Canto 4, Chapter 15

मैत्रेय उवाच अथ तस्य पुनर्विप्रैरपुत्रस्य महीपते: । बाहुभ्यां मथ्यमानाभ्यां मिथुनं समपद्यत ॥ १ ॥

maitreya uvācaatha tasya punar viprairaputrasya mahīpateḥbāhubhyāṁ mathyamānābhyāṁmithunaṁ samapadyata

तद् दृष्ट्वा मिथुनं जातमृषयो ब्रह्मवादिन: । ऊचु: परमसन्तुष्टा विदित्वा भगवत्कलाम् ॥ २ ॥

tad dṛṣṭvā mithunaṁ jātamṛṣayo brahma-vādinaḥūcuḥ parama-santuṣṭāviditvā bhagavat-kalām

ऋषय ऊचु: एष विष्णोर्भगवत: कला भुवनपालिनी । इयं च लक्ष्म्या: सम्भूति: पुरुषस्यानपायिनी ॥ ३ ॥

ṛṣaya ūcuḥeṣa viṣṇor bhagavataḥkalā bhuvana-pālinīiyaṁ ca lakṣmyāḥ sambhūtiḥpuruṣasyānapāyinī

अयं तु प्रथमो राज्ञां पुमान् प्रथयिता यश: । पृथुर्नाम महाराजो भविष्यति पृथुश्रवा: ॥ ४ ॥

ayaṁ tu prathamo rājñāṁpumān prathayitā yaśaḥpṛthur nāma mahārājobhaviṣyati pṛthu-śravāḥ

इयं च सुदती देवी गुणभूषणभूषणा । अर्चिर्नाम वरारोहा पृथुमेवावरुन्धती ॥ ५ ॥

iyaṁ ca sudatī devīguṇa-bhūṣaṇa-bhūṣaṇāarcir nāma varārohāpṛthum evāvarundhatī

एष साक्षाद्धरेरंशो जातो लोकरिरक्षया । इयं च तत्परा हि श्रीरनुजज्ञेऽनपायिनी ॥ ६ ॥

eṣa sākṣād dharer aṁśojāto loka-rirakṣayāiyaṁ ca tat-parā hi śrīranujajñe ’napāyinī

मैत्रेय उवाच प्रशंसन्ति स्म तं विप्रा गन्धर्वप्रवरा जगु: । मुमुचु: सुमनोधारा: सिद्धा नृत्यन्ति स्व:स्त्रिय: ॥ ७ ॥

maitreya uvācapraśaṁsanti sma taṁ viprāgandharva-pravarā jaguḥmumucuḥ sumano-dhārāḥsiddhā nṛtyanti svaḥ-striyaḥ

शङ्खतूर्यमृदङ्गाद्या नेदुर्दुन्दुभयो दिवि । तत्र सर्व उपाजग्मुर्देवर्षिपितृणां गणा: ॥ ८ ॥

śaṅkha-tūrya-mṛdaṅgādyānedur dundubhayo divitatra sarva upājagmurdevarṣi-pitṝṇāṁ gaṇāḥ

ब्रह्मा जगद्गुरुर्देवै: सहासृत्य सुरेश्वरै: । वैन्यस्य दक्षिणे हस्ते दृष्ट्वा चिह्नं गदाभृत: ॥ ९ ॥ पादयोररविन्दं च तं वै मेने हरे: कलाम् । यस्याप्रतिहतं चक्रमंश: स परमेष्ठिन: ॥ १० ॥

brahmā jagad-gurur devaiḥsahāsṛtya sureśvaraiḥvainyasya dakṣiṇe hastedṛṣṭvā cihnaṁ gadābhṛtaḥ

तस्याभिषेक आरब्धो ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । आभिषेचनिकान्यस्मै आजह्रु: सर्वतो जना: ॥ ११ ॥

tasyābhiṣeka ārabdhobrāhmaṇair brahma-vādibhiḥābhiṣecanikāny asmaiājahruḥ sarvato janāḥ

सरित्समुद्रा गिरयो नागा गाव: खगा मृगा: । द्यौ: क्षिति: सर्वभूतानि समाजह्रुरुपायनम् ॥ १२ ॥

sarit-samudrā girayonāgā gāvaḥ khagā mṛgāḥdyauḥ kṣitiḥ sarva-bhūtānisamājahrur upāyanam

सोऽभिषिक्तो महाराज: सुवासा: साध्वलड़्क़ृत: । पत्‍न्यार्चिषालड्‌क़ृतया विरेजेऽग्निरिवापर: ॥ १३ ॥

so ’bhiṣikto mahārājaḥsuvāsāḥ sādhv-alaṅkṛtaḥpatnyārciṣālaṅkṛtayāvireje ’gnir ivāparaḥ

तस्मै जहार धनदो हैमं वीर वरासनम् । वरुण: सलिलस्रावमातपत्रं शशिप्रभम् ॥ १४ ॥

tasmai jahāra dhanadohaimaṁ vīra varāsanamvaruṇaḥ salila-srāvamātapatraṁ śaśi-prabham

