Canto 10, Chapter 87

श्रीपरीक्षिदुवाचब्रह्मन् ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणे गुणवृत्तय: । कथं चरन्ति श्रुतय: साक्षात् सदसत: परे ॥ १ ॥

śrī-parīkṣid uvācabrahman brahmaṇy anirdeśyenirguṇe guṇa-vṛttayaḥkathaṁ caranti śrutayaḥsākṣāt sad-asataḥ pare

श्रीशुक उवाच बुद्धीन्द्रियमन:प्राणान् जनानामसृजत् प्रभु: । मात्रार्थं च भवार्थं च आत्मनेऽकल्पनाय च ॥ २ ॥

śrī-śuka uvācabuddhīndriya-manaḥ-prāṇānjanānām asṛjat prabhuḥmātrārthaṁ ca bhavārthaṁ caātmane ’kalpanāya ca

सैषा ह्युपनिषद् ब्राह्मी पूर्वेशां पूर्वजैर्धृता । श्रद्धया धारयेद् यस्तां क्षेमं गच्छेदकिञ्चन: ॥ ३ ॥

saiṣā hy upaniṣad brāhmīpūrveśāṁ pūrva-jair dhṛtāśrraddhayā dhārayed yas tāṁkṣemaṁ gacched akiñcanaḥ

अत्र ते वर्णयिष्यामि गाथां नारायणान्विताम् । नारदस्य च संवादमृषेर्नारायणस्य च ॥ ४ ॥

atra te varṇayiṣyāmigāthāṁ nārāyaṇānvitāmnāradasya ca saṁvādamṛṣer nārāyaṇasya ca

एकदा नारदो लोकान् पर्यटन् भगवत्प्रिय: । सनातनमृषिं द्रष्टुं ययौ नारायणाश्रमम् ॥ ५ ॥

ekadā nārado lokānparyaṭan bhagavat-priyaḥsanātanam ṛṣiṁ draṣṭuṁyayau nārāyaṇāśramam

यो वै भारतवर्षेऽस्मिन् क्षेमाय स्वस्तये नृणाम् । धर्मज्ञानशमोपेतमाकल्पादास्थितस्तप: ॥ ६ ॥

yo vai bhārata-varṣe ’sminkṣemāya svastaye nṛṇāmdharma-jñāna-śamopetamā-kalpād āsthitas tapaḥ

तत्रोपविष्टमृषिभि: कलापग्रामवासिभि: । परीतं प्रणतोऽपृच्छदिदमेव कुरूद्वह ॥ ७ ॥

tatropaviṣṭam ṛṣibhiḥkalāpa-grāma-vāsibhiḥparītaṁ praṇato ’pṛcchadidam eva kurūdvaha

तस्मै ह्यवोचद् भगवानृषीणां श‍ृ‍ण्वतामिदम् । यो ब्रह्मवाद: पूर्वेषां जनलोकनिवासिनाम् ॥ ८ ॥

tasmai hy avocad bhagavānṛṣīṇāṁ śṛṇvatām idamyo brahma-vādaḥ pūrveṣāṁjana-loka-nivāsinām

श्रीभगवानुवाचस्वायम्भुव ब्रह्मसत्रं जनलोकेऽभवत् पुरा । तत्रस्थानां मानसानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् ॥ ९ ॥

śrī-bhagavān uvācasvāyambhuva brahma-satraṁjana-loke ’bhavat purātatra-sthānāṁ mānasānāṁmunīnām ūrdhva-retasām

श्वेतद्वीपं गतवति त्वयि द्रष्टुं तदीश्वरम् । ब्रह्मवाद: सुसंवृत्त: श्रुतयो यत्र शेरते । तत्र हायमभूत् प्रश्न‍स्त्वं मां यमनुपृच्छसि ॥ १० ॥

śvetadvīpaṁ gatavatitvayi draṣṭuṁ tad-īśvarambrahma-vādaḥ su-saṁvṛttaḥśrutayo yatra śeratetatra hāyam abhūt praśnastvaṁ māṁ yam anupṛcchasi

तुल्यश्रुततप:शीलास्तुल्यस्वीयारिमध्यमा: । अपि चक्रु: प्रवचनमेकं शुश्रूषवोऽपरे ॥ ११ ॥

tulya-śruta-tapaḥ-śīlāstulya-svīyāri-madhyamāḥapi cakruḥ pravacanamekaṁ śuśrūṣavo ’pare

