Canto 10, Chapter 22

श्रीशुक उवाच हेमन्ते प्रथमे मासि नन्दव्रजकुमारिका: । चेरुर्हविष्यं भुञ्जाना: कात्यायन्यर्चनव्रतम् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācahemante prathame māsinanda-vraja-kumārikāḥcerur haviṣyaṁ bhuñjānāḥkātyāyany-arcana-vratam

आप्लुत्याम्भसि कालिन्द्या जलान्ते चोदितेऽरुणे । कृत्वा प्रतिकृतिं देवीमानर्चुर्नृप सैकतीम् ॥ २ ॥ गन्धैर्माल्यै: सुरभिभिर्बलिभिर्धूपदीपकै: । उच्चावचैश्चोपहारै: प्रवालफलतण्डुलै: ॥ ३ ॥

āplutyāmbhasi kālindyājalānte codite ’ruṇekṛtvā pratikṛtiṁ devīmānarcur nṛpa saikatīm

कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि । नन्दगोपसुतं देवि पतिं मे कुरु ते नम: । इति मन्त्रं जपन्त्यस्ता: पूजां चक्रु: कुमारिका: ॥ ४ ॥

kātyāyani mahā-māyemahā-yoginy adhīśvarinanda-gopa-sutaṁ devipatiṁ me kuru te namaḥiti mantraṁ japantyas tāḥpūjāṁ cakruḥ kumārikāḥ

एवं मासं व्रतं चेरु: कुमार्य: कृष्णचेतस: । भद्रकालीं समानर्चुर्भूयान्नन्दसुत: पति: ॥ ५ ॥

evaṁ māsaṁ vrataṁ ceruḥkumāryaḥ kṛṣṇa-cetasaḥbhadrakālīṁ samānarcurbhūyān nanda-sutaḥ patiḥ

ऊषस्युत्थाय गोत्रै: स्वैरन्योन्याबद्धबाहव: । कृष्णमुच्चैर्जगुर्यान्त्य: कालिन्द्यां स्‍नातुमन्वहम् ॥ ६ ॥

ūṣasy utthāya gotraiḥ svairanyonyābaddha-bāhavaḥkṛṣṇam uccair jagur yāntyaḥkālindyāṁ snātum anvaham

नद्या: कदाचिदागत्य तीरे निक्षिप्य पूर्ववत् । वासांसि कृष्णं गायन्त्यो विजह्रु: सलिले मुदा ॥ ७ ॥

nadyāḥ kadācid āgatyatīre nikṣipya pūrva-vatvāsāṁsi kṛṣṇaṁ gāyantyovijahruḥ salile mudā

भगवांस्तदभिप्रेत्य कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । वयस्यैरावृतस्तत्र गतस्तत्कर्मसिद्धये ॥ ८ ॥

bhagavāṁs tad abhipretyakṛṣno yogeśvareśvaraḥvayasyair āvṛtas tatragatas tat-karma-siddhaye

तासां वासांस्युपादाय नीपमारुह्य सत्वर: । हसद्भ‍ि: प्रहसन् बालै: परिहासमुवाच ह ॥ ९ ॥

tāsāṁ vāsāṁsy upādāyanīpam āruhya satvaraḥhasadbhiḥ prahasan bālaiḥparihāsam uvāca ha

अत्रागत्याबला: कामं स्वं स्वं वास: प्रगृह्यताम् । सत्यं ब्रुवाणि नो नर्म यद् यूयं व्रतकर्शिता: ॥ १० ॥

atrāgatyābalāḥ kāmaṁsvaṁ svaṁ vāsaḥ pragṛhyatāmsatyaṁ bravāṇi no narmayad yūyaṁ vrata-karśitāḥ

न मयोदितपूर्वं वा अनृतं तदिमे विदु: । एकैकश: प्रतीच्छध्वं सहैवेति सुमध्यमा: ॥ ११ ॥

na mayodita-pūrvaṁ vāanṛtaṁ tad ime viduḥekaikaśaḥ pratīcchadhvaṁsahaiveti su-madhyamāḥ

तस्य तत् क्ष्वेलितं द‍ृष्ट्वा गोप्य: प्रेमपरिप्लुता: । व्रीडिता: प्रेक्ष्य चान्योन्यं जातहासा न निर्ययु: ॥ १२ ॥

tasya tat kṣvelitaṁ dṛṣṭvāgopyaḥ prema-pariplutāḥvrīḍitāḥ prekṣya cānyonyaṁjāta-hāsā na niryayuḥ

एवं ब्रुवति गोविन्दे नर्मणाक्षिप्तचेतस: । आकण्ठमग्ना: शीतोदे वेपमानास्तमब्रुवन् ॥ १३ ॥

evaṁ bruvati govindenarmaṇākṣipta-cetasaḥā-kaṇṭha-magnāḥ śītodevepamānās tam abruvan

