Canto 4, Chapter 24

मैत्रेय उवाच विजिताश्वोऽधिराजासीत्पृथुपुत्र: पृथुश्रवा: । यवीयोभ्योऽददात्काष्ठा भ्रातृभ्यो भ्रातृवत्सल: ॥ १ ॥

maitreya uvācavijitāśvo ’dhirājāsītpṛthu-putraḥ pṛthu-śravāḥyavīyobhyo ’dadāt kāṣṭhābhrātṛbhyo bhrātṛ-vatsalaḥ

हर्यक्षायादिशत्प्राचीं धूम्रकेशाय दक्षिणाम् । प्रतीचीं वृकसंज्ञाय तुर्यां द्रविणसे विभु: ॥ २ ॥

haryakṣāyādiśat prācīṁdhūmrakeśāya dakṣiṇāmpratīcīṁ vṛka-saṁjñāyaturyāṁ draviṇase vibhuḥ

अन्तर्धानगतिं शक्राल्लब्ध्वान्तर्धानसंज्ञित: । अपत्यत्रयमाधत्त शिखण्डिन्यां सुसम्मतम् ॥ ३ ॥

antardhāna-gatiṁ śakrāllabdhvāntardhāna-saṁjñitaḥapatya-trayam ādhattaśikhaṇḍinyāṁ susammatam

पावक: पवमानश्च शुचिरित्यग्नय: पुरा । वसिष्ठशापादुत्पन्ना: पुनर्योगगतिं गता: ॥ ४ ॥

pāvakaḥ pavamānaś caśucir ity agnayaḥ purāvasiṣṭha-śāpād utpannāḥpunar yoga-gatiṁ gatāḥ

अन्तर्धानो नभस्वत्यां हविर्धानमविन्दत । य इन्द्रमश्वहर्तारं विद्वानपि न जघ्निवान् ॥ ५ ॥

antardhāno nabhasvatyāṁhavirdhānam avindataya indram aśva-hartāraṁvidvān api na jaghnivān

राज्ञां वृत्तिं करादानदण्डशुल्कादिदारुणाम् । मन्यमानो दीर्घसत्‍त्रव्याजेन विससर्ज ह ॥ ६ ॥

rājñāṁ vṛttiṁ karādāna-daṇḍa-śulkādi-dāruṇāmmanyamāno dīrgha-sattra-vyājena visasarja ha

तत्रापि हंसं पुरुषं परमात्मानमात्मद‍ृक् । यजंस्तल्लोकतामाप कुशलेन समाधिना ॥ ७ ॥

tatrāpi haṁsaṁ puruṣaṁparamātmānam ātma-dṛkyajaṁs tal-lokatām āpakuśalena samādhinā

हविर्धानाद्धविर्धानी विदुरासूत षट्‌सुतान् । बर्हिषदं गयं शुक्लं कृष्णं सत्यं जितव्रतम् ॥ ८ ॥

havirdhānād dhavirdhānīvidurāsūta ṣaṭ sutānbarhiṣadaṁ gayaṁ śuklaṁkṛṣṇaṁ satyaṁ jitavratam

बर्हिषत् सुमहाभागो हाविर्धानि: प्रजापति: । क्रियाकाण्डेषु निष्णातो योगेषु च कुरूद्वह ॥ ९ ॥

barhiṣat sumahā-bhāgohāvirdhāniḥ prajāpatiḥkriyā-kāṇḍeṣu niṣṇātoyogeṣu ca kurūdvaha

यस्येदं देवयजनमनुयज्ञं वितन्वत: । प्राचीनाग्रै: कुशैरासीदास्तृतं वसुधातलम् ॥ १० ॥

yasyedaṁ deva-yajanamanuyajñaṁ vitanvataḥprācīnāgraiḥ kuśair āsīdāstṛtaṁ vasudhā-talam

सामुद्रीं देवदेवोक्तामुपयेमे शतद्रुतिम् । यां वीक्ष्य चारुसर्वाङ्गीं किशोरीं सुष्ठ्वलङ्कृताम् । परिक्रमन्तीमुद्वाहे चकमेऽग्नि: शुकीमिव ॥ ११ ॥

sāmudrīṁ devadevoktāmupayeme śatadrutimyāṁ vīkṣya cāru-sarvāṅgīṁkiśorīṁ suṣṭhv-alaṅkṛtāmparikramantīm udvāhecakame ’gniḥ śukīm iva