श्रीसनन्दन उवाच स्वसृष्टमिदमापीय शयानं सह शक्तिभि: । तदन्ते बोधयां चक्रुस्तल्लिङ्गै: श्रुतय: परम् ॥ १२ ॥ यथा शयानं संराजं वन्दिनस्तत्पराक्रमै: । प्रत्यूषेऽभेत्य सुश्लोकैर्बोधयन्त्यनुजीविन: ॥ १३ ॥

śrī-sanandana uvācasva-sṛṣṭam idam āpīyaśayānaṁ saha śaktibhiḥtad-ante bodhayāṁ cakrustal-liṅgaiḥ śrutayaḥ param

श्रीश्रुतय ऊचु: जय जय जह्यजामजित दोषगृभीतगुणांत्वमसि यदात्मना समवरुद्धसमस्तभग: । अगजगदोकसामखिलशक्त्यवबोधक तेक्व‍‍चिदजयात्मना च चरतोऽनुचरेन्निगम: ॥ १४ ॥

śrī-śrutaya ūcuḥjaya jaya jahy ajām ajita doṣa-gṛbhīta-guṇāṁtvam asi yad ātmanā samavaruddha-samasta-bhagaḥaga-jagad-okasām akhila-śakty-avabodhaka tekvacid ajayātmanā ca carato ’nucaren nigamaḥ

बृहदुपलब्धमेतदवयन्त्यवशेषतयायत उदयास्तमयौ विकृतेर्मृदि वाविकृतात् । अत ऋषयो दधुस्त्वयि मनोवचनाचरितंकथमयथा भवन्ति भुवि दत्तपदानि नृणाम् ॥ १५ ॥

bṛhad upalabdham etad avayanty avaśeṣatayāyata udayāstam-ayau vikṛter mṛdi vāvikṛtātata ṛṣayo dadhus tvayi mano-vacanācaritaṁkatham ayathā bhavanti bhuvi datta-padāni nṛṇām

इति तव सूरयस्‍त्र्यधिपतेऽखिललोकमल-क्षपणकथामृताब्धिमवगाह्य तपांसि जहु: । किमुत पुन: स्वधामविधुताशयकालगुणा:परम भजन्ति ये पदमजस्रसुखानुभवम् ॥ १६ ॥

iti tava sūrayas try-adhipate ’khila-loka-mala-kṣapaṇa-kathāmṛtābdhim avagāhya tapāṁsi jahuḥkim uta punaḥ sva-dhāma-vidhutāśaya-kāla-guṇāḥparama bhajanti ye padam ajasra-sukhānubhavam

द‍ृतय इव श्वसन्त्यसुभृतो यदि तेऽनुविधामहदहमादयोऽण्डमसृजन् यदनुग्रहत: । पुरुषविधोऽन्वयोऽत्र चरमोऽन्नमयादिषु य:सदसत: परं त्वमथ यदेष्ववशेषमृतम् ॥ १७ ॥

dṛtaya iva śvasanty asu-bhṛto yadi te ’nuvidhāmahad-aham-ādayo ’ṇḍam asṛjan yad-anugrahataḥpuruṣa-vidho ’nvayo ’tra caramo ’nna-mayādiṣu yaḥsad-asataḥ paraṁ tvam atha yad eṣv avaśeṣam ṛtam

उदरमुपासते य ऋषिवर्त्मसु कूर्पद‍ृश:परिसरपद्धतिं हृदयमारुणयो दहरम् । तत उदगादनन्त तव धाम शिर: परमंपुनरिह यत् समेत्य न पतन्ति कृतान्तमुखे ॥ १८ ॥

udaram upāsate ya ṛṣi-vartmasu kūrpa-dṛśaḥparisara-paddhatiṁ hṛdayam āruṇayo daharamtata udagād ananta tava dhāma śiraḥ paramaṁpunar iha yat sametya na patanti kṛtānta-mukhe

स्वकृतविचित्रयोनिषु विशन्निव हेतुतयातरतमतश्चकास्स्यनलवत् स्वकृतानुकृति: । अथ वितथास्वमूष्ववितथं तव धाम समंविरजधियोऽनुयन्त्यभिविपण्यव एकरसम् ॥ १९ ॥

sva-kṛta-vicitra-yoniṣu viśann iva hetutayātaratamataś cakāssy anala-vat sva-kṛtānukṛtiḥatha vitathāsv amūṣv avitathāṁ tava dhāma samaṁviraja-dhiyo ’nuyanty abhivipaṇyava eka-rasam

