Canto 10, Chapter 34

श्रीशुक उवाच एकदा देवयात्रायां गोपाला जातकौतुका: । अनोभिरनडुद्युक्तै: प्रययुस्तेऽम्बिकावनम् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaekadā deva-yātrāyāṁgopālā jāta-kautukāḥanobhir anaḍud-yuktaiḥprayayus te ’mbikā-vanam

तत्र स्‍नात्वा सरस्वत्यां देवं पशुपतिं विभुम् । आनर्चुरर्हणैर्भक्त्या देवीं च नृपतेऽम्बिकाम् ॥ २ ॥

tatra snātvā sarasvatyāṁdevaṁ paśu-patiṁ vibhumānarcur arhaṇair bhaktyādevīṁ ca ṇṛpate ’mbikām

गावो हिरण्यं वासांसि मधु मध्वन्नमाद‍ृता: । ब्राह्मणेभ्यो ददु: सर्वे देवो न: प्रीयतामिति ॥ ३ ॥

gāvo hiraṇyaṁ vāsāṁsimadhu madhv-annam ādṛtāḥbrāhmaṇebhyo daduḥ sarvedevo naḥ prīyatām iti

ऊषु: सरस्वतीतीरे जलं प्राश्य यतव्रता: । रजनीं तां महाभागा नन्दसुनन्दकादय: ॥ ४ ॥

ūṣuḥ sarasvatī-tīrejalaṁ prāśya yata-vratāḥrajanīṁ tāṁ mahā-bhāgānanda-sunandakādayaḥ

कश्चिन्महानहिस्तस्मिन् विपिनेऽतिबुभुक्षित: । यद‍ृच्छयागतो नन्दं शयानमुरगोऽग्रसीत् ॥ ५ ॥

kaścin mahān ahis tasminvipine ’ti-bubhukṣitaḥyadṛcchayāgato nandaṁśayānam ura-go ’grasīt

स चुक्रोशाहिना ग्रस्त: कृष्ण कृष्ण महानयम् । सर्पो मां ग्रसते तात प्रपन्नं परिमोचय ॥ ६ ॥

sa cukrośāhinā grastaḥkṛṣṇa kṛṣṇa mahān ayamsarpo māṁ grasate tātaprapannaṁ parimocaya

तस्य चाक्रन्दितं श्रुत्वा गोपाला: सहसोत्थिता: । ग्रस्तं च द‍ृष्ट्वा विभ्रान्ता: सर्पं विव्यधुरुल्मुकै: ॥ ७ ॥

tasya cākranditaṁ śrutvāgopālāḥ sahasotthitāḥgrastaṁ ca dṛṣṭvā vibhrāntāḥsarpaṁ vivyadhur ulmukaiḥ

अलातैर्दह्यमानोऽपि नामुञ्चत्तमुरङ्गम: । तमस्पृशत्पदाभ्येत्य भगवान्सात्वतां पति: ॥ ८ ॥

alātair dahyamāno ’pināmuñcat tam uraṅgamaḥtam aspṛśat padābhyetyabhagavān sātvatāṁ patiḥ

स वै भगवत: श्रीमत्पादस्पर्शहताशुभ: । भेजे सर्पवपुर्हित्वा रूपं विद्याधरार्चितम् ॥ ९ ॥

sa vai bhagavataḥ śrīmatpāda-sparśa-hatāśubhaḥbheje sarpa-vapur hitvārūpaṁ vidyādharārcitam

तमपृच्छद् धृषीकेश: प्रणतं समवस्थितम् । दीप्यमानेन वपुषा पुरुषं हेममालिनम् ॥ १० ॥

tam apṛcchad dhṛṣīkeśaḥpraṇataṁ samavasthitamdīpyamānena vapuṣāpuruṣaṁ hema-mālinam

को भवान् परया लक्ष्म्या रोचतेऽद्भ‍ुतदर्शन: । कथं जुगुप्सितामेतां गतिं वा प्रापितोऽवश: ॥ ११ ॥

ko bhavān parayā lakṣmyārocate ’dbhuta-darśanaḥkathaṁ jugupsitām etāṁgatiṁ vā prāpito ’vaśaḥ

