Canto 4, Chapter 27

नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं सध्र्यग्वशमानीय विभ्रमै: । पुरञ्जनी महाराज रेमे रमयती पतिम् ॥ १ ॥

nārada uvācaitthaṁ purañjanaṁ sadhryagvaśamānīya vibhramaiḥpurañjanī mahārājareme ramayatī patim

स राजा महिषीं राजन् सुस्‍नातांरुचिराननाम् । कृतस्वस्त्ययनां तृप्तामभ्यनन्ददुपागताम् ॥ २ ॥

sa rājā mahiṣīṁ rājansusnātāṁ rucirānanāmkṛta-svastyayanāṁ tṛptāmabhyanandad upāgatām

तयोपगूढ: परिरब्धकन्धरोरहोऽनुमन्त्रैरपकृष्टचेतन: । नकालरंहो बुबुधे दुरत्ययंदिवा निशेति प्रमदापरिग्रह: ॥ ३ ॥

tayopagūḍhaḥ parirabdha-kandharoraho ’numantrair apakṛṣṭa-cetanaḥna kāla-raṁho bubudhe duratyayaṁdivā niśeti pramadā-parigrahaḥ

शयान उन्नद्धमदो महामनामहार्हतल्पे महिषीभुजोपधि: । तामेव वीरो मनुते परं यत-स्तमोऽभिभूतो न निजं परं च यत् ॥ ४ ॥

śayāna unnaddha-mado mahā-manāmahārha-talpe mahiṣī-bhujopadhiḥtām eva vīro manute paraṁ yatastamo-’bhibhūto na nijaṁ paraṁ ca yat

तयैवं रममाणस्य कामकश्मलचेतस: । क्षणार्धमिव राजेन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वय: ॥ ५ ॥

tayaivaṁ ramamāṇasyakāma-kaśmala-cetasaḥkṣaṇārdham iva rājendravyatikrāntaṁ navaṁ vayaḥ

तस्यामजनयत्पुत्रान् पुरञ्जन्यां पुरञ्जन: । शतान्येकादश विराडायुषोऽर्धमथात्यगात् ॥ ६ ॥

tasyām ajanayat putrānpurañjanyāṁ purañjanaḥśatāny ekādaśa virāḍāyuṣo ’rdham athātyagāt

दुहितृर्दशोत्तरशतं पितृमातृयशस्करी: । शीलौदार्यगुणोपेता: पौरञ्जन्य: प्रजापते ॥ ७ ॥

duhitṝr daśottara-śataṁpitṛ-mātṛ-yaśaskarīḥśīlaudārya-guṇopetāḥpaurañjanyaḥ prajā-pate

स पञ्चालपति: पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् । दारै: संयोजयामास दुहितृ: सद‍ृशैर्वरै: ॥ ८ ॥

sa pañcāla-patiḥ putrānpitṛ-vaṁśa-vivardhanāndāraiḥ saṁyojayām āsaduhitṝḥ sadṛśair varaiḥ

पुत्राणां चाभवन्पुत्रा एकैकस्य शतं शतम् । यैर्वै पौरञ्जनो वंश: पञ्चालेषु समेधित: ॥ ९ ॥

putrāṇāṁ cābhavan putrāekaikasya śataṁ śatamyair vai paurañjano vaṁśaḥpañcāleṣu samedhitaḥ

तेषु तद्रिक्थहारेषु गृहकोशानुजीविषु । निरूढेन ममत्वेन विषयेष्वन्वबध्यत ॥ १० ॥

teṣu tad-riktha-hāreṣugṛha-kośānujīviṣunirūḍhena mamatvenaviṣayeṣv anvabadhyata

ईजे च क्रतुभिर्घोरैर्दीक्षित: पशुमारकै: । देवान् पितृन् भूतपतीन्नानाकामो यथा भवान् ॥ ११ ॥

īje ca kratubhir ghorairdīkṣitaḥ paśu-mārakaiḥdevān pitṝn bhūta-patīnnānā-kāmo yathā bhavān

युक्तेष्वेवं प्रमत्तस्य कुटुम्बासक्तचेतस: । आससाद स वै कालो योऽप्रिय: प्रिययोषिताम् ॥ १२ ॥

yukteṣv evaṁ pramattasyakuṭumbāsakta-cetasaḥāsasāda sa vai kāloyo ’priyaḥ priya-yoṣitām

चण्डवेग इति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । गन्धर्वास्तस्य बलिन: षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ १३ ॥

caṇḍavega iti khyātogandharvādhipatir nṛpagandharvās tasya balinaḥṣaṣṭy-uttara-śata-trayam

गन्धर्व्यस्ताद‍ृशीरस्य मैथुन्यश्च सितासिता: । परिवृत्त्या विलुम्पन्ति सर्वकामविनिर्मिताम् ॥ १४ ॥

gandharvyas tādṛśīr asyamaithunyaś ca sitāsitāḥparivṛttyā vilumpantisarva-kāma-vinirmitām

ते चण्डवेगानुचरा: पुरञ्जनपुरं यदा । हर्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत्प्रजागर: ॥ १५ ॥

te caṇḍavegānucarāḥpurañjana-puraṁ yadāhartum ārebhire tatrapratyaṣedhat prajāgaraḥ