स्वकृतपुरेष्वमीष्वबहिरन्तरसंवरणंतव पुरुषं वदन्त्यखिलशक्तिधृतोंऽशकृतम् । इति नृगतिं विविच्य कवयो निगमावपनंभवत उपासतेऽङ्‍‍घ्रिमभवं भुवि विश्वसिता: ॥ २० ॥

sva-kṛta-pureṣv amīṣv abahir-antara-saṁvaraṇaṁtava puruṣaṁ vadanty akhila-śakti-dhṛto ’ṁśa-kṛtamiti nṛ-gatiṁ vivicya kavayo nigamāvapanaṁbhavata upāsate ’ṅghrim abhavam bhuvi viśvasitāḥ

दुरवगमात्मतत्त्वनिगमाय तवात्ततनो-श्चरितमहामृताब्धिपरिवर्तपरिश्रमणा: । न परिलषन्ति केचिदपवर्गमपीश्वर तेचरणसरोजहंसकुलसङ्गविसृष्टगृहा: ॥ २१ ॥

duravagamātma-tattva-nigamāya tavātta-tanoś carita-mahāmṛtābdhi-parivarta-pariśramaṇāḥna parilaṣanti kecid apavargam apīśvara te caraṇa-saroja-haṁsa-kula-saṅga-visṛṣṭa-gṛhāḥ

त्वदनुपथं कुलायमिदमात्मसुहृत्प्रियव-च्चरति तथोन्मुखे त्वयि हिते प्रिय आत्मनि च । न बत रमन्त्यहो असदुपासनयात्महनोयदनुशया भ्रमन्त्युरुभये कुशरीरभृत: ॥ २२ ॥

tvad-anupathaṁ kulāyam idam ātma-suhṛt-priya-vaccarati tathonmukhe tvayi hite priya ātmani cana bata ramanty aho asad-upāsanayātma-hanoyad-anuśayā bhramanty uru-bhaye ku-śarīra-bhṛtaḥ

निभृतमरुन्मनोऽक्षद‍ृढयोगयुजो हृदि य-न्मुनय उपासते तदरयोऽपि ययु: स्मरणात् । स्‍त्रिय उरगेन्द्रभोगभुजदण्डविषक्तधियोवयमपि ते समा: समद‍ृशोऽङ्‍‍घ्रिसरोजसुधा: ॥ २३ ॥

nibhṛta-marun-mano-’kṣa-dṛḍha-yoga-yujo hṛdi yanmunaya upāsate tad arayo ’pi yayuḥ smaraṇātstriya uragendra-bhoga-bhuja-daṇḍa-viṣakta-dhiyovayam api te samāḥ sama-dṛśo ’ṅghri-saroja-sudhāḥ

क इह नु वेद बतावरजन्मलयोऽग्रसरंयत उदगाद‍ृषिर्यमनु देवगणा उभये । तर्हि न सन्न चासदुभयं न च कालजव:किमपि न तत्र शास्‍त्रमवकृष्य शयीत यदा ॥ २४ ॥

ka iha nu veda batāvara-janma-layo ’gra-saraṁyata udagād ṛṣir yam anu deva-gaṇā ubhayetarhi na san na cāsad ubhayaṁ na ca kāla-javaḥkim api na tatra śāstram avakṛṣya śayīta yadā

जनिमसत: सतो मृतिमुतात्मनि ये च भिदांविपणमृतं स्मरन्त्युपदिशन्ति त आरुपितै: । त्रिगुणमय: पुमानिति भिदा यदबोधकृतात्वयि न तत: परत्र स भवेदवबोधरसे ॥ २५ ॥

janim asataḥ sato mṛtim utātmani ye ca bhidāṁvipaṇam ṛtaṁ smaranty upadiśanti ta ārupitaiḥtri-guṇa-mayaḥ pumān iti bhidā yad abodha-kṛtātvayi na tataḥ paratra sa bhaved avabodha-rase

सदिव मनस्‍त्रिवृत्त्वयि विभात्यसदामनुजात्सदभिमृशन्त्यशेषमिदमात्मतयात्मविद: । न हि विकृतिं त्यजन्ति कनकस्य तदात्मतयास्वकृतमनुप्रविष्टमिदमात्मतयावसितम् ॥ २६ ॥

sad iva manas tri-vṛt tvayi vibhāty asad ā-manujātsad abhimṛśanty aśeṣam idam ātmatayātma-vidaḥna hi vikṛtiṁ tyajanti kanakasya tad-ātmatayāsva-kṛtam anupraviṣṭam idam ātmatayāvasitam