विबुधासुरगन्धर्वमुनिसिद्धनरोरगा: । विजिता: सूर्यया दिक्षु क्‍वणयन्त्यैव नूपुरै: ॥ १२ ॥

vibudhāsura-gandharva-muni-siddha-naroragāḥvijitāḥ sūryayā dikṣukvaṇayantyaiva nūpuraiḥ

प्राचीनबर्हिष: पुत्रा: शतद्रुत्यां दशाभवन् । तुल्यनामव्रता: सर्वे धर्मस्‍नाता: प्रचेतस: ॥ १३ ॥

prācīnabarhiṣaḥ putrāḥśatadrutyāṁ daśābhavantulya-nāma-vratāḥ sarvedharma-snātāḥ pracetasaḥ

पित्रादिष्टा: प्रजासर्गे तपसेऽर्णवमाविशन् । दशवर्षसहस्राणि तपसार्चंस्तपस्पतिम् ॥ १४ ॥

pitrādiṣṭāḥ prajā-sargetapase ’rṇavam āviśandaśa-varṣa-sahasrāṇitapasārcaṁs tapas-patim

यदुक्तं पथि द‍ृष्टेन गिरिशेन प्रसीदता । तद्ध्यायन्तो जपन्तश्च पूजयन्तश्च संयता: ॥ १५ ॥

yad uktaṁ pathi dṛṣṭenagiriśena prasīdatātad dhyāyanto japantaś capūjayantaś ca saṁyatāḥ

विदुर उवाच प्रचेतसां गिरित्रेण यथासीत्पथि सङ्गम: । यदुताह हर: प्रीतस्तन्नो ब्रह्मन् वदार्थवत् ॥ १६ ॥

vidura uvācapracetasāṁ giritreṇayathāsīt pathi saṅgamaḥyad utāha haraḥ prītastan no brahman vadārthavat

सङ्गम: खलु विप्रर्षे शिवेनेह शरीरिणाम् । दुर्लभो मुनयो दध्युरसङ्गाद्यमभीप्सितम् ॥ १७ ॥

saṅgamaḥ khalu viprarṣeśiveneha śarīriṇāmdurlabho munayo dadhyurasaṅgād yam abhīpsitam

आत्मारामोऽपि यस्त्वस्य लोककल्पस्य राधसे । शक्त्या युक्तो विचरति घोरया भगवान् भव: ॥ १८ ॥

ātmārāmo ’pi yas tv asyaloka-kalpasya rādhaseśaktyā yukto vicaratighorayā bhagavān bhavaḥ

मैत्रेय उवाच प्रचेतस: पितुर्वाक्यं शिरसादाय साधव: । दिशं प्रतीचीं प्रययुस्तपस्याद‍ृतचेतस: ॥ १९ ॥

maitreya uvācapracetasaḥ pitur vākyaṁśirasādāya sādhavaḥdiśaṁ pratīcīṁ prayayustapasy ādṛta-cetasaḥ

ससमुद्रमुप विस्तीर्णमपश्यन् सुमहत्सर: । महन्मन इव स्वच्छं प्रसन्नसलिलाशयम् ॥ २० ॥

sa-samudram upa vistīrṇamapaśyan sumahat saraḥmahan-mana iva svacchaṁprasanna-salilāśayam

नीलरक्तोत्पलाम्भोजकह्लारेन्दीवराकरम् । हंससारसचक्राह्वकारण्डवनिकूजितम् ॥ २१ ॥

nīla-raktotpalāmbhoja-kahlārendīvarākaramhaṁsa-sārasa-cakrāhva-kāraṇḍava-nikūjitam

मत्तभ्रमरसौस्वर्यहृष्टरोमलताङ्‌घ्रिपम् । पद्मकोशरजो दिक्षु विक्षिपत्पवनोत्सवम् ॥ २२ ॥

matta-bhramara-sausvarya-hṛṣṭa-roma-latāṅghripampadma-kośa-rajo dikṣuvikṣipat-pavanotsavam

तत्र गान्धर्वमाकर्ण्य दिव्यमार्गमनोहरम् । विसिस्म्यू राजपुत्रास्ते मृदङ्गपणवाद्यनु ॥ २३ ॥

tatra gāndharvam ākarṇyadivya-mārga-manoharamvisismyū rāja-putrās temṛdaṅga-paṇavādy anu

