पराशर उवाच —

गार्ग्यं गोष्ठ्यां द्विजं श्यालः षण्ड इत्य् उक्तवान् द्विज । यदूनां संनिधौ सर्वे जहसुर् यादवास् ततः

gārgyaṃ goṣṭhyāṃ dvijaṃ śyālaḥ ṣaṇḍa ity uktavān dvija / yadūnāṃ saṃnidhau sarve jahasur yādavās tataḥ

5.23.1

ततः कोपसमाविष्टो दक्षिणापथम् एत्य सः । सुतम् इच्छंस् तपस् तेपे यदुचक्रभयावहम्

tataḥ kopasamāviṣṭo dakṣiṇāpatham etya saḥ / sutam icchaṃs tapas tepe yaducakrabhayāvaham

5.23.2

आराधयन् महादेवं सो ऽयश्चूर्णम् अभक्षयत् । ददौ वरं च तुष्टो ऽस्मै वर्षे द्वादशमे हरः

ārādhayan mahādevaṃ so 'yaścūrṇam abhakṣayat / dadau varaṃ ca tuṣṭo 'smai varṣe dvādaśame haraḥ

5.23.3

सभाजयाम् आस च तं यवनेशो ह्य् अनात्मजः । तद्योषित्संगमाच् चास्य पुत्रो ऽभूद् अलिसंनिभः

sabhājayām āsa ca taṃ yavaneśo hy anātmajaḥ / tadyoṣitsaṃgamāc cāsya putro 'bhūd alisaṃnibhaḥ

5.23.4

तं कालयवनं नाम राज्ये स्वे यवनेश्वरः । अभिषिच्य वनं यातो वज्राग्रकठिनोरसम्

taṃ kālayavanaṃ nāma rājye sve yavaneśvaraḥ / abhiṣicya vanaṃ yāto vajrāgrakaṭhinorasam

5.23.5

स तु वीर्यमदोन्मत्तः पृथिव्यां बलिनो नृपान् । पप्रच्छ नारदस् तस्मै कथयाम् आस यादवान्

sa tu vīryamadonmattaḥ pṛthivyāṃ balino nṛpān / papraccha nāradas tasmai kathayām āsa yādavān

5.23.6

म्लेच्छकोटिसहस्राणां सहस्रैः सो ऽभिसंवृतः । गजाश्वरथसंपन्नैश् चकार परमोद्यमम्

mlecchakoṭisahasrāṇāṃ sahasraiḥ so 'bhisaṃvṛtaḥ / gajāśvarathasaṃpannaiś cakāra paramodyamam

5.23.7

प्रययौ चाव्यवच्छिन्नं छिन्नयानो दिने दिने । यादवान् प्रति सामर्षो मैत्रेय मथुरां पुरीम्

prayayau cāvyavacchinnaṃ chinnayāno dine dine / yādavān prati sāmarṣo maitreya mathurāṃ purīm

5.23.8

कृष्णो ऽपि चिन्तयाम् आस क्षपितं यादवं बलम् । यवनेन रणे गम्यं मागधस्य भविष्यति

kṛṣṇo 'pi cintayām āsa kṣapitaṃ yādavaṃ balam / yavanena raṇe gamyaṃ māgadhasya bhaviṣyati

5.23.9

मागधेन बलं क्षीणं स कालयवनो बली । हन्ता तद् इदम् आयातं यदूनां व्यसनं द्विधा

māgadhena balaṃ kṣīṇaṃ sa kālayavano balī / hantā tad idam āyātaṃ yadūnāṃ vyasanaṃ dvidhā

5.23.10

तस्माद् दुर्गं करिष्यामि यदूनाम् अरिदुर्जयम् । स्त्रियो ऽपि यत्र युध्येयुः किं पुनर् वृष्णिपुंगवाः

tasmād durgaṃ kariṣyāmi yadūnām aridurjayam / striyo 'pi yatra yudhyeyuḥ kiṃ punar vṛṣṇipuṃgavāḥ