तव परि ये चरन्त्यखिलसत्त्वनिकेततयात उत पदाक्रमन्त्यविगणय्य शिरो निर्ऋतेः । परिवयसे पशूनिव गिरा विबुधानपि तां-स्त्वयि कृतसौहृदा: खलु पुनन्ति न ये विमुखा: ॥ २७ ॥

tava pari ye caranty akhila-sattva-niketatayāta uta padākramanty avigaṇayya śiro nirṛteḥparivayase paśūn iva girā vibudhān api tāṁstvayi kṛta-sauhṛdāḥ khalu punanti na ye vimukhāḥ

त्वमकरण: स्वराडखिलकारकशक्तिधर-स्तव बलिमुद्वहन्ति समदन्त्यजयानिमिषा: । वर्षभुजोऽखिलक्षितिपतेरिव विश्वसृजोविदधति यत्र ये त्वधिकृता भवतश्चकिता: ॥ २८ ॥

tvam akaraṇaḥ sva-rāḍ akhila-kāraka-śakti-dharastava balim udvahanti samadanty ajayānimiṣāḥvarṣa-bhujo ’khila-kṣiti-pater iva viśva-sṛjovidadhati yatra ye tv adhikṛtā bhavataś cakitāḥ

स्थिरचरजातय: स्युरजयोत्थनिमित्तयुजोविहर उदीक्षया यदि परस्य विमुक्त तत: । न हि परमस्य कश्चिदपरो न परश्च भवेद्वियत इवापदस्य तव शून्यतुलां दधत: ॥ २९ ॥

sthira-cara-jātayaḥ syur ajayottha-nimitta-yujovihara udīkṣayā yadi parasya vimukta tataḥna hi paramasya kaścid aparo na paraś ca bhavedviyata ivāpadasya tava śūnya-tulāṁ dadhataḥ

अपरिमिता ध्रुवास्तनुभृतो यदि सर्वगता-स्तर्हि न शास्यतेति नियमो ध्रुव नेतरथा । अजनि च यन्मयं तदविमुच्य नियन्तृ भवेत्सममनुजानतां यदमतं मतदुष्टतया ॥ ३० ॥

aparimitā dhruvās tanu-bhṛto yadi sarva-gatāstarhi na śāsyateti niyamo dhruva netarathāajani ca yan-mayaṁ tad avimucya niyantṛ bhavetsamam anujānatāṁ yad amataṁ mata-duṣṭatayā

न घटत उद्भ‍व: प्रकृतिपूरुषयोरजयो-रुभययुजा भवन्त्यसुभृतो जलबुद्बुदवत् । त्वयि त इमे ततो विविधनामगुणै: परमेसरित इवार्णवे मधुनि लिल्युरशेषरसा: ॥ ३१ ॥

na ghaṭata udbhavaḥ prakṛti-pūruṣayor ajayorubhaya-yujā bhavanty asu-bhṛto jala-budbuda-vattvayi ta ime tato vividha-nāma-guṇaiḥ paramesarita ivārṇave madhuni lilyur aśeṣa-rasāḥ

नृषु तव मयया भ्रमममीष्ववगत्य भृशंत्वयि सुधियोऽभवे दधति भावमनुप्रभवम् । कथमनुवर्ततां भवभयं तव यद् भ्रुकुटि:सृजति मुहुस्‍त्रिनेमिरभवच्छरणेषु भयम् ॥ ३२ ॥

nṛṣu tava mayayā bhramam amīṣv avagatya bhṛśaṁtvayi su-dhiyo ’bhave dadhati bhāvam anuprabhavamkatham anuvartatāṁ bhava-bhayaṁ tava yad bhru-kuṭiḥsṛjati muhus tri-nemir abhavac-charaṇeṣu bhayam

विजितहृषीकवायुभिरदान्तमनस्तुरगंय इह यतन्ति यन्तुमतिलोलमुपायखिद: । व्यसनशतान्विता: समवहाय गुरोश्चरणंवणिज इवाज सन्त्यकृतकर्णधरा जलधौ ॥ ३३ ॥

vijita-hṛṣīka-vāyubhir adānta-manas tura-gaṁya iha yatanti yantum ati-lolam upāya-khidaḥvyasana-śatānvitāḥ samavahāya guroś caraṇaṁvaṇija ivāja santy akṛta-karṇa-dharā jaladhau