तर्ह्येव सरसस्तस्मान्निष्क्रामन्तं सहानुगम् । उपगीयमानममरप्रवरं विबुधानुगै: ॥ २४ ॥ तप्तहेमनिकायाभं शितिकण्ठं त्रिलोचनम् । प्रसादसुमुखं वीक्ष्य प्रणेमुर्जातकौतुका: ॥ २५ ॥

tarhy eva sarasas tasmānniṣkrāmantaṁ sahānugamupagīyamānam amara-pravaraṁ vibudhānugaiḥ

स तान् प्रपन्नार्तिहरो भगवान्धर्मवत्सल: । धर्मज्ञान् शीलसम्पन्नान् प्रीत: प्रीतानुवाच ह ॥ २६ ॥

sa tān prapannārti-harobhagavān dharma-vatsalaḥdharma-jñān śīla-sampannānprītaḥ prītān uvāca ha

श्रीरुद्र उवाच यूयं वेदिषद: पुत्रा विदितं वश्चिकीर्षितम् । अनुग्रहाय भद्रं व एवं मे दर्शनंकृतम् ॥ २७ ॥

śrī-rudra uvācayūyaṁ vediṣadaḥ putrāviditaṁ vaś cikīrṣitamanugrahāya bhadraṁ vaevaṁ me darśanaṁ kṛtam

य: परं रंहस:साक्षात्‍त्रिरगुणाज्जीवसंज्ञितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्न: स प्रियो हिमे ॥ २८ ॥

yaḥ paraṁ raṁhasaḥ sākṣāttri-guṇāj jīva-saṁjñitātbhagavantaṁ vāsudevaṁprapannaḥ sa priyo hi me

स्वधर्मनिष्ठ: शतजन्मभि: पुमान्विरिञ्चतामेति तत: परं हि माम् । अव्याकृतं भागवतोऽथ वैष्णवंपदं यथाहं विबुधा: कलात्यये ॥ २९ ॥

sva-dharma-niṣṭhaḥ śata-janmabhiḥ pumānviriñcatām eti tataḥ paraṁ hi māmavyākṛtaṁ bhāgavato ’tha vaiṣṇavaṁpadaṁ yathāhaṁ vibudhāḥ kalātyaye

अथ भागवता यूयं प्रिया: स्थ भगवान् यथा । न मद्भागवतानां च प्रेयानन्योऽस्ति कर्हिचित् ॥ ३० ॥

atha bhāgavatā yūyaṁpriyāḥ stha bhagavān yathāna mad bhāgavatānāṁ capreyān anyo ’sti karhicit

इदं विविक्तं जप्तव्यं पवित्रं मङ्गलं परम् । नि:श्रेयसकरं चापि श्रूयतां तद्वदामि व: ॥ ३१ ॥

idaṁ viviktaṁ japtavyaṁpavitraṁ maṅgalaṁ paramniḥśreyasa-karaṁ cāpiśrūyatāṁ tad vadāmi vaḥ

मैत्रेय उवाच इत्यनुक्रोशहृदयो भगवानाह ताञ्छिव: । बद्धाञ्जलीन् राजपुत्रान्नारायणपरो वच: ॥ ३२ ॥

maitreya uvācaity anukrośa-hṛdayobhagavān āha tāñ chivaḥbaddhāñjalīn rāja-putrānnārāyaṇa-paro vacaḥ

श्रीरुद्र उवाच जितं त आत्मविद्वर्यस्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे । भवताराधसा राद्धं सर्वस्मा आत्मने नम: ॥ ३३ ॥

śrī-rudra uvācajitaṁ ta ātma-vid-varya-svastaye svastir astu mebhavatārādhasā rāddhaṁsarvasmā ātmane namaḥ

नम: पङ्कजनाभाय भूतसूक्ष्मेन्द्रियात्मने । वासुदेवाय शान्ताय कूटस्थाय स्वरोचिषे ॥ ३४ ॥

namaḥ paṅkaja-nābhāyabhūta-sūkṣmendriyātmanevāsudevāya śāntāyakūṭa-sthāya sva-rociṣe

सङ्कर्षणाय सूक्ष्माय दुरन्तायान्तकाय च । नमो विश्वप्रबोधाय प्रद्युम्नायान्तरात्मने ॥ ३५ ॥

saṅkarṣaṇāya sūkṣmāyadurantāyāntakāya canamo viśva-prabodhāyapradyumnāyāntar-ātmane

