūragam

4.24.49

समुद्रावरणं याति मन्मण्डलम् अथो वशम् । कियद् आत्मजयाद् एतन् मुक्तिर् आत्मजये फलम्

samudrāvaraṇaṃ yāti manmaṇḍalam atho vaśam / kiyad ātmajayād etan muktir ātmajaye phalam

4.24.50

उत्सृज्य पूर्वजा याता यां नादाय गतः पिता । तां ममेति विमूढत्वाज् जेतुम् इच्छन्ति पार्थिवाः

utsṛjya pūrvajā yātā yāṃ nādāya gataḥ pitā / tāṃ mameti vimūḍhatvāj jetum icchanti pārthivāḥ

4.24.51

मत्कृते पितृपुत्राणां भ्रातॄणां चापि विग्रहाः । जायन्ते ऽत्यन्तमोहेन ममत्वादृतचेतसाम्

matkṛte pitṛputrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ cāpi vigrahāḥ / jāyante 'tyantamohena mamatvādṛtacetasām

4.24.52

पृथ्वी ममेयं सकला ममेयं मदन्वयस्यापि च शाश्वतेयम् । यो यो मृतो ह्य् अत्र बभूव राजा कुबुद्धिर् आसीद् इति तस्य तस्य

pṛthvī mameyaṃ sakalā mameyaṃ madanvayasyāpi ca śāśvateyam / yo yo mṛto hy atra babhūva rājā kubuddhir āsīd iti tasya tasya

4.24.53

दृष्ट्वा ममत्वादृतचित्तम् एकं विहाय मां मृत्युपथं व्रजन्तम् । तस्यान्वयस्थस्य कथं ममत्वं हृद्य् आस्पदं मत्प्रभवं करोति

dṛṣṭvā mamatvādṛtacittam ekaṃ vihāya māṃ mṛtyupathaṃ vrajantam / tasyānvayasthasya kathaṃ mamatvaṃ hṛdy āspadaṃ matprabhavaṃ karoti

4.24.54

पृथ्वी ममैषाशु परित्यजैनां वदन्ति ये दूतमुखैः स्वशत्रुम् । नराधिपास् तेषु ममातिहासः पुनश् च मूढेषु दयाभ्युपैति

pṛthvī mamaiṣāśu parityajaināṃ vadanti ye dūtamukhaiḥ svaśatrum / narādhipās teṣu mamātihāsaḥ punaś ca mūḍheṣu dayābhyupaiti

4.24.55

पराशर उवाच —

इत्य् एते धरणीगीताः श्लोका मैत्रेय यैः श्रुतैः । ममत्वं विलयं याति तापन्यस्तं यथा हिमम्

ity ete dharaṇīgītāḥ ślokā maitreya yaiḥ śrutaiḥ / mamatvaṃ vilayaṃ yāti tāpanyastaṃ yathā himam

4.24.56

इत्य् एष कथितः सम्यङ् मनोर् वंशो मया तव । यत्र स्थितिप्रवृत्तस्य विष्णोर् अंशांशका नृपाः

ity eṣa kathitaḥ samyaṅ manor vaṃśo mayā tava / yatra sthitipravṛttasya viṣṇor aṃśāṃśakā nṛpāḥ

4.24.57

शृणोति य इमं भक्त्या मनोर् वंशम् अनुक्रमात् । तस्य पापम् अशेषं वै प्रणश्यत्य् अमलात्मनः

śṛṇoti ya imaṃ bhaktyā manor vaṃśam anukramāt / tasya pāpam aśeṣaṃ vai praṇaśyaty amalātmanaḥ

4.24.58

धनधान्यर्द्धिम् अतुलां प्राप्नोत्य् अव्याहतेन्द्रियः । श्रुत्वैवम् अखिलं वंशं प्रशस्तं शशिसूर्ययोः । इक्ष्वाकुजह्नुमान्धातृसगराविक्षितान् रघून्

dhanadhānyarddhim atulāṃ prāpnoty avyāhatendriyaḥ / śrutvaivam akhilaṃ vaṃśaṃ praśastaṃ śaśisūryayoḥ / ikṣvākujahnumāndhātṛsagarāvikṣitān raghūn

4.24.59

ययातिनहुषाद्यांश् च ज्ञात्वा निष्ठाम् उपागतान् । महाबलान् महावीर्यान् अनन्तधनसंचयान्

yayātinahuṣādyāṃś ca jñātvā niṣṭhām upāgatān / mahābalān mahāvīryān anantadhanasaṃcayān