वायुश्च वालव्यजने धर्म: कीर्तिमयीं स्रजम् । इन्द्र: किरीटमुत्कृष्टं दण्डं संयमनं यम: ॥ १५ ॥

vāyuś ca vāla-vyajanedharmaḥ kīrtimayīṁ srajamindraḥ kirīṭam utkṛṣṭaṁdaṇḍaṁ saṁyamanaṁ yamaḥ

ब्रह्मा ब्रह्ममयं वर्म भारती हारमुत्तमम् । हरि: सुदर्शनं चक्रं तत्पत्‍न्यव्याहतां श्रियम् ॥ १६ ॥

brahmā brahmamayaṁ varmabhāratī hāram uttamamhariḥ sudarśanaṁ cakraṁtat-patny avyāhatāṁ śriyam

दशचन्द्रमसिं रुद्र: शतचन्द्रं तथाम्बिका । सोमोऽमृतमयानश्वांस्त्वष्टा रूपाश्रयं रथम् ॥ १७ ॥

daśa-candram asiṁ rudraḥśata-candraṁ tathāmbikāsomo ’mṛtamayān aśvāṁstvaṣṭā rūpāśrayaṁ ratham

अग्निराजगवं चापं सूर्यो रश्मिमयानिषून् । भू: पादुके योगमय्यौ द्यौ: पुष्पावलिमन्वहम् ॥ १८ ॥

agnir āja-gavaṁ cāpaṁsūryo raśmimayān iṣūnbhūḥ pāduke yogamayyaudyauḥ puṣpāvalim anvaham

नाट्यं सुगीतं वादित्रमन्तर्धानं च खेचरा: । ऋषयश्चाशिष: सत्या: समुद्र: शङ्खमात्मजम् ॥ १९ ॥

nāṭyaṁ sugītaṁ vāditramantardhānaṁ ca khecarāḥṛṣayaś cāśiṣaḥ satyāḥsamudraḥ śaṅkham ātmajam

सिन्धव: पर्वता नद्यो रथवीथीर्महात्मन: । सूतोऽथ मागधो वन्दी तं स्तोतुमुपतस्थिरे ॥ २० ॥

sindhavaḥ parvatā nadyoratha-vīthīr mahātmanaḥsūto ’tha māgadho vandītaṁ stotum upatasthire

स्तावकांस्तानभिप्रेत्य पृथुर्वैन्य: प्रतापवान् । मेघनिर्ह्रादया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ २१ ॥

stāvakāṁs tān abhipretyapṛthur vainyaḥ pratāpavānmegha-nirhrādayā vācāprahasann idam abravīt

पृथुरुवाचभो: सूत हे मागध सौम्य वन्दिँ-ल्लोकेऽधुनास्पष्टगुणस्य मे स्यात् । किमाश्रयो मे स्तव एष योज्यतांमा मय्यभूवन्वितथा गिरो व: ॥ २२ ॥

pṛthur uvācabhoḥ sūta he māgadha saumya vandiḻloke ’dhunāspaṣṭa-guṇasya me syātkim āśrayo me stava eṣa yojyatāṁmā mayy abhūvan vitathā giro vaḥ

तस्मात्परोक्षेऽस्मदुपश्रुतान्यलंकरिष्यथ स्तोत्रमपीच्यवाच: । सत्युत्तमश्लोकगुणानुवादेजुगुप्सितं न स्तवयन्ति सभ्या: ॥ २३ ॥

tasmāt parokṣe ’smad-upaśrutāny alaṁkariṣyatha stotram apīcya-vācaḥsaty uttamaśloka-guṇānuvādejugupsitaṁ na stavayanti sabhyāḥ

महद्गुणानात्मनि कर्तुमीश:क: स्तावकै: स्तावयतेऽसतोऽपि । तेऽस्याभविष्यन्निति विप्रलब्धोजनावहासं कुमतिर्न वेद ॥ २४ ॥

mahad-guṇān ātmani kartum īśaḥkaḥ stāvakaiḥ stāvayate ’sato ’pite ’syābhaviṣyann iti vipralabdhojanāvahāsaṁ kumatir na veda

प्रभवो ह्यात्मन: स्तोत्रं जुगुप्सन्त्यपि विश्रुता: । ह्रीमन्त: परमोदारा: पौरुषं वा विगर्हितम् ॥ २५ ॥

prabhavo hy ātmanaḥ stotraṁjugupsanty api viśrutāḥhrīmantaḥ paramodārāḥpauruṣaṁ vā vigarhitam

वयं त्वविदिता लोके सूताद्यापि वरीमभि: । कर्मभि: कथमात्मानं गापयिष्याम बालवत् ॥ २६ ॥

vayaṁ tv aviditā lokesūtādyāpi varīmabhiḥkarmabhiḥ katham ātmānaṁgāpayiṣyāma bālavat