सर्प उवाच अहं विद्याधर: कश्चित्सुदर्शन इति श्रुत: । श्रिया स्वरूपसम्पत्त्या विमानेनाचरन् दिश: ॥ १२ ॥ ऋषीन् विरूपाङ्गिरस: प्राहसं रूपदर्पित: । तैरिमां प्रापितो योनिं प्रलब्धै: स्वेन पाप्मना ॥ १३ ॥

sarpa uvācaahaṁ vidyādharaḥ kaścitsudarśana iti śrutaḥśriyā svarūpa-sampattyāvimānenācaran diśaḥ

शापो मेऽनुग्रहायैव कृतस्तै: करुणात्मभि: । यदहं लोकगुरुणा पदा स्पृष्टो हताशुभ: ॥ १४ ॥

śāpo me ’nugrahāyaivakṛtas taiḥ karuṇātmabhiḥyad ahaṁ loka-guruṇāpadā spṛṣṭo hatāśubhaḥ

तं त्वाहं भवभीतानां प्रपन्नानां भयापहम् । आपृच्छे शापनिर्मुक्त: पादस्पर्शादमीवहन् ॥ १५ ॥

taṁ tvāhaṁ bhava-bhītānāṁprapannānāṁ bhayāpahamāpṛcche śāpa-nirmuktaḥpāda-sparśād amīva-han

प्रपन्नोऽस्मि महायोगिन् महापुरुष सत्पते । अनुजानीहि मां देव सर्वलोकेश्वरेश्वर ॥ १६ ॥

prapanno ’smi mahā-yoginmahā-puruṣa sat-pateanujānīhi māṁ devasarva-lokeśvareśvara

ब्रह्मदण्डाद्विमुक्तोऽहं सद्यस्तेऽच्युत दर्शनात् । यन्नाम गृह्णन्नखिलान् श्रोतृनात्मानमेव च । सद्य: पुनाति किं भूयस्तस्य स्पृष्ट: पदा हि ते ॥ १७ ॥

brahma-daṇḍād vimukto ’haṁsadyas te ’cyuta darśanātyan-nāma gṛhṇann akhilānśrotṝn ātmānam eva casadyaḥ punāti kiṁ bhūyastasya spṛṣṭaḥ padā hi te

इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं परिक्रम्याभिवन्द्य च । सुदर्शनो दिवं यात: कृच्छ्रान्नन्दश्च मोचित: ॥ १८ ॥

ity anujñāpya dāśārhaṁparikramyābhivandya casudarśano divaṁ yātaḥkṛcchrān nandaś ca mocitaḥ

निशाम्य कृष्णस्य तदात्मवैभवंव्रजौकसो विस्मितचेतसस्तत: । समाप्य तस्मिन् नियमं पुनर्व्रजंनृपाययुस्तत् कथयन्त आद‍ृता: ॥ १९ ॥

niśāmya kṛṣṇasya tad ātma-vaibhavaṁvrajaukaso vismita-cetasas tataḥsamāpya tasmin niyamaṁ punar vrajaṁṇṛpāyayus tat kathayanta ādṛtāḥ

कदाचिदथ गोविन्दो रामश्चाद्भ‍ुतविक्रम: । विजह्रतुर्वने रात्र्यां मध्यगौ व्रजयोषिताम् ॥ २० ॥

kadācid atha govindorāmaś cādbhuta-vikramaḥvijahratur vane rātryāṁmadhya-gau vraja-yoṣitām

उपगीयमानौ ललितं स्त्रीजनैर्बद्धसौहृदै: । स्वलङ्कृतानुलिप्ताङ्गौ स्रग्विनौ विरजोऽम्बरौ ॥ २१ ॥

upagīyamānau lalitaṁstrī-janair baddha-sauhṛdaiḥsv-alaṅkṛtānuliptāṅgausragvinau virajo-’mbarau