नमो नमोऽनिरुद्धाय हृषीकेशेन्द्रियात्मने । नम: परमहंसाय पूर्णाय निभृतात्मने ॥ ३६ ॥

namo namo ’niruddhāyahṛṣīkeśendriyātmanenamaḥ paramahaṁsāyapūrṇāya nibhṛtātmane

स्वर्गापवर्गद्वाराय नित्यं शुचिषदे नम: । नमो हिरण्यवीर्याय चातुर्होत्राय तन्तवे ॥ ३७ ॥

svargāpavarga-dvārāyanityaṁ śuci-ṣade namaḥnamo hiraṇya-vīryāyacātur-hotrāya tantave

नम ऊर्ज इषे त्रय्या: पतये यज्ञरेतसे । तृप्तिदाय च जीवानां नम: सर्वरसात्मने ॥ ३८ ॥

nama ūrja iṣe trayyāḥpataye yajña-retasetṛpti-dāya ca jīvānāṁnamaḥ sarva-rasātmane

सर्वसत्त्वात्मदेहाय विशेषायस्थवीयसे । नमस्त्रैलोक्यपालाय सह ओजोबलाय च ॥ ३९ ॥

sarva-sattvātma-dehāyaviśeṣāya sthavīyasenamas trailokya-pālāyasaha ojo-balāya ca

अर्थलिङ्गाय नभसे नमोऽन्तर्बहिरात्मने । नम: पुण्याय लोकाय अमुष्मै भूरिवर्चसे ॥ ४० ॥

artha-liṅgāya nabhasenamo ’ntar-bahir-ātmanenamaḥ puṇyāya lokāyaamuṣmai bhūri-varcase

प्रवृत्ताय निवृत्ताय पितृदेवाय कर्मणे । नमोऽधर्मविपाकाय मृत्यवे दु:खदाय च ॥ ४१ ॥

pravṛttāya nivṛttāyapitṛ-devāya karmaṇenamo ’dharma-vipākāyamṛtyave duḥkha-dāya ca

नमस्त आशिषामीश मनवे कारणात्मने । नमो धर्माय बृहते कृष्णायाकुण्ठमेधसे । पुरुषाय पुराणाय साङ्ख्ययोगेश्वराय च ॥ ४२ ॥

namas ta āśiṣām īśamanave kāraṇātmanenamo dharmāya bṛhatekṛṣṇāyākuṇṭha-medhasepuruṣāya purāṇāyasāṅkhya-yogeśvarāya ca

शक्तित्रयसमेताय मीढुषेऽहङ्कृतात्मने । चेतआकूतिरूपाय नमो वाचो विभूतये ॥ ४३ ॥

śakti-traya-sametāyamīḍhuṣe ’haṅkṛtātmaneceta-ākūti-rūpāyanamo vāco vibhūtaye

दर्शनं नो दिद‍ृक्षूणां देहि भागवतार्चितम् । रूपं प्रियतमं स्वानां सर्वेन्द्रियगुणाञ्जनम् ॥ ४४ ॥

darśanaṁ no didṛkṣūṇāṁdehi bhāgavatārcitamrūpaṁ priyatamaṁ svānāṁsarvendriya-guṇāñjanam

स्‍निग्धप्रावृड्‌घनश्यामं सर्वसौन्दर्यसङ्ग्रहम् । चार्वायतचतुर्बाहु सुजातरुचिराननम् ॥ ४५ ॥ पद्मकोशपलाशाक्षं सुन्दरभ्रु सुनासिकम् । सुद्विजं सुकपोलास्यं समकर्णविभूषणम् ॥ ४६ ॥

snigdha-prāvṛḍ-ghana-śyāmaṁsarva-saundarya-saṅgrahamcārv-āyata-catur-bāhusujāta-rucirānanam

प्रीतिप्रहसितापाङ्गमलकै रूपशोभितम् । लसत्पङ्कजकिञ्जल्कदुकूलं मृष्टकुण्डलम् ॥ ४७ ॥ स्फुरत्किरीटवलयहारनूपुरमेखलम् । शङ्खचक्रगदापद्ममालामण्युत्तमर्द्धिमत् ॥ ४८ ॥

prīti-prahasitāpāṅgamalakai rūpa-śobhitamlasat-paṅkaja-kiñjalka-dukūlaṁ mṛṣṭa-kuṇḍalam