4.24.60

कृतान् कालेन बलिना कथाशेषान् नराधिपान्

kṛtān kālena balinā kathāśeṣān narādhipān

4.24.61

श्रुत्वा न पुत्रदारादौ गृहक्षेत्रादिके तथा । द्रव्यादौ वा कृतप्रज्ञो ममत्वं कुरुते नरः

śrutvā na putradārādau gṛhakṣetrādike tathā / dravyādau vā kṛtaprajño mamatvaṃ kurute naraḥ

4.24.62

तप्तं तपो यैः पुरुषप्रवीरैर् उद्बाहुभिर् वर्षगणान् अनेकान् । इष्टाश् च यज्ञा बलिनो ऽतिवीर्याः कृतास् तु कालेन कथावशेषाः

taptaṃ tapo yaiḥ puruṣapravīrair udbāhubhir varṣagaṇān anekān / iṣṭāś ca yajñā balino 'tivīryāḥ kṛtās tu kālena kathāvaśeṣāḥ

4.24.63

पृथुः समस्तान् प्रचचार लोकान् अव्याहतो यो ऽरिविदारिचक्रः । स कालवाताभिहतो विनष्टः क्षिप्तं यथा शाल्मलितूलम् अग्नौ

pṛthuḥ samastān pracacāra lokān avyāhato yo 'rividāricakraḥ / sa kālavātābhihato vinaṣṭaḥ kṣiptaṃ yathā śālmalitūlam agnau

4.24.64

यः कार्तवीर्यो बुभुजे समस्तान् द्वीपान् समाक्रम्य हतारिचक्रः । कथाप्रसङ्गेष्व् अभिधीयमानः स एव संकल्पविकल्पहेतुः

yaḥ kārtavīryo bubhuje samastān dvīpān samākramya hatāricakraḥ / kathāprasaṅgeṣv abhidhīyamānaḥ sa eva saṃkalpavikalpahetuḥ

4.24.65

दशाननावीक्षितराघवाणाम् ऐश्वर्यम् उद्भासितदिङ्मुखानाम् । भस्मापि जातं न कथं क्षणेन भ्रूभङ्गपातेन धिग् अन्तकस्य

daśānanāvīkṣitarāghavāṇām aiśvaryam udbhāsitadiṅmukhānām / bhasmāpi jātaṃ na kathaṃ kṣaṇena bhrūbhaṅgapātena dhig antakasya

4.24.66

कथाशरीरत्वम् अवाप यद् वै मान्धातृनामा भुवि चक्रवर्ती । श्रुत्वापि तं को हि करोति साधुर् ममत्वम् आत्मन्य् अपि मन्दचेताः

kathāśarīratvam avāpa yad vai māndhātṛnāmā bhuvi cakravartī / śrutvāpi taṃ ko hi karoti sādhur mamatvam ātmany api mandacetāḥ

4.24.67

भगीरथाद्याः सगरः ककुत्स्थो दशाननो राघवलक्ष्मणौ च । युधिष्ठिराद्याश् च बभूवुर् एते सत्यं न मिथ्या क्व नु ते न विद्मः

bhagīrathādyāḥ sagaraḥ kakutstho daśānano rāghavalakṣmaṇau ca / yudhiṣṭhirādyāś ca babhūvur ete satyaṃ na mithyā kva nu te na vidmaḥ

4.24.68

ये साम्प्रतं ये च नृपा भविष्याः प्रोक्ता मया विप्रवरोग्रवीर्याः । ये ते तथान्ये च तथाभिधेयाः सर्वे भविष्यन्ति यथैव पूर्वे

ye sāmprataṃ ye ca nṛpā bhaviṣyāḥ proktā mayā vipravarogravīryāḥ / ye te tathānye ca tathābhidheyāḥ sarve bhaviṣyanti yathaiva pūrve

4.24.69

एतद् विदित्वा न नरेण कार्यं ममत्वम् आत्मन्य् अपि पण्डितेन । तिष्ठन्तु तावत् तनयात्मजायाः क्षेत्रादयो ये तु शरीरतो ऽन्ये

etad viditvā na nareṇa kāryaṃ mamatvam ātmany api paṇḍitena / tiṣṭhantu tāvat tanayātmajāyāḥ kṣetrādayo ye tu śarīrato 'nye

4.24.70