स्वजनसुतात्मदारधनधामधरासुरथै-स्त्वयि सति किं नृणां श्रयत आत्मनि सर्वरसे । इति सदजानतां मिथुनतो रतये चरतांसुखयति को न्विह स्वविहते स्वनिरस्तभगे ॥ ३४ ॥

svajana-sutātma-dāra-dhana-dhāma-dharāsu-rathaistvayi sati kiṁ nṛṇām śrayata ātmani sarva-raseiti sad ajānatāṁ mithunato rataye caratāṁsukhayati ko nv iha sva-vihate sva-nirasta-bhage

भुवि पुरुपुण्यतीर्थसदनान्यृषयो विमदा-स्त उत भवत्पदाम्बुजहृदोऽघभिदङ्‍‍घ्रिजला: । दधति सकृन्मनस्त्वयि य आत्मनि नित्यसुखेन पुनरुपासते पुरुषसारहरावसथान् ॥ ३५ ॥

bhuvi puru-puṇya-tīrtha-sadanāny ṛṣayo vimadāsta uta bhavat-padāmbuja-hṛdo ’gha-bhid-aṅghri-jalāḥdadhati sakṛn manas tvayi ya ātmani nitya-sukhena punar upāsate puruṣa-sāra-harāvasathān

सत इदमुत्थितं सदिति चेन्ननु तर्कहतंव्यभिचरति क्व‍ च क्व‍ च मृषा न तथोभययुक् । व्यवहृतये विकल्प इषितोऽन्धपरम्परयाभ्रमयति भारती त उरुवृत्तिभिरुक्थजडान् ॥ ३६ ॥

sata idaṁ utthitaṁ sad iti cen nanu tarka-hataṁvyabhicarati kva ca kva ca mṛṣā na tathobhaya-yukvyavahṛtaye vikalpa iṣito ’ndha-paramparayābhramayati bhāratī ta uru-vṛttibhir uktha-jaḍān

न यदिदमग्र आस न भविष्यदतो निधना-दनुमितमन्तरा त्वयि विभाति मृषैकरसे । अत उपमीयते द्रविणजातिविकल्पपथै-र्वितथमनोविलासमृतमित्यवयन्त्यबुधा: ॥ ३७ ॥

na yad idam agra āsa na bhaviṣyad ato nidhanādanu mitam antarā tvayi vibhāti mṛṣaika-raseata upamīyate draviṇa-jāti-vikalpa-pathairvitatha-mano-vilāsam ṛtam ity avayanty abudhāḥ

स यदजया त्वजामनुशयीत गुणांश्च जुषन्भजति सरूपतां तदनु मृत्युमपेतभग: । त्वमुत जहासि तामहिरिव त्वचमात्तभगोमहसि महीयसेऽष्टगुणितेऽपरिमेयभग: ॥ ३८ ॥

sa yad ajayā tv ajām anuśayīta guṇāṁś ca juṣanbhajati sarūpatāṁ tad anu mṛtyum apeta-bhagaḥtvam uta jahāsi tām ahir iva tvacam ātta-bhagomahasi mahīyase ’ṣṭa-guṇite ’parimeya-bhagaḥ

यदि न समुद्धरन्ति यतयो हृदि कामजटादुरधिगमोऽसतां हृदि गतोऽस्मृतकण्ठमणि: । असुतृपयोगिनामुभयतोऽप्यसुखं भगव-न्ननपगतान्तकादनधिरूढपदाद् भवत: ॥ ३९ ॥

yadi na samuddharanti yatayo hṛdi kāma-jaṭāduradhigamo ’satāṁ hṛdi gato ’smṛta-kaṇṭha-maṇiḥasu-tṛpa-yoginām ubhayato ’py asukhaṁ bhagavannanapagatāntakād anadhirūḍha-padād bhavataḥ

त्वदवगमी न वेत्ति भवदुत्थशुभाशुभयो-र्गुणविगुणान्वयांस्तर्हि देहभृतां च गिर: । अनुयुगमन्वहं सगुण गीतपरम्परयाश्रवणभृतो यतस्त्वमपवर्गगतिर्मनुजै: ॥ ४० ॥

tvad avagamī na vetti bhavad-uttha-śubhāśubhayorguṇa-viguṇānvayāṁs tarhi deha-bhṛtāṁ ca giraḥanu-yugam anv-ahaṁ sa-guṇa gīta-paramparayāśravaṇa-bhṛto yatas tvam apavarga-gatir manu-jaiḥ