सिंहस्कन्धत्विषो बिभ्रत्सौभगग्रीवकौस्तुभम् । श्रियानपायिन्या क्षिप्तनिकषाश्मोरसोल्लसत् ॥ ४९ ॥

siṁha-skandha-tviṣo bibhratsaubhaga-grīva-kaustubhamśriyānapāyinyā kṣipta-nikaṣāśmorasollasat

पूररेचकसंविग्नवलिवल्गुदलोदरम् । प्रतिसङ्‌क्रामयद्विश्वं नाभ्यावर्तगभीरया ॥ ५० ॥

pūra-recaka-saṁvigna-vali-valgu-dalodarampratisaṅkrāmayad viśvaṁnābhyāvarta-gabhīrayā

श्यामश्रोण्यधिरोचिष्णुदुकूलस्वर्णमेखलम् । समचार्वङ्‌घ्रिजङ्घोरुनिम्नजानुसुदर्शनम् ॥ ५१ ॥

śyāma-śroṇy-adhi-rociṣṇu-dukūla-svarṇa-mekhalamsama-cārv-aṅghri-jaṅghoru-nimna-jānu-sudarśanam

पदा शरत्पद्मपलाशरोचिषानखद्युभिर्नोऽन्तरघं विधुन्वता । प्रदर्शय स्वीयमपास्तसाध्वसंपदं गुरो मार्गगुरुस्तमोजुषाम् ॥ ५२ ॥

padā śarat-padma-palāśa-rociṣānakha-dyubhir no ’ntar-aghaṁ vidhunvatāpradarśaya svīyam apāsta-sādhvasaṁpadaṁ guro mārga-gurus tamo-juṣām

एतद्रूपमनुध्येयमात्मशुद्धिमभीप्सताम् । यद्भक्तियोगोऽभयद: स्वधर्ममनुतिष्ठताम् ॥ ५३ ॥

etad rūpam anudhyeyamātma-śuddhim abhīpsatāmyad-bhakti-yogo ’bhayadaḥsva-dharmam anutiṣṭhatām

भवान् भक्तिमता लभ्यो दुर्लभ: सर्वदेहिनाम् । स्वाराज्यस्याप्यभिमत एकान्तेनात्मविद्गति: ॥ ५४ ॥

bhavān bhaktimatā labhyodurlabhaḥ sarva-dehināmsvārājyasyāpy abhimataekāntenātma-vid-gatiḥ

तं दुराराध्यमाराध्य सतामपि दुरापया । एकान्तभक्त्या को वाञ्छेत्पादमूलं विना बहि: ॥ ५५ ॥

taṁ durārādhyam ārādhyasatām api durāpayāekānta-bhaktyā ko vāñchetpāda-mūlaṁ vinā bahiḥ

यत्र निर्विष्टमरणं कृतान्तो नाभिमन्यते । विश्वं विध्वंसयन् वीर्यशौर्यविस्फूर्जितभ्रुवा ॥ ५६ ॥

yatra nirviṣṭam araṇaṁkṛtānto nābhimanyateviśvaṁ vidhvaṁsayan vīrya-śaurya-visphūrjita-bhruvā

क्षणार्धेनापि तुलये न स्वर्गं नापुनर्भवम् । भगवत्सङ्गिसङ्गस्य मर्त्यानां किमुताशिष: ॥ ५७ ॥

kṣaṇārdhenāpi tulayena svargaṁ nāpunar-bhavambhagavat-saṅgi-saṅgasyamartyānāṁ kim utāśiṣaḥ

अथानघाङ्‌घ्रेस्तव कीर्तितीर्थयो-रन्तर्बहि:स्‍नानविधूतपाप्मनाम् । भूतेष्वनुक्रोशसुसत्त्वशीलिनांस्यात्सङ्गमोऽनुग्रह एष नस्तव ॥ ५८ ॥

athānaghāṅghres tava kīrti-tīrthayorantar-bahiḥ-snāna-vidhūta-pāpmanāmbhūteṣv anukrośa-susattva-śīlināṁsyāt saṅgamo ’nugraha eṣa nas tava

