Canto 4, Chapter 9

मैत्रेय उवाच त एवमुत्सन्नभया उरुक्रमेकृतावनामा: प्रययुस्त्रिविष्टपम् । सहस्रशीर्षापि ततो गरुत्मतामधोर्वनं भृत्यदिद‍ृक्षया गत: ॥ १ ॥

maitreya uvācata evam utsanna-bhayā urukramekṛtāvanāmāḥ prayayus tri-viṣṭapamsahasraśīrṣāpi tato garutmatāmadhor vanaṁ bhṛtya-didṛkṣayā gataḥ

स वै धिया योगविपाकतीव्रयाहृत्पद्मकोशे स्फुरितं तडित्प्रभम् । तिरोहितं सहसैवोपलक्ष्यबहि:स्थितं तदवस्थं ददर्श ॥ २ ॥

sa vai dhiyā yoga-vipāka-tīvrayāhṛt-padma-kośe sphuritaṁ taḍit-prabhamtirohitaṁ sahasaivopalakṣyabahiḥ-sthitaṁ tad-avasthaṁ dadarśa

तद्दर्शनेनागतसाध्वस: क्षिता-ववन्दताङ्गं विनमय्य दण्डवत् । द‍ृग्भ्यां प्रपश्यन् प्रपिबन्निवार्भक-श्चुम्बन्निवास्येन भुजैरिवाश्लिषन् ॥ ३ ॥

tad-darśanenāgata-sādhvasaḥ kṣitāvavandatāṅgaṁ vinamayya daṇḍavatdṛgbhyāṁ prapaśyan prapibann ivārbhakaścumbann ivāsyena bhujair ivāśliṣan

स तं विवक्षन्तमतद्विदं हरि-र्ज्ञात्वास्य सर्वस्य च हृद्यवस्थित: । कृताञ्जलिं ब्रह्ममयेन कम्बुनापस्पर्श बालं कृपया कपोले ॥ ४ ॥

sa taṁ vivakṣantam atad-vidaṁ harirjñātvāsya sarvasya ca hṛdy avasthitaḥkṛtāñjaliṁ brahmamayena kambunāpasparśa bālaṁ kṛpayā kapole

स वै तदैव प्रतिपादितां गिरंदैवीं परिज्ञातपरात्मनिर्णय: । तं भक्तिभावोऽभ्यगृणादसत्वरंपरिश्रुतोरुश्रवसं ध्रुवक्षिति: ॥ ५ ॥

sa vai tadaiva pratipāditāṁ giraṁdaivīṁ parijñāta-parātma-nirṇayaḥtaṁ bhakti-bhāvo ’bhyagṛṇād asatvaraṁpariśrutoru-śravasaṁ dhruva-kṣitiḥ

ध्रुव उवाच योऽन्त: प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तांसञ्जीवयत्यखिलशक्तिधर: स्वधाम्ना । अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन्प्राणान्नमो भगवते पुरुषाय तुभ्यम् ॥ ६ ॥

dhruva uvācayo ’ntaḥ praviśya mama vācam imāṁ prasuptāṁsañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnāanyāṁś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīnprāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam

एकस्त्वमेव भगवन्निदमात्मशक्त्यामायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् । सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषुनानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि ॥ ७ ॥

ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyāmāyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣamsṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣunāneva dāruṣu vibhāvasuvad vibhāsi

त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वंसुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्न: । तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलंविस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो ॥ ८ ॥

tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṁsupta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥtasyāpavargya-śaraṇaṁ tava pāda-mūlaṁvismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho

नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया तेये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतो: । अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्य-मिच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि नृणाम् ॥ ९ ॥

nūnaṁ vimuṣṭa-matayas tava māyayā teye tvāṁ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥarcanti kalpaka-taruṁ kuṇapopabhogyamicchanti yat sparśajaṁ niraye ’pi nṝṇām

या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्मध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत्किं त्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात् ॥ १० ॥

yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṁ tava pāda-padma-dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syātsā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūtkiṁ tv antakāsi-lulitāt patatāṁ vimānāt

भक्तिं मुहु: प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गोभूयादनन्त महताममलाशयानाम् । येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिंनेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्त: ॥ ११ ॥

bhaktiṁ muhuḥ pravahatāṁ tvayi me prasaṅgobhūyād ananta mahatām amalāśayānāmyenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṁ bhavābdhiṁneṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ

ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यंये चान्वद: सुतसुहृद्गृहवित्तदारा: । ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्दसौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गा: ॥ १२ ॥

te na smaranty atitarāṁ priyam īśa martyaṁye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda-saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ

तिर्यङ्‌नगद्विजसरीसृपदेवदैत्यमर्त्यादिभि: परिचितं सदसद्विशेषम् । रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकंनात: परं परम वेद्मि न यत्र वाद: ॥ १३ ॥

tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya-martyādibhiḥ paricitaṁ sad-asad-viśeṣamrūpaṁ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṁnātaḥ paraṁ parama vedmi na yatra vādaḥ

कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन्शेते पुमान्स्वद‍ृगनन्तसखस्तदङ्के । यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्म-गर्भे द्युमान्भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ॥ १४ ॥

kalpānta etad akhilaṁ jaṭhareṇa gṛhṇanśete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅkeyan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma-garbhe dyumān bhagavate praṇato ’smi tasmai

त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्माकूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीश: । यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वद‍ृष्टय‍ाद्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥ १५ ॥

tvaṁ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmākūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṁs try-adhīśaḥyad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyādraṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse

यस्मिन्विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्तिविद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् । तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्य-मानन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये ॥ १६ ॥

yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṁ patantividyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāttad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyamānanda-mātram avikāram ahaṁ prapadye

सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्म-माशीस्तथानुभजत: पुरुषार्थमूर्ते: । अप्येवमर्य भगवान्परिपाति दीनान्वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १७ ॥

satyāśiṣo hi bhagavaṁs tava pāda-padmamāśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥapy evam arya bhagavān paripāti dīnānvāśreva vatsakam anugraha-kātaro ’smān

मैत्रेय उवाच अथाभिष्टुत एवं वै सत्सङ्कल्पेन धीमता । भृत्यानुरक्तो भगवान् प्रतिनन्द्येदमब्रवीत् ॥ १८ ॥

maitreya uvācaathābhiṣṭuta evaṁ vaisat-saṅkalpena dhīmatābhṛtyānurakto bhagavānpratinandyedam abravīt

श्रीभगवानुवाचवेदाहं ते व्यवसितं हृदि राजन्यबालक । तत्प्रयच्छामि भद्रं ते दुरापमपि सुव्रत ॥ १९ ॥

śrī-bhagavān uvācavedāhaṁ te vyavasitaṁhṛdi rājanya-bālakatat prayacchāmi bhadraṁ tedurāpam api suvrata

नान्यैरधिष्ठितं भद्र यद्भ्राजिष्णु ध्रुवक्षिति । यत्र ग्रहर्क्षताराणां ज्योतिषां चक्रमाहितम् ॥ २० ॥ मेढ्यां गोचक्रवत्स्थास्‍नु परस्तात्कल्पवासिनाम् । धर्मोऽग्नि: कश्यप: शुक्रो मुनयो ये वनौकस: । चरन्ति दक्षिणीकृत्य भ्रमन्तो यत्सतारका: ॥ २१ ॥

nānyair adhiṣṭhitaṁ bhadrayad bhrājiṣṇu dhruva-kṣitiyatra graharkṣa-tārāṇāṁjyotiṣāṁ cakram āhitam

प्रस्थिते तु वनं पित्रा दत्त्वा गां धर्मसंश्रय: । षट्-त्रिंशद्वर्षसाहस्रं रक्षिताव्याहतेन्द्रिय: ॥ २२ ॥

prasthite tu vanaṁ pitrādattvā gāṁ dharma-saṁśrayaḥṣaṭ-triṁśad-varṣa-sāhasraṁrakṣitāvyāhatendriyaḥ

त्वद्भ्रातर्युत्तमे नष्टे मृगयायां तु तन्मना: । अन्वेषन्ती वनं माता दावाग्निं सा प्रवेक्ष्यति ॥ २३ ॥

tvad-bhrātary uttame naṣṭemṛgayāyāṁ tu tan-manāḥanveṣantī vanaṁ mātādāvāgniṁ sā pravekṣyati

इष्ट्वा मां यज्ञहृदयं यज्ञै: पुष्कलदक्षिणै: । भुक्त्वा चेहाशिष: सत्या अन्ते मां संस्मरिष्यसि ॥ २४ ॥

iṣṭvā māṁ yajña-hṛdayaṁyajñaiḥ puṣkala-dakṣiṇaiḥbhuktvā cehāśiṣaḥ satyāante māṁ saṁsmariṣyasi

ततो गन्तासि मत्स्थानं सर्वलोकनमस्कृतम् । उपरिष्टाद‍ृषिभ्यस्त्वं यतो नावर्तते गत: ॥ २५ ॥

tato gantāsi mat-sthānaṁsarva-loka-namaskṛtamupariṣṭād ṛṣibhyas tvaṁyato nāvartate gataḥ

