Canto 2, Chapter 3

श्री शुक उवाच एवमेतन्निगदितं पृष्टवान् यद्भवान् मम । नृणां यन्म्रियमाणानां मनुष्येषु मनीषिणाम् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaevam etan nigaditaṁpṛṣṭavān yad bhavān mamanṛṇāṁ yan mriyamāṇānāṁmanuṣyeṣu manīṣiṇām

ब्रह्मवर्चसकामस्तु यजेत ब्रह्मण: पतिम् । इन्द्रमिन्द्रियकामस्तु प्रजाकाम: प्रजापतीन् ॥ २ ॥ देवीं मायां तु श्रीकामस्तेजस्कामो विभावसुम् । वसुकामो वसून रुद्रान् वीर्यकामोऽथ वीर्यवान् ॥ ३ ॥ अन्नाद्यकामस्त्वदितिं स्वर्गकामोऽदिते:सुतान् । विश्वान्देवान् राज्यकाम: साध्यान्संसाधको विशाम् ॥ ४ ॥ आयुष्कामोऽश्विनौ देवौ पुष्टिकाम इलां यजेत् । प्रतिष्ठाकाम: पुरुषो रोदसी लोकमातरौ ॥ ५ ॥ रूपाभिकामो गन्धर्वान् स्त्रीकामोऽप्सर उर्वशीम् । आधिपत्यकाम: सर्वेषां यजेत परमेष्ठिनम् ॥ ६ ॥ यज्ञं यजेद् यशस्काम: कोशकाम: प्रचेतसम् । विद्याकामस्तु गिरिशं दाम्पत्यार्थ उमां सतीम् ॥ ७ ॥

brahma-varcasa-kāmas tuyajeta brahmaṇaḥ patimindram indriya-kāmas tuprajā-kāmaḥ prajāpatīn

धर्मार्थ उत्तमश्लोकं तन्तु: तन्वन् पितृन् यजेत् । रक्षाकाम: पुण्यजनानोजस्कामो मरुद्गणान् ॥ ८ ॥

dharmārtha uttama-ślokaṁtantuḥ tanvan pitṝn yajetrakṣā-kāmaḥ puṇya-janānojas-kāmo marud-gaṇān

राज्यकामो मनून् देवान् निऋर्तिं त्वभिचरन् यजेत् । कामकामो यजेत् सोममकाम: पुरुषं परम् ॥ ९ ॥

rājya-kāmo manūn devānnirṛtiṁ tv abhicaran yajetkāma-kāmo yajet somamakāmaḥ puruṣaṁ param

अकाम: सर्वकामो वा मोक्षकाम उदारधी: । तीव्रेण भक्तियोगेन यजेत पुरुषं परम् ॥ १० ॥

akāmaḥ sarva-kāmo vāmokṣa-kāma udāra-dhīḥtīvreṇa bhakti-yogenayajeta puruṣaṁ param

एतावानेव यजतामिह नि:श्रेयसोदय: । भगवत्यचलो भावो यद् भागवतसंगत: ॥ ११ ॥

etāvān eva yajatāmiha niḥśreyasodayaḥbhagavaty acalo bhāvoyad bhāgavata-saṅgataḥ

ज्ञानं यदाप्रतिनिवृत्तगुणोर्मिचक्र -मात्मप्रसाद उत यत्र गुणेष्वसङ्ग: । कैवल्यसम्मतपथस्त्वथ भक्तियोग:को निर्वृतो हरिकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥

jñānaṁ yad āpratinivṛtta-guṇormi-cakramātma-prasāda uta yatra guṇeṣv asaṅgaḥkaivalya-sammata-pathas tv atha bhakti-yogaḥko nirvṛto hari-kathāsu ratiṁ na kuryāt

शौनक उवाच इत्यभिव्याहृतं राजा निशम्य भरतर्षभ: । किमन्यत्पृष्टवान् भूयो वैयासकिमृषिं कविम् ॥ १३ ॥

śaunaka uvācaity abhivyāhṛtaṁ rājāniśamya bharatarṣabhaḥkim anyat pṛṣṭavān bhūyovaiyāsakim ṛṣiṁ kavim

एतच्छुश्रूषतां विद्वन् सूत नोऽर्हसि भाषितुम् । कथा हरिकथोदर्का: सतां स्यु: सदसि ध्रुवम् ॥ १४ ॥

etac chuśrūṣatāṁ vidvansūta no ’rhasi bhāṣitumkathā hari-kathodarkāḥsatāṁ syuḥ sadasi dhruvam