न यस्य चित्तं बहिरर्थविभ्रमंतमोगुहायां च विशुद्धमाविशत् । यद्भक्तियोगानुगृहीतमञ्जसामुनिर्विचष्टे ननु तत्र ते गतिम् ॥ ५९ ॥

na yasya cittaṁ bahir-artha-vibhramaṁtamo-guhāyāṁ ca viśuddham āviśatyad-bhakti-yogānugṛhītam añjasāmunir vicaṣṭe nanu tatra te gatim

यत्रेदं व्यज्यते विश्वं विश्वस्मिन्नवभाति यत् । तत् त्वं ब्रह्म परं ज्योतिराकाशमिव विस्तृतम् ॥ ६० ॥

yatredaṁ vyajyate viśvaṁviśvasminn avabhāti yattat tvaṁ brahma paraṁ jyotirākāśam iva vistṛtam

यो माययेदं पुरुरूपयासृजद्बिभर्ति भूय: क्षपयत्यविक्रिय: । यद्भेदबुद्धि: सदिवात्मदु:स्थयात्वमात्मतन्त्रं भगवन् प्रतीमहि ॥ ६१ ॥

yo māyayedaṁ puru-rūpayāsṛjadbibharti bhūyaḥ kṣapayaty avikriyaḥyad-bheda-buddhiḥ sad ivātma-duḥsthayātvam ātma-tantraṁ bhagavan pratīmahi

क्रियाकलापैरिदमेव योगिन:श्रद्धान्विता: साधु यजन्ति सिद्धये । भूतेन्द्रियान्त:करणोपलक्षितंवेदे च तन्त्रे च त एव कोविदा: ॥ ६२ ॥

kriyā-kalāpair idam eva yoginaḥśraddhānvitāḥ sādhu yajanti siddhayebhūtendriyāntaḥ-karaṇopalakṣitaṁvede ca tantre ca ta eva kovidāḥ

त्वमेक आद्य: पुरुष: सुप्तशक्ति-स्तया रज:सत्त्वतमो विभिद्यते । महानहं खं मरुदग्निवार्धरा:सुरर्षयो भूतगणा इदं यत: ॥ ६३ ॥

tvam eka ādyaḥ puruṣaḥ supta-śaktistayā rajaḥ-sattva-tamo vibhidyatemahān ahaṁ khaṁ marud agni-vār-dharāḥsurarṣayo bhūta-gaṇā idaṁ yataḥ

सृष्टं स्वशक्त्येदमनुप्रविष्ट-श्चचतुर्विधं पुरमात्मांशकेन । अथो विदुस्तं पुरुषं सन्तमन्त-र्भुङ्क्ते हृषीकैर्मधु सारघं य: ॥ ६४ ॥

sṛṣṭaṁ sva-śaktyedam anupraviṣṭaścatur-vidhaṁ puram ātmāṁśakenaatho vidus taṁ puruṣaṁ santam antarbhuṅkte hṛṣīkair madhu sāra-ghaṁ yaḥ

स एष लोकानतिचण्डवेगोविकर्षसि त्वं खलु कालयान: । भूतानि भूतैरनुमेयतत्त्वोघनावलीर्वायुरिवाविषह्य: ॥ ६५ ॥

sa eṣa lokān aticaṇḍa-vegovikarṣasi tvaṁ khalu kāla-yānaḥbhūtāni bhūtair anumeya-tattvoghanāvalīr vāyur ivāviṣahyaḥ

प्रमत्तमुच्चैरिति कृत्यचिन्तयाप्रवृद्धलोभं विषयेषु लालसम् । त्वमप्रमत्त: सहसाभिपद्यसेक्षुल्लेलिहानोऽहिरिवाखुमन्तक: ॥ ६६ ॥

pramattam uccair iti kṛtya-cintayāpravṛddha-lobhaṁ viṣayeṣu lālasamtvam apramattaḥ sahasābhipadyasekṣul-lelihāno ’hir ivākhum antakaḥ

कस्त्वत्पदाब्जं विजहाति पण्डितोयस्तेऽवमानव्ययमानकेतन: । विशङ्कयास्मद्गुरुरर्चति स्म यद्विनोपपत्तिं मनवश्चतुर्दश ॥ ६७ ॥

kas tvat-padābjaṁ vijahāti paṇḍitoyas te ’vamāna-vyayamāna-ketanaḥviśaṅkayāsmad-gurur arcati sma yadvinopapattiṁ manavaś caturdaśa