5.23.11

मयि मत्ते प्रमत्ते वा सुप्ते प्रवसिते तथा । यादवाभिभवं दुष्टा मा कुर्वंस् त्व् अरयो ऽधिकाः

mayi matte pramatte vā supte pravasite tathā / yādavābhibhavaṃ duṣṭā mā kurvaṃs tv arayo 'dhikāḥ

5.23.12

इति संचिन्त्य गोविन्दो योजनानि महोदधिम् । ययाचे द्वादश पुरीं द्वारकां तत्र निर्ममे

iti saṃcintya govindo yojanāni mahodadhim / yayāce dvādaśa purīṃ dvārakāṃ tatra nirmame

5.23.13

महोद्यानां महावप्रां तडागशतशोभिताम् । प्राकारगृहसंबाधाम् इन्द्रस्येवामरावतीम्

mahodyānāṃ mahāvaprāṃ taḍāgaśataśobhitām / prākāragṛhasaṃbādhām indrasyevāmarāvatīm

5.23.14

मथुरावासिनो लोकांस् तत्रानीय जनार्दनः । आसन्ने कालयवने मथुरां च स्वयं ययौ

mathurāvāsino lokāṃs tatrānīya janārdanaḥ / āsanne kālayavane mathurāṃ ca svayaṃ yayau

5.23.15

बहिर् आवसिते सैन्ये मथुराया निरायुधः । निर्जगाम स गोविन्दो ददृशे यवनेश्वरम्

bahir āvasite sainye mathurāyā nirāyudhaḥ / nirjagāma sa govindo dadṛśe yavaneśvaram

5.23.16

स ज्ञात्वा वासुदेवं तं बाहुप्रहरणो नृपः । अनुयातो महायोगिचेतोभिः प्राप्यते न यः

sa jñātvā vāsudevaṃ taṃ bāhupraharaṇo nṛpaḥ / anuyāto mahāyogicetobhiḥ prāpyate na yaḥ

5.23.17

तेनानुयातः कृष्णो ऽपि प्रविवेश महागुहाम् । यत्र शेते महावीर्यो मुचुकुन्दो नरेश्वरः

tenānuyātaḥ kṛṣṇo 'pi praviveśa mahāguhām / yatra śete mahāvīryo mucukundo nareśvaraḥ

5.23.18

सो ऽपि प्रविष्टो यवनो दृष्ट्वा शय्यागतं नरम् । पादेन ताडयाम् आस मत्वा कृष्णं सुदुर्मतिः

so 'pi praviṣṭo yavano dṛṣṭvā śayyāgataṃ naram / pādena tāḍayām āsa matvā kṛṣṇaṃ sudurmatiḥ

5.23.19

दृष्टमात्रश् च तेनासौ जज्वाल यवनो ऽग्निना । तत्क्रोधजेन मैत्रेय भस्मीभूतश् च तत्क्षणात्

dṛṣṭamātraś ca tenāsau jajvāla yavano 'gninā / tatkrodhajena maitreya bhasmībhūtaś ca tatkṣaṇāt

5.23.20

स हि देवासुरे युद्धे गतो जित्वा महासुरान् । निद्रार्तः सुमहत् कालं निद्रां वव्रे वरं सुरान्

sa hi devāsure yuddhe gato jitvā mahāsurān / nidrārtaḥ sumahat kālaṃ nidrāṃ vavre varaṃ surān

5.23.21

प्रोक्तश् च देवैः संसुप्तं यस् त्वाम् उत्थापयिष्यति । देहजेनाग्निना सद्यः स तु भस्मीभविष्यति

proktaś ca devaiḥ saṃsuptaṃ yas tvām utthāpayiṣyati / dehajenāgninā sadyaḥ sa tu bhasmībhaviṣyati

5.23.22

एवं दग्ध्वा स तं पापं दृष्ट्वा च मधुसूदनम् । कस् त्वम् इत्य् आह सो ऽप्य् आह जातो ऽहं शशिनः कुले । वसुदेवस्य तनयो यदोर् वंशसमुद्भवः

evaṃ dagdhvā sa taṃ pāpaṃ dṛṣṭvā ca madhusūdanam / kas tvam ity āha so 'py āha jāto 'haṃ śaśinaḥ kule / vasudevasya tanayo yador vaṃśasamudbhavaḥ