स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथ: । बालक्रीडनकै: क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे ॥ १५ ॥

sa vai bhāgavato rājāpāṇḍaveyo mahā-rathaḥbāla-krīḍanakaiḥ krīḍankṛṣṇa-kṛīḍāṁ ya ādade

वैयासकिश्च भगवान् वासुदेवपरायण: । उरुगायगुणोदारा: सतां स्युर्हि समागमे ॥ १६ ॥

vaiyāsakiś ca bhagavānvāsudeva-parāyaṇaḥurugāya-guṇodārāḥsatāṁ syur hi samāgame

आयुर्हरति वै पुंसामुद्यन्नस्तं च यन्नसौ । तस्यर्ते यत्क्षणो नीत उत्तमश्लोकवार्तया ॥ १७ ॥

āyur harati vai puṁsāmudyann astaṁ ca yann asautasyarte yat-kṣaṇo nītauttama-śloka-vārtayā

तरव: किं न जीवन्ति भस्त्रा: किं न श्वसन्त्युत । न खादन्ति न मेहन्ति किं ग्रामे पशवोऽपरे ॥ १८ ॥

taravaḥ kiṁ na jīvantibhastrāḥ kiṁ na śvasanty utana khādanti na mehantikiṁ grāme paśavo ’pare

श्वविड्‍वराहोष्ट्रखरै: संस्तुत: पुरुष: पशु: । न यत्कर्णपथोपेतो जातु नाम गदाग्रज: ॥ १९ ॥

śva-viḍ-varāhoṣṭra-kharaiḥsaṁstutaḥ puruṣaḥ paśuḥna yat-karṇa-pathopetojātu nāma gadāgrajaḥ

बिले बतोरुक्रमविक्रमान् येन श‍ृण्वत: कर्णपुटे नरस्य । जिह्वासती दार्दुरिकेव सूतन चोपगायत्युरुगायगाथा: ॥ २० ॥

bile batorukrama-vikramān yena śṛṇvataḥ karṇa-puṭe narasyajihvāsatī dārdurikeva sūtana copagāyaty urugāya-gāthāḥ

भार: परं पट्टकिरीटजुष्ट -मप्युत्तमाङ्गं न नमेन्मुकुन्दम् । शावौ करौ नो कुरुते सपर्यांहरेर्लसत्काञ्चनकङ्कणौ वा ॥ २१ ॥

bhāraḥ paraṁ paṭṭa-kirīṭa-juṣṭamapy uttamāṅgaṁ na namen mukundamśāvau karau no kurute saparyāṁharer lasat-kāñcana-kaṅkaṇau vā

बर्हायिते ते नयने नराणांलिङ्गानि विष्णोर्न निरीक्षतो ये । पादौ नृणां तौ द्रुमजन्मभाजौक्षेत्राणि नानुव्रजतो हरेर्यौ ॥ २२ ॥

barhāyite te nayane narāṇāṁliṅgāni viṣṇor na nirīkṣato yepādau nṛṇāṁ tau druma-janma-bhājaukṣetrāṇi nānuvrajato harer yau

जीवञ्छवो भागवताङ्‌घ्रिरेणुंन जातु मर्त्योऽभिलभेत यस्तु । श्रीविष्णुपद्या मनुजस्तुलस्या:श्वसञ्छवो यस्तु न वेद गन्धम् ॥ २३ ॥

jīvañ chavo bhāgavatāṅghri-reṇuṁna jātu martyo ’bhilabheta yas tuśrī-viṣṇu-padyā manujas tulasyāḥśvasañ chavo yas tu na veda gandham

तदश्मसारं हृदयं बतेदंयद् गृह्यमाणैर्हरिनामधेयै: । न विक्रियेताथ यदा विकारोनेत्रे जलं गात्ररुहेषु हर्ष: ॥ २४ ॥

tad aśma-sāraṁ hṛdayaṁ batedaṁyad gṛhyamāṇair hari-nāma-dheyaiḥna vikriyetātha yadā vikāronetre jalaṁ gātra-ruheṣu harṣaḥ

अथाभिधेह्यङ्ग मनोऽनुकूलंप्रभाषसे भागवतप्रधान: । यदाह वैयासकिरात्मविद्या-विशारदो नृपतिं साधु पृष्ट: ॥ २५ ॥

athābhidhehy aṅga mano-’nukūlaṁprabhāṣase bhāgavata-pradhānaḥyad āha vaiyāsakir ātma-vidyā-viśārado nṛpatiṁ sādhu pṛṣṭaḥ