अथ त्वमसि नो ब्रह्मन् परमात्मन् विपश्चिताम् । विश्वं रुद्रभयध्वस्तमकुतश्चिद्भया गति: ॥ ६८ ॥

atha tvam asi no brahmanparamātman vipaścitāmviśvaṁ rudra-bhaya-dhvastamakutaścid-bhayā gatiḥ

इदं जपत भद्रं वो विशुद्धा नृपनन्दना: । स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो भगवत्यर्पिताशया: ॥ ६९ ॥

idaṁ japata bhadraṁ voviśuddhā nṛpa-nandanāḥsva-dharmam anutiṣṭhantobhagavaty arpitāśayāḥ

तमेवात्मानमात्मस्थं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । पूजयध्वं गृणन्तश्च ध्यायन्तश्चासकृद्धरिम् ॥ ७० ॥

tam evātmānam ātma-sthaṁsarva-bhūteṣv avasthitampūjayadhvaṁ gṛṇantaś cadhyāyantaś cāsakṛd dharim

योगादेशमुपासाद्य धारयन्तो मुनिव्रता: । समाहितधिय: सर्व एतदभ्यसताद‍ृता: ॥ ७१ ॥

yogādeśam upāsādyadhārayanto muni-vratāḥsamāhita-dhiyaḥ sarvaetad abhyasatādṛtāḥ

इदमाह पुरास्माकं भगवान् विश्वसृक्पति: । भृग्वादीनामात्मजानां सिसृक्षु: संसिसृक्षताम् ॥ ७२ ॥

idam āha purāsmākaṁbhagavān viśvasṛk-patiḥbhṛgv-ādīnām ātmajānāṁsisṛkṣuḥ saṁsisṛkṣatām

ते वयं नोदिता: सर्वे प्रजासर्गे प्रजेश्वरा: । अनेन ध्वस्ततमस: सिसृक्ष्मो विविधा: प्रजा: ॥ ७३ ॥

te vayaṁ noditāḥ sarveprajā-sarge prajeśvarāḥanena dhvasta-tamasaḥsisṛkṣmo vividhāḥ prajāḥ

अथेदं नित्यदा युक्तो जपन्नवहित: पुमान् । अचिराच्छ्रेय आप्नोति वासुदेवपरायण: ॥ ७४ ॥

athedaṁ nityadā yuktojapann avahitaḥ pumānacirāc chreya āpnotivāsudeva-parāyaṇaḥ

श्रेयसामिह सर्वेषां ज्ञानं नि:श्रेयसं परम् । सुखं तरति दुष्पारं ज्ञाननौर्व्यसनार्णवम् ॥ ७५ ॥

śreyasām iha sarveṣāṁjñānaṁ niḥśreyasaṁ paramsukhaṁ tarati duṣpāraṁjñāna-naur vyasanārṇavam

य इमं श्रद्धया युक्तो मद्गीतं भगवत्स्तवम् । अधीयानो दुराराध्यं हरिमाराधयत्यसौ ॥ ७६ ॥

ya imaṁ śraddhayā yuktomad-gītaṁ bhagavat-stavamadhīyāno durārādhyaṁharim ārādhayaty asau

विन्दते पुरुषोऽमुष्माद्यद्यदिच्छत्यसत्वरम् । मद्गीतगीतात्सुप्रीताच्छ्रेयसामेकवल्लभात् ॥ ७७ ॥

vindate puruṣo ’muṣmādyad yad icchaty asatvarammad-gīta-gītāt suprītācchreyasām eka-vallabhāt

इदं य: कल्य उत्थाय प्राञ्जलि: श्रद्धयान्वित: । श‍ृणुयाच्छ्रावयेन्मर्त्यो मुच्यते कर्मबन्धनै: ॥ ७८ ॥

idaṁ yaḥ kalya utthāyaprāñjaliḥ śraddhayānvitaḥśṛṇuyāc chrāvayen martyomucyate karma-bandhanaiḥ

गीतं मयेदं नरदेवनन्दना:परस्य पुंस: परमात्मन: स्तवम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपो महत्चरध्वमन्ते तत आप्स्यथेप्सितम् ॥ ७९ ॥

gītaṁ mayedaṁ naradeva-nandanāḥparasya puṁsaḥ paramātmanaḥ stavamjapanta ekāgra-dhiyas tapo mahatcaradhvam ante tata āpsyathepsitam