Canto 10, Chapter 17

श्रीराजोवाचनागालयं रमणकं कथं तत्याज कालिय: । कृतं किं वा सुपर्णस्य तेनैकेनासमञ्जसम् ॥ १ ॥

śrī-rājovācanāgālayaṁ ramaṇakaṁkathaṁ tatyāja kāliyaḥkṛtaṁ kiṁ vā suparṇasyatenaikenāsamañjasam

श्रीशुक उवाच उपहार्यै: सर्पजनैर्मासि मासीह यो बलि: । वानस्पत्यो महाबाहो नागानां प्राङ्‍‍‍‍‍‍निरूपित: ॥ २ ॥ स्वं स्वं भागं प्रयच्छन्ति नागा: पर्वणि पर्वणि । गोपीथायात्मन: सर्वे सुपर्णाय महात्मने ॥ ३ ॥

śrī-śuka uvācaupahāryaiḥ sarpa-janairmāsi māsīha yo baliḥvānaspatyo mahā-bāhonāgānāṁ prāṅ-nirūpitaḥ

विषवीर्यमदाविष्ट: काद्रवेयस्तु कालिय: । कदर्थीकृत्य गरुडं स्वयं तं बुभुजे बलिम् ॥ ४ ॥

viṣa-vīrya-madāviṣṭaḥkādraveyas tu kāliyaḥkadarthī-kṛtya garuḍaṁsvayaṁ taṁ bubhuje balim

तच्छ्रुत्वा कुपितो राजन् भगवान् भगवत्प्रिय: । विजिघांसुर्महावेग: कालियं समुपाद्रवत् ॥ ५ ॥

tac chrutvā kupito rājanbhagavān bhagavat-priyaḥvijighāṁsur mahā-vegaḥkāliyaṁ samapādravat

तमापतन्तं तरसा विषायुध:प्रत्यभ्ययादुत्थितनैकमस्तक: । दद्भ‍ि: सुपर्णं व्यदशद् ददायुध:करालजिह्वोच्छ्वसितोग्रलोचन: ॥ ६ ॥

tam āpatantaṁ tarasā viṣāyudhaḥpratyabhyayād utthita-naika-mastakaḥdadbhiḥ suparṇaṁ vyadaśad dad-āyudhaḥkarāla-jihrocchvasitogra-locanaḥ

तं तार्क्ष्यपुत्र: स निरस्य मन्युमान्प्रचण्डवेगो मधुसूदनासन: । पक्षेण सव्येन हिरण्यरोचिषाजघान कद्रुसुतमुग्रविक्रम: ॥ ७ ॥

taṁ tārkṣya-putraḥ sa nirasya manyumānpracaṇḍa-vego madhusūdanāsanaḥpakṣeṇa savyena hiraṇya-rociṣājaghāna kadru-sutam ugra-vikramaḥ

सुपर्णपक्षाभिहत: कालियोऽतीव विह्वल: । ह्रदं विवेश कालिन्द्यास्तदगम्यं दुरासदम् ॥ ८ ॥

suparṇa-pakṣābhihataḥkāliyo ’tīva vihvalaḥhradaṁ viveśa kālindyāstad-agamyaṁ durāsadam

तत्रैकदा जलचरं गरुडो भक्ष्यमीप्सितम् । निवारित: सौभरिणा प्रसह्य क्षुधितोऽहरत् ॥ ९ ॥

tatraikadā jala-caraṁgaruḍo bhakṣyam īpsitamnivāritaḥ saubhariṇāprasahya kṣudhito ’harat

मीनान्सुदु:खितान्‍द‍ृष्ट्वा दीनान्मीनपतौ हते । कृपया सौभरि: प्राह तत्रत्यक्षेममाचरन् ॥ १० ॥

mīnān su-duḥkhitān dṛṣṭvādīnān mīna-patau hatekṛpayā saubhariḥ prāhatatratya-kṣemam ācaran

अत्र प्रविश्य गरुडो यदि मत्स्यान् स खादति । सद्य: प्राणैर्वियुज्येत सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् ॥ ११ ॥

atra praviśya garuḍoyadi matsyān sa khādatisadyaḥ prāṇair viyujyetasatyam etad bravīmy aham

तत् कालिय: परं वेद नान्य: कश्चन लेलिह: । अवात्सीद् गरुडाद् भीत: कृष्णेन च विवासित: ॥ १२ ॥

tat kāliyaḥ paraṁ vedanānyaḥ kaścana lelihaḥavātsīd garuḍād bhītaḥkṛṣṇena ca vivāsitaḥ