मानयं भो: कृथास्त्वां तु नन्दगोपसुतं प्रियम् । जानीमोऽङ्ग व्रजश्लाघ्यं देहि वासांसि वेपिता: ॥ १४ ॥

mānayaṁ bhoḥ kṛthās tvāṁ tunanda-gopa-sutaṁ priyamjānīmo ’ṅga vraja-ślāghyaṁdehi vāsāṁsi vepitāḥ

श्यामसुन्दर ते दास्य: करवाम तवोदितम् । देहि वासांसि धर्मज्ञ नो चेद् राज्ञे ब्रुवाम हे ॥ १५ ॥

śyāmasundara te dāsyaḥkaravāma tavoditamdehi vāsāṁsi dharma-jñano ced rājñe bruvāma he

श्रीभगवानुवाचभवत्यो यदि मे दास्यो मयोक्तं वा करिष्यथ । अत्रागत्य स्ववासांसि प्रतीच्छत शुचिस्मिता: । नो चेन्नाहं प्रदास्ये किं क्रुद्धो राजा करिष्यति ॥ १६ ॥

śrī-bhagavān uvācabhavatyo yadi me dāsyomayoktaṁ vā kariṣyathaatrāgatya sva-vāsāṁsipratīcchata śuci-smitāḥno cen nāhaṁ pradāsye kiṁkruddho rājā kariṣyati

ततो जलाशयात् सर्वा दारिका: शीतवेपिता: । पाणिभ्यां योनिमाच्छाद्य प्रोत्तेरु: शीतकर्शिता: ॥ १७ ॥

tato jalāśayāt sarvādārikāḥ śīta-vepitāḥpāṇibhyāṁ yonim ācchādyaprotteruḥ śīta-karśitāḥ

भगवानाहता वीक्ष्य शुद्धभावप्रसादित: । स्कन्धे निधाय वासांसि प्रीत: प्रोवाच सस्मितम् ॥ १८ ॥

bhagavān āhatā vīkṣyaśuddha-bhāva-prasāditaḥskandhe nidhāya vāsāṁsiprītaḥ provāca sa-smitam

यूयं विवस्त्रा यदपो धृतव्रताव्यगाहतैतत्तदु देवहेलनम् । बद्ध्वाञ्जलिं मूध्‍‍‍‍‍‍‍‍‌‌र्न्यपनुत्तयेऽहस:कृत्वा नमोऽधोवसनं प्रगृह्यताम् ॥ १९ ॥

yūyaṁ vivastrā yad apo dhṛta-vratāvyagāhataitat tad u deva-helanambaddhvāñjaliṁ mūrdhny apanuttaye ’ṁhasaḥkṛtvā namo ’dho-vasanaṁ pragṛhyatām

इत्यच्युतेनाभिहितं व्रजाबलामत्वा विवस्त्राप्लवनं व्रतच्युतिम् । तत्पूर्तिकामास्तदशेषकर्मणांसाक्षात्कृतं नेमुरवद्यमृग् यत: ॥ २० ॥

ity acyutenābhihitaṁ vrajābalāmatvā vivastrāplavanaṁ vrata-cyutimtat-pūrti-kāmās tad-aśeṣa-karmaṇāṁsākṣāt-kṛtaṁ nemur avadya-mṛg yataḥ

तास्तथावनता द‍ृष्ट्वा भगवान् देवकीसुत: । वासांसि ताभ्य: प्रायच्छत्करुणस्तेन तोषित: ॥ २१ ॥

tās tathāvanatā dṛṣṭvābhagavān devakī-sutaḥvāsāṁsi tābhyaḥ prāyacchatkaruṇas tena toṣitaḥ

द‍ृढं प्रलब्धास्त्रपया च हापिता:प्रस्तोभिता: क्रीडनवच्च कारिता: । वस्त्राणि चैवापहृतान्यथाप्यमुंता नाभ्यसूयन् प्रियसङ्गनिर्वृता: ॥ २२ ॥

dṛḍhaṁ pralabdhās trapayā ca hāpitāḥprastobhitāḥ krīḍana-vac ca kāritāḥvastrāṇi caivāpahṛtāny athāpy amuṁtā nābhyasūyan priya-saṅga-nirvṛtāḥ

परिधाय स्ववासांसि प्रेष्ठसङ्गमसज्जिता: । गृहीतचित्ता नो चेलुस्तस्मिन्लज्जायितेक्षणा: ॥ २३ ॥

paridhāya sva-vāsāṁsipreṣṭha-saṅgama-sajjitāḥgṛhīta-cittā no celustasmin lajjāyitekṣaṇāḥ

तासां विज्ञाय भगवान् स्वपादस्पर्शकाम्यया । धृतव्रतानां सङ्कल्पमाह दामोदरोऽबला: ॥ २४ ॥

tāsāṁ vijñāya bhagavānsva-pāda-sparśa-kāmyayādhṛta-vratānāṁ saṅkalpamāha dāmodaro ’balāḥ