मैत्रेय उवाच इत्यर्चित: स भगवानतिदिश्यात्मन: पदम् । बालस्य पश्यतो धाम स्वमगाद्गरुडध्वज: ॥ २६ ॥

maitreya uvācaity arcitaḥ sa bhagavānatidiśyātmanaḥ padambālasya paśyato dhāmasvam agād garuḍa-dhvajaḥ

सोऽपि सङ्कल्पजं विष्णो: पादसेवोपसादितम् । प्राप्य सङ्कल्पनिर्वाणं नातिप्रीतोऽभ्यगात्पुरम् ॥ २७ ॥

so ’pi saṅkalpajaṁ viṣṇoḥpāda-sevopasāditamprāpya saṅkalpa-nirvāṇaṁnātiprīto ’bhyagāt puram

विदुर उवाच सुदुर्लभं यत्परमं पदं हरे-र्मायाविनस्तच्चरणार्चनार्जितम् । लब्ध्वाप्यसिद्धार्थमिवैकजन्मनाकथं स्वमात्मानममन्यतार्थवित् ॥ २८ ॥

vidura uvācasudurlabhaṁ yat paramaṁ padaṁ harermāyāvinas tac-caraṇārcanārjitamlabdhvāpy asiddhārtham ivaika-janmanākathaṁ svam ātmānam amanyatārtha-vit

मैत्रेय उवाच मातु: सपत्‍न्या वाग्बाणैर्हृदि विद्धस्तु तान् स्मरन् । नैच्छन्मुक्तिपतेर्मुक्तिं तस्मात्तापमुपेयिवान् ॥ २९ ॥

maitreya uvācamātuḥ sapatnyā vāg-bāṇairhṛdi viddhas tu tān smarannaicchan mukti-pater muktiṁtasmāt tāpam upeyivān

ध्रुव उवाच समाधिना नैकभवेन यत्पदंविदु: सनन्दादय ऊर्ध्वरेतस: । मासैरहं षड्‌भिरमुष्य पादयो-श्छायामुपेत्यापगत: पृथङ्‍मति: ॥ ३० ॥

dhruva uvācasamādhinā naika-bhavena yat padaṁviduḥ sanandādaya ūrdhva-retasaḥmāsair ahaṁ ṣaḍbhir amuṣya pādayośchāyām upetyāpagataḥ pṛthaṅ-matiḥ

अहो बत ममानात्म्यं मन्दभाग्यस्य पश्यत । भवच्छिद: पादमूलं गत्वायाचे यदन्तवत् ॥ ३१ ॥

aho bata mamānātmyaṁmanda-bhāgyasya paśyatabhava-cchidaḥ pāda-mūlaṁgatvā yāce yad antavat

मतिर्विदूषिता देवै: पतद्‌भिरसहिष्णुभि: । यो नारदवचस्तथ्यं नाग्राहिषमसत्तम: ॥ ३२ ॥

matir vidūṣitā devaiḥpatadbhir asahiṣṇubhiḥyo nārada-vacas tathyaṁnāgrāhiṣam asattamaḥ

दैवीं मायामुपाश्रित्य प्रसुप्त इव भिन्नद‍ृक् । तप्ये द्वितीयेऽप्यसति भ्रातृभ्रातृव्यहृद्रुजा ॥ ३३ ॥

daivīṁ māyām upāśrityaprasupta iva bhinna-dṛktapye dvitīye ’py asatibhrātṛ-bhrātṛvya-hṛd-rujā

मयैतत्प्रार्थितं व्यर्थं चिकित्सेव गतायुषि । प्रसाद्य जगदात्मानं तपसा दुष्प्रसादनम् । भवच्छिदमयाचेऽहं भवं भाग्यविवर्जित: ॥ ३४ ॥

mayaitat prārthitaṁ vyarthaṁcikitseva gatāyuṣiprasādya jagad-ātmānaṁtapasā duṣprasādanambhava-cchidam ayāce ’haṁbhavaṁ bhāgya-vivarjitaḥ

वाराज्यं यच्छतो मौढ्यान्मानो मे भिक्षितो बत । ईश्वरात्क्षीणपुण्येन फलीकारानिवाधन: ॥ ३५ ॥

svārājyaṁ yacchato mauḍhyānmāno me bhikṣito bataīśvarāt kṣīṇa-puṇyenaphalī-kārān ivādhanaḥ