कृष्णं ह्रदाद्विनिष्क्रान्तं दिव्यस्रग्गन्धवाससम् । महामणिगणाकीर्णं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ॥ १३ ॥ उपलभ्योत्थिता: सर्वे लब्धप्राणा इवासव: । प्रमोदनिभृतात्मानो गोपा: प्रीत्याभिरेभिरे ॥ १४ ॥

kṛṣṇaṁ hradād viniṣkrāntaṁdivya-srag-gandha-vāsasammahā-maṇi-gaṇākīrṇaṁjāmbūnada-pariṣkṛtam

यशोदा रोहिणी नन्दो गोप्यो गोपाश्च कौरव । कृष्णं समेत्य लब्धेहा आसन् शुष्का नगा अपि ॥ १५ ॥

yaśodā rohiṇī nandogopyo gopāś ca kauravakṛṣṇaṁ sametya labdhehāāsan śuṣkā nagā api

रामश्चाच्युतमालिङ्‌‌ग्य जहासास्यानुभाववित् । प्रेम्णा तमङ्कमारोप्य पुन: पुनरुदैक्षत । गावो वृषा वत्सतर्यो लेभिरे परमां मुदम् ॥ १६ ॥

rāmaś cācyutam āliṅgyajahāsāsyānubhāva-vitpremṇā tam aṅkam āropyapunaḥ punar udaikṣatagāvo vṛṣā vatsataryolebhire paramāṁ mudam

नन्दं विप्रा: समागत्य गुरव: सकलत्रका: । ऊचुस्ते कालियग्रस्तो दिष्ट्या मुक्तस्तवात्मज: ॥ १७ ॥

nandaṁ viprāḥ samāgatyaguravaḥ sa-kalatrakāḥūcus te kāliya-grastodiṣṭyā muktas tavātmajaḥ

देहि दानं द्विजातीनां कृष्णनिर्मुक्तिहेतवे । नन्द: प्रीतमना राजन् गा: सुवर्णं तदादिशत् ॥ १८ ॥

dehi dānaṁ dvi-jātīnāṁkṛṣṇa-nirmukti-hetavenandaḥ prīta-manā rājangāḥ suvarṇaṁ tadādiśat

यशोदापि महाभागा नष्टलब्धप्रजा सती । परिष्वज्याङ्कमारोप्य मुमोचाश्रुकलां मुहु: ॥ १९ ॥

yaśodāpi mahā-bhāgānaṣṭa-labdha-prajā satīpariṣvajyāṅkam āropyamumocāśru-kalāṁ muhuḥ

तां रात्रिं तत्र राजेन्द्र क्षुत्तृड्भ्यां श्रमकर्षिता: । ऊषुर्व्रयौकसो गाव: कालिन्द्या उपकूलत: ॥ २० ॥

tāṁ rātriṁ tatra rājendrakṣut-tṛḍbhyāṁ śrama-karṣitāḥūṣur vrayaukaso gāvaḥkālindyā upakūlataḥ

तदा शुचिवनोद्भ‍ूतो दावाग्नि: सर्वतो व्रजम् । सुप्तं निशीथ आवृत्य प्रदग्धुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥

tadā śuci-vanodbhūtodāvāgniḥ sarvato vrajamsuptaṁ niśītha āvṛtyapradagdhum upacakrame

तत उत्थाय सम्भ्रान्ता दह्यमाना व्रजौकस: । कृष्णं ययुस्ते शरणं मायामनुजमीश्वरम् ॥ २२ ॥

tata utthāya sambhrāntādahyamānā vrajaukasaḥkṛṣṇaṁ yayus te śaraṇaṁmāyā-manujam īśvaram

कृष्ण कृष्ण महाभाग हे रामामितविक्रम । एष घोरतमो वह्निस्तावकान् ग्रसते हि न: ॥ २३ ॥

kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bhagahe rāmāmita-vikramaeṣa ghoratamo vahnistāvakān grasate hi naḥ

सुदुस्तरान्न: स्वान् पाहि कालाग्ने: सुहृद: प्रभो । न शक्नुमस्त्वच्चरणं सन्त्यक्तुमकुतोभयम् ॥ २४ ॥

su-dustarān naḥ svān pāhikālāgneḥ suhṛdaḥ prabhona śaknumas tvac-caraṇaṁsantyaktum akuto-bhayam

इत्थं स्वजनवैक्लव्यं निरीक्ष्य जगदीश्वर: । तमग्निमपिबत्तीव्रमनन्तोऽनन्तशक्तिधृक् ॥ २५ ॥

itthaṁ sva-jana-vaiklavyaṁnirīkṣya jagad-īśvaraḥtam agnim apibat tīvramananto ’nanta-śakti-dhṛk