5.23.23

मुचुकुन्दो ऽपि तत्रासौ वृद्धगर्गवचो ऽस्मरत्

mucukundo 'pi tatrāsau vṛddhagargavaco 'smarat

5.23.24

संस्मृत्य प्रणिपत्यैनं सर्वं सर्वेश्वरं हरिम् । प्राह ज्ञातो भवान् विष्णोर् अंशस् त्वं परमेश्वर

saṃsmṛtya praṇipatyainaṃ sarvaṃ sarveśvaraṃ harim / prāha jñāto bhavān viṣṇor aṃśas tvaṃ parameśvara

5.23.25

पुरा गर्गेण कथितम् अष्टाविंशतिमे युगे । द्वापरान्ते हरेर् जन्म यदोर् वंशे भविष्यति

purā gargeṇa kathitam aṣṭāviṃśatime yuge / dvāparānte harer janma yador vaṃśe bhaviṣyati

5.23.26

स त्वं प्राप्तो न संदेहो मर्त्यानाम् उपकारकृत्

sa tvaṃ prāpto na saṃdeho martyānām upakārakṛt

5.23.27

तथा हि सुमहत् तेजो नालं सोढुम् अहं तव । तथा हि सजलाम्भोदनादधीरतरं तव । वाक्यं नमति चैवोर्वी युष्मत्पादप्रपीडिता

tathā hi sumahat tejo nālaṃ soḍhum ahaṃ tava / tathā hi sajalāmbhodanādadhīrataraṃ tava / vākyaṃ namati caivorvī yuṣmatpādaprapīḍitā

5.23.28

देवासुरमहायुद्धे दैत्यसैन्यमहाभटाः । न सेहुर् मम तेजस् ते त्वत्तेजो न सहाम्य् अहम्

devāsuramahāyuddhe daityasainyamahābhaṭāḥ / na sehur mama tejas te tvattejo na sahāmy aham

5.23.29

संसारपतितस्यैको जन्तोस् त्वं शरणं परम् । स प्रसीद प्रपन्नार्तिहन्तर् हर ममाशुभम्

saṃsārapatitasyaiko jantos tvaṃ śaraṇaṃ param / sa prasīda prapannārtihantar hara mamāśubham

5.23.30

त्वं पयोनिधयः शैलाः सरितस् त्वं वनानि च । मेदिनी गगनं वायुर् आपो ऽग्निस् त्वं तथा मनः

tvaṃ payonidhayaḥ śailāḥ saritas tvaṃ vanāni ca / medinī gaganaṃ vāyur āpo 'gnis tvaṃ tathā manaḥ

5.23.31

बुद्धिर् अव्याकृतं प्राणाः प्राणेशस् त्वं तथा पुमान् । पुंसः परतरं यच् च व्याप्य् अजन्मविकल्पवत्

buddhir avyākṛtaṃ prāṇāḥ prāṇeśas tvaṃ tathā pumān / puṃsaḥ parataraṃ yac ca vyāpy ajanmavikalpavat

5.23.32

शब्दादिहीनम् अजरम् अमेयं क्षयवर्जितम् । अवृद्धिनाशं तद् ब्रह्म त्वम् आद्यन्तविवर्जितम्

śabdādihīnam ajaram ameyaṃ kṣayavarjitam / avṛddhināśaṃ tad brahma tvam ādyantavivarjitam

5.23.33

त्वत्तो ऽमराः सपितरो यक्षगन्धर्वकिंनराः । सिद्धाश् चाप्सरसस् त्वत्तो मनुष्याः पशवः खगाः

tvatto 'marāḥ sapitaro yakṣagandharvakiṃnarāḥ / siddhāś cāpsarasas tvatto manuṣyāḥ paśavaḥ khagāḥ

