Canto 10, Chapter 25

श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तदात्मन: पूजां विज्ञाय विहतां नृप । गोपेभ्य: कृष्णनाथेभ्यो नन्दादिभ्यश्चुकोप ह ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaindras tadātmanaḥ pūjāṁvijñāya vihatāṁ nṛpagopebhyaḥ kṛṣṇa-nāthebhyonandādibhyaś cukopa ha

गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारीणाम् । इन्द्र: प्रचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत ॥ २ ॥

gaṇaṁ sāṁvartakaṁ nāmameghānāṁ cānta-kārīṇāmindraḥ pracodayat kruddhovākyaṁ cāheśa-māny uta

अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम् ॥ ३ ॥

aho śrī-mada-māhātmyaṁgopānāṁ kānanaukasāmkṛṣṇaṁ martyam upāśrityaye cakrur deva-helanam

यथाद‍ृढै: कर्ममयै: क्रतुभिर्नामनौनिभै: । विद्यामान्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम् ॥ ४ ॥

yathādṛḍhaiḥ karma-mayaiḥkratubhir nāma-nau-nibhaiḥvidyām ānvīkṣikīṁ hitvātitīrṣanti bhavārṇavam

वाचालं बालिशं स्तब्धमज्ञं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम् ॥ ५ ॥

vācālaṁ bāliśaṁ stabdhamajñaṁ paṇḍita-māninamkṛṣṇaṁ martyam upāśrityagopā me cakrur apriyam

एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मापितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्‌क्षयम् ॥ ६ ॥

eṣāṁ śriyāvaliptānāṁkṛṣṇenādhmāpitātmanāmdhunuta śrī-mada-stambhaṁpaśūn nayata saṅkṣayam

अहं चैरावतं नागमारुह्यानुव्रजे व्रजम् । मरुद्गणैर्महावेगैर्नन्दगोष्ठजिघांसया ॥ ७ ॥

ahaṁ cairāvataṁ nāgamāruhyānuvraje vrajammarud-gaṇair mahā-vegairnanda-goṣṭha-jighāṁsayā

श्रीशुक उवाच इत्थं मघवताज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धना: । नन्दगोकुलमासारै: पीडयामासुरोजसा ॥ ८ ॥

śrī-śuka uvācaitthaṁ maghavatājñaptāmeghā nirmukta-bandhanāḥnanda-gokulam āsāraiḥpīḍayām āsur ojasā

विद्योतमाना विद्युद्भ‍ि: स्तनन्त: स्तनयित्नुभि: । तीव्रैर्मरुद्गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्करा: ॥ ९ ॥

vidyotamānā vidyudbhiḥstanantaḥ stanayitnubhiḥtīvrair marud-gaṇair nunnāvavṛṣur jala-śarkarāḥ

स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्वभीक्ष्णश: । जलौघै: प्लाव्यमाना भूर्नाद‍ृश्यत नतोन्नतम् ॥ १० ॥

sthūṇā-sthūlā varṣa-dhārāmuñcatsv abhreṣv abhīkṣṇaśaḥjalaughaiḥ plāvyamānā bhūrnādṛśyata natonnatam

अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपना: । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ११ ॥

aty-āsārāti-vātenapaśavo jāta-vepanāḥgopā gopyaś ca śītārtāgovindaṁ śaraṇaṁ yayuḥ

शिर: सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्यासारपीडिता: । वेपमाना भगवत: पादमूलमुपाययु: ॥ १२ ॥

śiraḥ sutāṁś ca kāyenapracchādyāsāra-pīḍitāḥvepamānā bhagavataḥpāda-mūlam upāyayuḥ

कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो । त्रातुमर्हसि देवान्न: कुपिताद् भक्तवत्सल ॥ १३ ॥

kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-bhāgatvan-nāthaṁ gokulaṁ prabhotrātum arhasi devān naḥkupitād bhakta-vatsala

शिलावर्षातिवातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरि: ॥ १४ ॥

śilā-varṣāti-vātenahanyamānam acetanamnirīkṣya bhagavān menekupitendra-kṛtaṁ hariḥ

अपर्त्वत्युल्बणं वर्षमतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिरिन्द्रो नाशाय वर्षति ॥ १५ ॥

apartv aty-ulbaṇaṁ varṣamati-vātaṁ śilā-mayamsva-yāge vihate ’smābhirindro nāśāya varṣati

तत्र प्रतिविधिं सम्यगात्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्याद्धनिष्ये श्रीमदं तम: ॥ १६ ॥

tatra pratividhiṁ samyagātma-yogena sādhayelokeśa-mānināṁ mauḍhyāddhaniṣye śrī-madaṁ tamaḥ

न हि सद्भ‍ावयुक्तानां सुराणामीशविस्मय: । मत्तोऽसतां मानभङ्ग: प्रशमायोपकल्पते ॥ १७ ॥

na hi sad-bhāva-yuktānāṁsurāṇām īśa-vismayaḥmatto ’satāṁ māna-bhaṅgaḥpraśamāyopakalpate