सङ्कल्पो विदित: साध्व्यो भवतीनां मदर्चनम् । मयानुमोदित: सोऽसौ सत्यो भवितुमर्हति ॥ २५ ॥

saṅkalpo viditaḥ sādhvyobhavatīnāṁ mad-arcanammayānumoditaḥ so ’sausatyo bhavitum arhati

न मय्यावेशितधियां काम: कामाय कल्पते । भर्जिता क्‍वथिता धाना: प्रायो बीजाय नेशते ॥ २६ ॥

na mayy āveśita-dhiyāṁkāmaḥ kāmāya kalpatebharjitā kvathitā dhānāḥprāyo bījāya neśate

याताबला व्रजं सिद्धा मयेमा रंस्यथा क्षपा: । यदुद्दिश्य व्रतमिदं चेरुरार्यार्चनं सती: ॥ २७ ॥

yātābalā vrajaṁ siddhāmayemā raṁsyathā kṣapāḥyad uddiśya vratam idaṁcerur āryārcanaṁ satīḥ

श्रीशुक उवाच इत्यादिष्टा भगवता लब्धकामा: कुमारिका: । ध्यायन्त्यस्तत्पदाम्भोजं कृच्छ्रान्निर्विविशुर्व्रजम् ॥ २८ ॥

śrī-śuka uvācaity ādiṣṭā bhagavatālabdha-kāmāḥ kumārikāḥdhyāyantyas tat-padāmbhojamkṛcchrān nirviviśur vrajam

अथ गोपै: परिवृतो भगवान् देवकीसुत: । वृन्दावनाद्गतो दूरं चारयन् गा: सहाग्रज: ॥ २९ ॥

atha gopaiḥ parivṛtobhagavān devakī-sutaḥvṛndāvanād gato dūraṁcārayan gāḥ sahāgrajaḥ

निदघार्कातपे तिग्मे छायाभि: स्वाभिरात्मन: । आतपत्रायितान् वीक्ष्य द्रुमानाह व्रजौकस: ॥ ३० ॥

nidaghārkātape tigmechāyābhiḥ svābhir ātmanaḥātapatrāyitān vīkṣyadrumān āha vrajaukasaḥ

हे स्तोककृष्ण हे अंशो श्रीदामन् सुबलार्जुन । विशाल वृषभौजस्विन् देवप्रस्थ वरूथप ॥ ३१ ॥ पश्यतैतान् महाभागान् परार्थैकान्तजीवितान् । वातवर्षातपहिमान् सहन्तो वारयन्ति न: ॥ ३२ ॥

he stoka-kṛṣṇa he aṁśośrīdāman subalārjunaviśāla vṛṣabhaujasvindevaprastha varūthapa

अहो एषां वरं जन्म सर्वप्राण्युपजीवनम् । सुजनस्येव येषां वै विमुखा यान्ति नार्थिन: ॥ ३३ ॥

aho eṣāṁ varaṁ janmasarva-prāṇy-upajīvanamsu-janasyeva yeṣāṁ vaivimukhā yānti nārthinaḥ

पत्रपुष्पफलच्छायामूलवल्कलदारुभि: । गन्धनिर्यासभस्मास्थितोक्मै: कामान्वितन्वते ॥ ३४ ॥

patra-puṣpa-phala-cchāyā-mūla-valkala-dārubhiḥgandha-niryāsa-bhasmāsthi-tokmaiḥ kāmān vitanvate

एतावज्जन्मसाफल्यं देहिनामिह देहिषु । प्राणैरर्थैर्धिया वाचा श्रेयआचरणं सदा ॥ ३५ ॥

etāvaj janma-sāphalyaṁdehinām iha dehiṣuprāṇair arthair dhiyā vācāśreya-ācaraṇaṁ sadā

इति प्रवालस्तबकफलपुष्पदलोत्करै: । तरूणां नम्रशाखानां मध्यतो यमुनां गत: ॥ ३६ ॥

iti pravāla-stabaka-phala-puṣpa-dalotkaraiḥtarūṇāṁ namra-śākhānāṁmadhyato yamunāṁ gataḥ

तत्र गा: पाययित्वाप: सुमृष्टा: शीतला: शिवा: । ततो नृप स्वयं गोपा: कामं स्वादु पपुर्जलम् ॥ ३७ ॥

tatra gāḥ pāyayitvāpaḥsu-mṛṣṭāḥ śītalāḥ śivāḥtato nṛpa svayaṁ gopāḥkāmaṁ svādu papur jalam

तस्या उपवने कामं चारयन्त: पशून् नृप । कृष्णरामावुपागम्य क्षुधार्ता इदमब्रुवन् ॥ ३८ ॥

tasyā upavane kāmaṁcārayantaḥ paśūn nṛpakṛṣṇa-rāmāv upāgamyakṣudh-ārtā idam abravan