Canto 10, Chapter 21

श्रीशुक उवाच इत्थं शरत्स्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं सगोगोपालकोऽच्युत: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaitthaṁ śarat-svaccha-jalaṁpadmākara-sugandhinānyaviśad vāyunā vātaṁsa-go-gopālako ’cyutaḥ

कुसुमितवनराजिशुष्मिभृङ्ग-द्विजकुलघुष्टसर:सरिन्महीध्रम् । मधुपतिरवगाह्य चारयन् गा:सहपशुपालबलश्चुकूज वेणुम् ॥ २ ॥

kusumita-vanarāji-śuṣmi-bhṛṅgadvija-kula-ghuṣṭa-saraḥ-sarin-mahīdhrammadhupatir avagāhya cārayan gāḥsaha-paśu-pāla-balaś cukūja veṇum

तद् व्रजस्त्रिय आश्रुत्य वेणुगीतं स्मरोदयम् । काश्चित्परोक्षं कृष्णस्य स्वसखीभ्योऽन्ववर्णयन् ॥ ३ ॥

tad vraja-striya āśrutyaveṇu-gītaṁ smarodayamkāścit parokṣaṁ kṛṣṇasyasva-sakhībhyo ’nvavarṇayan

तद्वर्णयितुमारब्धा: स्मरन्त्य: कृष्णचेष्टितम् । नाशकन् स्मरवेगेन विक्षिप्तमनसो नृप ॥ ४ ॥

tad varṇayitum ārabdhāḥsmarantyaḥ kṛṣṇa-ceṣṭitamnāśakan smara-vegenavikṣipta-manaso nṛpa

बर्हापीडं नटवरवपु: कर्णयो: कर्णिकारंबिभ्रद् वास: कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान् वेणोरधरसुधया पूरयन्गोपवृन्दै-र्वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद् गीतकीर्ति: ॥ ५ ॥

barhāpīḍaṁ naṭa-vara-vapuḥ karṇayoḥ karṇikāraṁbibhrad vāsaḥ kanaka-kapiśaṁ vaijayantīṁ ca mālāmrandhrān veṇor adhara-sudhayāpūrayan gopa-vṛndairvṛndāraṇyaṁ sva-pada-ramaṇaṁ prāviśad gīta-kīrtiḥ

इति वेणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् । श्रुत्वा व्रजस्त्रिय: सर्वा वर्णयन्त्योऽभिरेभिरे ॥ ६ ॥

iti veṇu-ravaṁ rājansarva-bhūta-manoharamśrutvā vraja-striyaḥ sarvāvarṇayantyo ’bhirebhire

श्रीगोप्य ऊचु: अक्षण्वतां फलमिदं न परं विदाम:सख्य: पशूननु विवेशयतोर्वयस्यै: । वक्त्रं व्रजेशसुतयोरनवेणु जुष्टंयैर्वा निपीतमनुरक्तकटाक्षमोक्षम् ॥ ७ ॥

śrī-gopya ūcuḥakṣaṇvatāṁ phalam idaṁ na paraṁ vidāmaḥsakhyaḥ paśūn anuviveśayator vayasyaiḥvaktraṁ vrajeśa-sutayor anaveṇu-juṣṭaṁyair vā nipītam anurakta-kaṭākṣa-mokṣam

चूतप्रवालबर्हस्तबकोत्पलाब्ज-मालानुपृक्तपरिधानविचित्रवेशौ । मध्ये विरेजतुरलं पशुपालगोष्ठ्यांरङ्गे यथा नटवरौ क्‍व च गायमानौ ॥ ८ ॥

cūta-pravāla-barha-stabakotpalābjamālānupṛkta-paridhāna-vicitra-veśaumadhye virejatur alaṁ paśu-pāla-goṣṭhyāṁraṅge yathā naṭa-varau kvaca gāyamānau

गोप्य: किमाचरदयं कुशलं स्म वेणु-र्दामोदराधरसुधामपि गोपिकानाम् । भुङ्क्ते स्वयं यदवशिष्टरसं ह्रदिन्योहृष्यत्त्वचोऽश्रु मुमुचुस्तरवो यथार्या: ॥ ९ ॥

gopyaḥ kim ācarad ayaṁ kuśalaṁ sma veṇurdāmodarādhara-sudhām api gopikānāmbhuṅkte svayaṁ yad avaśiṣṭa-rasaṁ hradinyohṛṣyat-tvaco ’śru mumucus taravo yathāryaḥ

वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीर्तिंयद् देवकीसुतपदाम्बुजलब्धलक्ष्मि । गोविन्दवेणुमनु मत्तमयूरनृत्यंप्रेक्ष्याद्रिसान्ववरतान्यसमस्तसत्त्वम् ॥ १० ॥

vṛndāvanaṁ sakhi bhuvo vitanoti kīṛtiṁyad devakī-suta-padāmbuja-labdha-lakṣmigovinda-veṇum anu matta-mayūra-nṛtyaṁprekṣyādri-sānv-avaratānya-samasta-sattvam