तस्मान्मच्छरणं गोष्ठं मन्नाथं मत्परिग्रहम् । गोपाये स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रत आहित: ॥ १८ ॥

tasmān mac-charaṇaṁ goṣṭhaṁman-nāthaṁ mat-parigrahamgopāye svātma-yogenaso ’yaṁ me vrata āhitaḥ

इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया विष्णुश्छत्राकमिव बालक: ॥ १९ ॥

ity uktvaikena hastenakṛtvā govardhanācalamdadhāra līlayā viṣṇuśchatrākam iva bālakaḥ

अथाह भगवान् गोपान्हेऽम्ब तात व्रजौकस: । यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधना: ॥ २० ॥

athāha bhagavān gopānhe ’mba tāta vrajaukasaḥyathopajoṣaṁ viśatagiri-gartaṁ sa-go-dhanāḥ

न त्रास इह व: कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातनात् । वातवर्षभयेनालं तत्‍त्राणं विहितं हि व: ॥ २१ ॥

na trāsa iha vaḥ kāryomad-dhastādri-nipātanātvāta-varṣa-bhayenālaṁtat-trāṇaṁ vihitaṁ hi vaḥ

तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानस: । यथावकाशं सधना: सव्रजा: सोपजीविन: ॥ २२ ॥

tathā nirviviśur gartaṁkṛṣṇāśvāsita-mānasaḥyathāvakāśaṁ sa-dhanāḥsa-vrajāḥ sopajīvinaḥ

क्षुत्तृड्‍‌‌‌व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभि: । वीक्ष्यमाणो दधाराद्रिं सप्ताहं नाचलत् पदात् ॥ २३ ॥

kṣut-tṛḍ-vyathāṁ sukhāpekṣāṁhitvā tair vraja-vāsibhiḥvīkṣyamāṇo dadhārādriṁsaptāhaṁ nācalat padāt

कृष्णयोगानुभावं तं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मित: । निस्तम्भो भ्रष्टसङ्कल्प: स्वान्मेघान् सन्न्यवारयत् ॥ २४ ॥

kṛṣṇa-yogānubhāvaṁ taṁniśamyendro ’ti-vismitaḥnistambho bhraṣṭa-saṅkalpaḥsvān meghān sannyavārayat

खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् । निशम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत् ॥ २५ ॥

khaṁ vyabhram uditādityaṁvāta-varṣaṁ ca dāruṇamniśamyoparataṁ gopāngovardhana-dharo ’bravīt

निर्यात त्यजत त्रासं गोपा: सस्त्रीधनार्भका: । उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगा: ॥ २६ ॥

niryāta tyajata trāsaṁgopāḥ sa-strī-dhanārbhakāḥupārataṁ vāta-varṣaṁvyuda-prāyāś ca nimnagāḥ

ततस्ते निर्ययुर्गोपा: स्वं स्वमादाय गोधनम् । शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविरा: शनै: ॥ २७ ॥

tatas te niryayur gopāḥsvaṁ svam ādāya go-dhanamśakaṭoḍhopakaraṇaṁstrī-bāla-sthavirāḥ śanaiḥ

भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत् प्रभु: । पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया ॥ २८ ॥

bhagavān api taṁ śailaṁsva-sthāne pūrva-vat prabhuḥpaśyatāṁ sarva-bhūtānāṁsthāpayām āsa līlayā

तं प्रेमवेगान्निर्भृता व्रजौकसोयथा समीयु: परिरम्भणादिभि: । गोप्यश्च सस्‍नेहमपूजयन् मुदादध्यक्षताद्भ‍िर्युयुजु: सदाशिष: ॥ २९ ॥

taṁ prema-vegān nirbhṛtā vrajaukasoyathā samīyuḥ parirambhaṇādibhiḥgopyaś ca sa-sneham apūjayan mudādadhy-akṣatādbhir yuyujuḥ sad-āśiṣaḥ

यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वर: । कृष्णमालिङ्‌‌ग्य युयुजुराशिष: स्‍नेहकातरा: ॥ ३० ॥

yaśodā rohiṇī nandorāmaś ca balināṁ varaḥkṛṣṇam āliṅgya yuyujurāśiṣaḥ sneha-kātarāḥ

दिवि देवगणा: सिद्धा: साध्या गन्धर्वचारणा: । तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टा: पुष्पवर्षाणि पार्थिव ॥ ३१ ॥

divi deva-gaṇāḥ siddhāḥsādhyā gandharva-cāraṇāḥtuṣṭuvur mumucus tuṣṭāḥpuṣpa-varṣāṇi pārthiva

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रचोदिता: । जगुर्गन्धर्वपतयस्तुम्बुरुप्रमुखा नृप ॥ ३२ ॥

śaṅkha-dundubhayo nedurdivi deva-pracoditāḥjagur gandharva-patayastumburu-pramukhā nṛpa

ततोऽनुरक्तै: पशुपै: परिश्रितोराजन् स्वगोष्ठं सबलोऽव्रजद्धरि: । तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिकागायन्त्य ईयुर्मुदिता हृदिस्पृश: ॥ ३३ ॥

tato ’nuraktaiḥ paśupaiḥ pariśritorājan sva-goṣṭhaṁ sa-balo ’vrajad dhariḥtathā-vidhāny asya kṛtāni gopikāgāyantya īyur muditā hṛdi-spṛśaḥ