द्युपतय एव ते न ययुरन्तमनन्ततयात्वमपि यदन्तराण्डनिचया ननु सावरणा: । ख इव रजांसि वान्ति वयसा सह यच्छ्रुतय-स्त्वयि हि फलन्त्यतन्निरसनेन भवन्निधना: ॥ ४१ ॥

dyu-pataya eva te na yayur antam anantatayātvam api yad-antarāṇḍa-nicayā nanu sāvaraṇāḥkha iva rajāṁsi vānti vayasā saha yac chrutayastvayi hi phalanty atan-nirasanena bhavan-nidhanāḥ

श्रीभगवानुवाचइत्येतद् ब्रह्मण: पुत्रा आश्रुत्यात्मानुशासनम् । सनन्दनमथानर्चु: सिद्धा ज्ञात्वात्मनो गतिम् ॥ ४२ ॥

śrī-bhagavān uvācaity etad brahmaṇaḥ putrāāśrutyātmānuśāsanamsanandanam athānarcuḥsiddhā jñātvātmano gatim

इत्यशेषसमाम्नायपुराणोपनिषद्रस: । समुद्‍धृत: पूर्वजातैर्व्योमयानैर्महात्मभि: ॥ ४३ ॥

ity aśeṣa-samāmnāya-purāṇopaniṣad-rasaḥsamuddhṛtaḥ pūrva-jātairvyoma-yānair mahātmabhiḥ

त्वं चैतद् ब्रह्मदायाद श्रद्धयात्मानुशासनम् । धारयंश्चर गां कामं कामानां भर्जनं नृणाम् ॥ ४४ ॥

tvaṁ caitad brahma-dāyādaśraddhayātmānuśāsanamdhārayaṁś cara gāṁ kāmaṁkāmānāṁ bharjanaṁ nṛṇām

श्रीशुक उवाच एवं स ऋषिणादिष्टं गृहीत्वा श्रद्धयात्मवान् । पूर्ण: श्रुतधरो राजन्नाह वीरव्रतो मुनि: ॥ ४५ ॥

śrī-śuka uvācaevaṁ sa ṛṣiṇādiṣṭaṁgṛhītvā śraddhayātmavānpūrṇaḥ śruta-dharo rājannāha vīra-vrato muniḥ

श्रीनारद उवाच नमस्तस्मै भगवते कृष्णायामलकीर्तये । यो धत्ते सर्वभूतानामभवायोशती: कला: ॥ ४६ ॥

śrī-nārada uvācanamas tasmai bhagavatekṛṣṇāyāmala-kīrtayeyo dhatte sarva-bhūtānāmabhavāyośatīḥ kalāḥ

इत्याद्यमृषिमानम्य तच्छिष्यांश्च महात्मन: । ततोऽगादाश्रमं साक्षात् पितुर्द्वैपायनस्य मे ॥ ४७ ॥

ity ādyam ṛṣim ānamyatac-chiṣyāṁś ca mahātmanaḥtato ’gād āśramaṁ sākṣātpitur dvaipāyanasya me

सभाजितो भगवता कृतासनपरिग्रह: । तस्मै तद् वर्णयामास नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ४८ ॥

sabhājito bhagavatākṛtāsana-parigrahaḥtasmai tad varṇayām āsanārāyaṇa-mukhāc chrutam

इत्येतद् वर्णितं राजन् यन्न: प्रश्न‍: कृतस्त्वया । यथा ब्रह्मण्यनिर्देश्ये निर्गुणेऽपि मनश्चरेत् ॥ ४९ ॥

ity etad varṇitaṁ rājanyan naḥ praśnaḥ kṛtas tvayāyathā brahmaṇy anirdeśyenīṛguṇe ’pi manaś caret

योऽस्योत्प्रेक्षक आदिमध्यनिधने योऽव्यक्तजीवेश्वरोय: सृष्ट्वेदमनुप्रविश्य ऋषिणा चक्रे पुर: शास्ति ता: । यं सम्पद्य जहात्यजामनुशयी सुप्त: कुलायं यथातं कैवल्यनिरस्तयोनिमभयं ध्यायेदजस्रं हरिम् ॥ ५० ॥

yo ’syotprekṣaka ādi-madhya-nidhane yo ’vyakta-jīveśvaroyaḥ sṛṣṭvedam anupraviśya ṛṣiṇā cakre puraḥ śāsti tāḥyaṁ sampadya jahāty ajām anuśayī suptaḥ kulāyaṁ yathātaṁ kaivalya-nirasta-yonim abhayaṁ dhyāyed ajasraṁ harim