धन्या: स्म मूढगतयोऽपि हरिण्य एताया नन्दनन्दनमुपात्तविचित्रवेशम् । आकर्ण्य वेणुरणितं सहकृष्णसारा:पूजां दधुर्विरचितां प्रणयावलोकै: ॥ ११ ॥

dhanyāḥ sma mūḍha-gatayo ’pi hariṇya etāyā nanda-nandanam upātta-vicitra-veśamākarṇya veṇu-raṇitaṁ saha-kṛṣṇa-sārāḥpūjāṁ dadhur viracitāṁ praṇayāvalokaiḥ

कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सवरूपशीलंश्रुत्वा च तत्‍क्‍वणितवेणुविविक्तगीतम् । देव्यो विमानगतय: स्मरनुन्नसाराभ्रश्यत्प्रसूनकबरा मुमुहुर्विनीव्य: ॥ १२ ॥

kṛṣṇaṁ nirīkṣya vanitotsava-rūpa-śīlaṁśrutvā ca tat-kvaṇita-veṇu-vivikta-gītamdevyo vimāna-gatayaḥ smara-nunna-sārābhraśyat-prasūna-kabarā mumuhur vinīvyaḥ

गावश्च कृष्णमुखनिर्गतवेणुगीत-पीयूषमुत्तभितकर्णपुटै: पिबन्त्य: । शावा: स्‍नुतस्तनपय:कवला: स्म तस्थु-र्गोविन्दमात्मनि द‍ृशाश्रुकला: स्पृशन्त्य: ॥ १३ ॥

gāvaś ca kṛṣṇa-mukha-nirgata-veṇu-gītapīyūṣam uttabhita-karṇa-puṭaiḥ pibantyaḥśāvāḥ snuta-stana-payaḥ-kavalāḥ sma tasthurgovindam ātmani dṛśāśru-kalāḥ spṛśantyaḥ

प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वनेऽस्मिन्कृष्णेक्षितं तदुदितं कलवेणुगीतम् । आरुह्य ये द्रुमभुजान् रुचिरप्रवालान्श‍ृण्वन्ति मीलितद‍ृशो विगतान्यवाच: ॥ १४ ॥

prāyo batāmba vihagā munayo vane ’sminkṛṣṇekṣitaṁ tad-uditaṁ kala-veṇu-gītamāruhya ye druma-bhujān rucira-pravālānśṛṇvanti mīlita-dṛśo vigatānya-vācaḥ

नद्यस्तदा तदुपधार्य मुकुन्दगीत-मावर्तलक्षितमनोभवभग्नवेगा: । आलिङ्गनस्थगितमूर्मिभुजैर्मुरारे-र्गृह्णन्ति पादयुगलं कमलोपहारा: ॥ १५ ॥

nadyas tadā tad upadhārya mukunda-gītamāvarta-lakṣita-manobhava-bhagna-vegāḥāliṅgana-sthagitam ūrmi-bhujair murārergṛhṇanti pāda-yugalaṁ kamalopahārāḥ

द‍ृष्ट्वातपे व्रजपशून् सह रामगोपै:सञ्चारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् । प्रेमप्रवृद्ध उदित: कुसुमावलीभि:सख्युर्व्यधात् स्ववपुषाम्बुद आतपत्रम् ॥ १६ ॥

dṛṣṭvātape vraja-paśūn saha rāma-gopaiḥsañcārayantam anu veṇum udīrayantamprema-pravṛddha uditaḥ kusumāvalībhiḥsakhyur vyadhāt sva-vapuṣāmbuda ātapatram

पूर्णा: पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जराग-श्रीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन । तद्दर्शनस्मररुजस्तृणरूषितेनलिम्पन्त्य आननकुचेषु जहुस्तदाधिम् ॥ १७ ॥

pūrṇāḥ pulindya urugāya-padābja-rāgaśrī-kuṅkumena dayitā-stana-maṇḍitenatad-darśana-smara-rujas tṛṇa-rūṣitenalimpantya ānana-kuceṣu jahus tad-ādhim

हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्योयद् रामकृष्णचरणस्परशप्रमोद: । मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत्पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलै: ॥ १८ ॥

hantāyam adrir abalā hari-dāsa-varyoyad rāma-kṛṣṇa-caraṇa-sparaśa-pramodaḥmānaṁ tanoti saha-go-gaṇayos tayor yatpānīya-sūyavasa-kandara-kandamūlaiḥ

गा गोपकैरनुवनं नयतोरुदार-वेणुस्वनै: कलपदैस्तनुभृत्सु सख्य: । अस्पन्दनं गतिमतां पुलकस्तरुणांनिर्योगपाशकृतलक्षणयोर्विचित्रम् ॥ १९ ॥

gā gopakair anu-vanaṁ nayator udāraveṇu-svanaiḥ kala-padais tanu-bhṛtsu sakhyaḥaspandanaṁ gati-matāṁ pulakas taruṇāṁniryoga-pāśa-kṛta-lakṣaṇayor vicitram

एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिण: । वर्णयन्त्यो मिथो गोप्य: क्रीडास्तन्मयतां ययु: ॥ २० ॥

evaṁ-vidhā bhagavatoyā vṛndāvana-cāriṇaḥvarṇayantyo mitho gopyaḥkrīḍās tan-mayatāṁ yayuḥ