निशामुखं मानयन्तावुदितोडुपतारकम् । मल्लिकागन्धमत्तालि जुष्टं कुमुदवायुना ॥ २२ ॥

niśā-mukhaṁ mānayantāvuditoḍupa-tārakammallikā-gandha-mattāli-juṣṭaṁ kumuda-vāyunā

जगतु: सर्वभूतानां मन:श्रवणमङ्गलम् । तौ कल्पयन्तौ युगत्स्वरमण्डलमूर्च्छितम् ॥ २३ ॥

jagatuḥ sarva-bhūtānāṁmanaḥ-śravaṇa-maṅgalamtau kalpayantau yugapatsvara-maṇḍala-mūrcchitam

गोप्यस्तद्गीतमाकर्ण्य मूर्च्छिता नाविदन्नृप । स्रंसद्दुकूलमात्मानं स्रस्तकेशस्रजं तत: ॥ २४ ॥

gopyas tad-gītam ākarṇyamūrcchitā nāvidan nṛpasraṁsad-dukūlam ātmānaṁsrasta-keśa-srajaṁ tataḥ

एवं विक्रीडतो: स्वैरं गायतो: सम्प्रमत्तवत् । शङ्खचूड इति ख्यातो धनदानुचरोऽभ्यगात् ॥ २५ ॥

evaṁ vikrīḍatoḥ svairaṁgāyatoḥ sampramatta-vatśaṅkhacūḍa iti khyātodhanadānucaro ’bhyagāt

तयोर्निरीक्षतो राजंस्तन्नाथं प्रमदाजनम् । क्रोशन्तं कालयामास दिश्युदीच्यामशङ्कित: ॥ २६ ॥

tayor nirīkṣato rājaṁstan-nāthaṁ pramadā-janamkrośantaṁ kālayām āsadiśy udīcyām aśaṅkitaḥ

क्रोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्वपरिग्रहम् । यथा गा दस्युना ग्रस्ता भ्रातरावन्वधावताम् ॥ २७ ॥

krośantaṁ kṛṣṇa rāmetivilokya sva-parigrahamyathā gā dasyunā grastābhrātarāv anvadhāvatām

मा भैष्टेत्यभयारावौ शालहस्तौ तरस्विनौ । आसेदतुस्तं तरसा त्वरितं गुह्यकाधमम् ॥ २८ ॥

mā bhaiṣṭety abhayārāvauśāla-hastau tarasvinauāsedatus taṁ tarasātvaritaṁ guhyakādhamam

स वीक्ष्य तावनुप्राप्तौ कालमृत्यू इवोद्विजन् । विषृज्य स्त्रीजनं मूढ: प्राद्रवज्जीवितेच्छया ॥ २९ ॥

sa vīkṣya tāv anuprāptaukāla-mṛtyū ivodvijanviṣṛjya strī-janaṁ mūḍhaḥprādravaj jīvitecchayā

तमन्वधावद् गोविन्दो यत्र यत्र स धावति । जिहीर्षुस्तच्छिरोरत्नं तस्थौ रक्षन् स्त्रियो बल: ॥ ३० ॥

tam anvadhāvad govindoyatra yatra sa dhāvatijihīrṣus tac-chiro-ratnaṁtasthau rakṣan striyo balaḥ

अविदूर इवाभ्येत्य शिरस्तस्य दुरात्मन: । जहार मुष्टिनैवाङ्ग सहचूडमणिं विभु: ॥ ३१ ॥

avidūra ivābhyetyaśiras tasya durātmanaḥjahāra muṣṭinaivāṅgasaha-cūḍa-maṇiṁ vibhuḥ

शङ्खचूडं निहत्यैवं मणिमादाय भास्वरम् । अग्रजायाददात्प्रीत्या पश्यन्तीनां च योषिताम् ॥ ३२ ॥

śaṅkhacūḍaṁ nihatyaivaṁmaṇim ādāya bhāsvaramagrajāyādadāt prītyāpaśyantīnāṁ ca yoṣitām