5.23.34

यच् च भूतं भविष्यच् च किंचिद् अत्र चराचरम् ॥ विप्_५,२३।३५च्द् ॥ अमूर्तं मूर्तम् अथवा स्थूलं सूक्ष्मतरं स्थितम् । तत् सर्वं त्वं जगत्कर्तर् नास्ति किंचित् त्वया विना

yac ca bhūtaṃ bhaviṣyac ca kiṃcid atra carācaram // ViP_5,23.35cd // amūrtaṃ mūrtam athavā sthūlaṃ sūkṣmataraṃ sthitam / tat sarvaṃ tvaṃ jagatkartar nāsti kiṃcit tvayā vinā

5.23.36

मया संसारचक्रे ऽस्मिन् भ्रमता भगवन् सदा । तापत्रयाभिभूतेन न प्राप्ता निर्वृतिः क्वचित्

mayā saṃsāracakre 'smin bhramatā bhagavan sadā / tāpatrayābhibhūtena na prāptā nirvṛtiḥ kvacit

5.23.37

दुःखान्य् एव सुखानीति मृगतृष्णाजलाशया । मया नाथ गृहीतानि तानि तापाय चाभवन्

duḥkhāny eva sukhānīti mṛgatṛṣṇājalāśayā / mayā nātha gṛhītāni tāni tāpāya cābhavan

5.23.38

राज्यम् उर्वी बलं कोशो मित्रपक्षस् तथात्मजाः । भार्या भृत्यजनो ये च शब्दाद्या विषयाः प्रभो

rājyam urvī balaṃ kośo mitrapakṣas tathātmajāḥ / bhāryā bhṛtyajano ye ca śabdādyā viṣayāḥ prabho

5.23.39

सुखबुद्ध्या मया सर्वं गृहीतम् इदम् अव्यय । परिणामे तद् एवेश तापात्मकम् अभून् मम

sukhabuddhyā mayā sarvaṃ gṛhītam idam avyaya / pariṇāme tad eveśa tāpātmakam abhūn mama

5.23.40

देवलोकगतिं प्राप्तो नाथ देवगणो ऽपि हि । मत्तः साहाय्यकामो ऽभूच् शाश्वती कुत्र निर्वृतिः

devalokagatiṃ prāpto nātha devagaṇo 'pi hi / mattaḥ sāhāyyakāmo 'bhūc śāśvatī kutra nirvṛtiḥ

5.23.41

त्वाम् अनाराध्य जगतां सर्वेषां प्रभवास्पदम् । शाश्वती प्राप्यते केन परमेश्वर निर्वृतिः

tvām anārādhya jagatāṃ sarveṣāṃ prabhavāspadam / śāśvatī prāpyate kena parameśvara nirvṛtiḥ

5.23.42

त्वन्मायामूढमनसो जन्ममृत्युजरादिकम् । अवाप्य तापान् पश्यन्ति प्रेतराजाननं नराः

tvanmāyāmūḍhamanaso janmamṛtyujarādikam / avāpya tāpān paśyanti pretarājānanaṃ narāḥ

5.23.43

ततो निजक्रियासूतिनरकेष्व् अतिदारुणम् । प्राप्नुवन्ति नरा दुःखम् अस्वरूपविदस् तव

tato nijakriyāsūtinarakeṣv atidāruṇam / prāpnuvanti narā duḥkham asvarūpavidas tava

5.23.44

अहम् अत्यन्तविषयी मोहितस् तव मायया । ममत्वगर्वगर्तान्तर् भ्रमामि परमेश्वर

aham atyantaviṣayī mohitas tava māyayā / mamatvagarvagartāntar bhramāmi parameśvara

5.23.45

सो ऽहं त्वां शरणम् अपारम् ईशम् ईड्यं संप्राप्तः परमपदं यतो न किंचित् । संसारश्रमपरितापतप्तचेता निर्वाणे परिणतधाम्नि साभिलाषः

so 'haṃ tvāṃ śaraṇam apāram īśam īḍyaṃ saṃprāptaḥ paramapadaṃ yato na kiṃcit / saṃsāraśramaparitāpataptacetā nirvāṇe pariṇatadhāmni sābhilāṣaḥ

5.23.46