स सप्तभि: शतैरेको विंशत्या च शतं समा: । पुरञ्जनपुराध्यक्षो गन्धर्वैर्युयुधे बली ॥ १६ ॥

sa saptabhiḥ śatair ekoviṁśatyā ca śataṁ samāḥpurañjana-purādhyakṣogandharvair yuyudhe balī

क्षीयमाणे स्वसम्बन्धे एकस्मिन् बहुभिर्युधा । चिन्तां परां जगामार्त: सराष्ट्रपुरबान्धव: ॥ १७ ॥

kṣīyamāṇe sva-sambandheekasmin bahubhir yudhācintāṁ parāṁ jagāmārtaḥsa-rāṣṭra-pura-bāndhavaḥ

स एव पुर्यां मधुभुक्पञ्चालेषु स्वपार्षदै: । उपनीतं बलिं गृह्णन् स्त्रीजितो नाविदद्भयम् ॥ १८ ॥

sa eva puryāṁ madhu-bhukpañcāleṣu sva-pārṣadaiḥupanītaṁ baliṁ gṛhṇanstrī-jito nāvidad bhayam

कालस्य दुहिता काचित्‍त्रिलोकीं वरमिच्छती । पर्यटन्ती न बर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन ॥ १९ ॥

kālasya duhitā kācittri-lokīṁ varam icchatīparyaṭantī na barhiṣmanpratyanandata kaścana

दौर्भाग्येनात्मनो लोके विश्रुता दुर्भगेति सा । या तुष्टा राजर्षये तु वृतादात्पूरवे वरम् ॥ २० ॥

daurbhāgyenātmano lokeviśrutā durbhageti sāyā tuṣṭā rājarṣaye tuvṛtādāt pūrave varam

कदाचिदटमाना सा ब्रह्मलोकान्महीं गतम् । वव्रे बृहद्‌व्रतं मां तु जानती काममोहिता ॥ २१ ॥

kadācid aṭamānā sābrahma-lokān mahīṁ gatamvavre bṛhad-vrataṁ māṁ tujānatī kāma-mohitā

मयि संरभ्य विपुलमदाच्छापं सुदु:सहम् । स्थातुमर्हसि नैकत्र मद्याच्ञाविमुखो मुने ॥ २२ ॥

mayi saṁrabhya vipula-madāc chāpaṁ suduḥsahamsthātum arhasi naikatramad-yācñā-vimukho mune

ततो विहतसङ्कल्पा कन्यका यवनेश्वरम् । मयोपदिष्टमासाद्य वव्रे नाम्ना भयं पतिम् ॥ २३ ॥

tato vihata-saṅkalpākanyakā yavaneśvarammayopadiṣṭam āsādyavavre nāmnā bhayaṁ patim

ऋषभं यवनानां त्वां वृणे वीरेप्सितं पतिम् । सङ्कल्पस्त्वयि भूतानां कृत: किल न रिष्यति ॥ २४ ॥

ṛṣabhaṁ yavanānāṁ tvāṁvṛṇe vīrepsitaṁ patimsaṅkalpas tvayi bhūtānāṁkṛtaḥ kila na riṣyati

द्वाविमावनुशोचन्ति बालावसदवग्रहौ । यल्लोकशास्त्रोपनतं न राति न तदिच्छति ॥ २५ ॥

dvāv imāv anuśocantibālāv asad-avagrahauyal loka-śāstropanataṁna rāti na tad icchati

अथो भजस्व मां भद्र भजन्तीं मे दयां कुरु । एतावान् पौरुषो धर्मो यदार्ताननुकम्पते ॥ २६ ॥

atho bhajasva māṁ bhadrabhajantīṁ me dayāṁ kuruetāvān pauruṣo dharmoyad ārtān anukampate

कालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्वर: । चिकीर्षुर्देवगुह्यं स सस्मितं तामभाषत ॥ २७ ॥

kāla-kanyodita-vaconiśamya yavaneśvaraḥcikīrṣur deva-guhyaṁ sasasmitaṁ tām abhāṣata

मया निरूपितस्तुभ्यं पतिरात्मसमाधिना । नाभिनन्दति लोकोऽयं त्वामभद्रामसम्मताम् ॥ २८ ॥

mayā nirūpitas tubhyaṁpatir ātma-samādhinānābhinandati loko ’yaṁtvām abhadrām asammatām

त्वमव्यक्तगतिर्भुङ्‌क्ष्व लोकं कर्मविनिर्मितम् । या हि मे पृतनायुक्ता प्रजानाशं प्रणेष्यसि ॥ २९ ॥

tvam avyakta-gatir bhuṅkṣvalokaṁ karma-vinirmitamyā hi me pṛtanā-yuktāprajā-nāśaṁ praṇeṣyasi

प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव । चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन्नव्यक्तो भीमसैनिक: ॥ ३० ॥

prajvāro ’yaṁ mama bhrātātvaṁ ca me bhaginī bhavacarāmy ubhābhyāṁ loke ’sminnavyakto bhīma-sainikaḥ