मैत्रेय उवाच न वै मुकुन्दस्य पदारविन्दयोरजोजुषस्तात भवाद‍ृशा जना: । वाञ्छन्ति तद्दास्यमृतेऽर्थमात्मनोयद‍ृच्छया लब्धमन:समृद्धय: ॥ ३६ ॥

maitreya uvācana vai mukundasya padāravindayorajo-juṣas tāta bhavādṛśā janāḥvāñchanti tad-dāsyam ṛte ’rtham ātmanoyadṛcchayā labdha-manaḥ-samṛddhayaḥ

आकर्ण्यात्मजमायान्तं सम्परेत्य यथागतम् । राजा न श्रद्दधे भद्रमभद्रस्य कुतो मम ॥ ३७ ॥

ākarṇyātma-jam āyāntaṁsamparetya yathāgatamrājā na śraddadhe bhadramabhadrasya kuto mama

श्रद्धाय वाक्यं देवर्षेर्हर्षवेगेन धर्षित: । वार्ताहर्तुरतिप्रीतो हारं प्रादान्महाधनम् ॥ ३८ ॥

śraddhāya vākyaṁ devarṣerharṣa-vegena dharṣitaḥvārtā-hartur atiprītohāraṁ prādān mahā-dhanam

सदश्वं रथमारुह्य कार्तस्वरपरिष्कृतम् । ब्राह्मणै: कुलवृद्धैश्च पर्यस्तोऽमात्यबन्धुभि: ॥ ३९ ॥ शङ्खदुन्दुभिनादेन ब्रह्मघोषेण वेणुभि: । निश्चक्राम पुरात्तूर्णमात्मजाभीक्षणोत्सुक: ॥ ४० ॥

sad-aśvaṁ ratham āruhyakārtasvara-pariṣkṛtambrāhmaṇaiḥ kula-vṛddhaiś caparyasto ’mātya-bandhubhiḥ

सुनीति: सुरुचिश्चास्य महिष्यौ रुक्‍मभूषिते । आरुह्य शिबिकां सार्धमुत्तमेनाभिजग्मतु: ॥ ४१ ॥

sunītiḥ suruciś cāsyamahiṣyau rukma-bhūṣiteāruhya śibikāṁ sārdhamuttamenābhijagmatuḥ

तं द‍ृष्ट्वोपवनाभ्याश आयान्तं तरसा रथात् । अवरुह्य नृपस्तूर्णमासाद्य प्रेमविह्वल: ॥ ४२ ॥ परिरेभेऽङ्गजं दोर्भ्यां दीर्घोत्कण्ठमना: श्वसन् । विष्वक्सेनाङ्‌घ्रिसंस्पर्शहताशेषाघबन्धनम् ॥ ४३ ॥

taṁ dṛṣṭvopavanābhyāśaāyāntaṁ tarasā rathātavaruhya nṛpas tūrṇamāsādya prema-vihvalaḥ

अथाजिघ्रन्मुहुर्मूर्ध्नि शीतैर्नयनवारिभि: । स्‍नापयामास तनयं जातोद्दाममनोरथ: ॥ ४४ ॥

athājighran muhur mūrdhniśītair nayana-vāribhiḥsnāpayām āsa tanayaṁjātoddāma-manorathaḥ

अभिवन्द्य पितु: पादावाशीर्भिश्चाभिमन्त्रित: । ननाम मातरौ शीर्ष्णा सत्कृत: सज्जनाग्रणी: ॥ ४५ ॥

abhivandya pituḥ pādāvāśīrbhiś cābhimantritaḥnanāma mātarau śīrṣṇāsat-kṛtaḥ saj-janāgraṇīḥ

सुरुचिस्तं समुत्थाप्य पादावनतमर्भकम् । परिष्वज्याह जीवेति बाष्पगद्गदया गिरा ॥ ४६ ॥

surucis taṁ samutthāpyapādāvanatam arbhakampariṣvajyāha jīvetibāṣpa-gadgadayā girā

यस्य प्रसन्नो भगवान् गुणैर्मैत्र्यादिभिर्हरि: । तस्मै नमन्ति भूतानि निम्नमाप इव स्वयम् ॥ ४७ ॥

yasya prasanno bhagavānguṇair maitry-ādibhir hariḥtasmai namanti bhūtāninimnam āpa iva svayam

उत्तमश्च ध्रुवश्चोभावन्योन्यं प्रेमविह्वलौ । अङ्गसङ्गादुत्पुलकावस्रौघं मुहुरूहतु: ॥ ४८ ॥

uttamaś ca dhruvaś cobhāvanyonyaṁ prema-vihvalauaṅga-saṅgād utpulakāvasraughaṁ muhur ūhatuḥ

सुनीतिरस्य जननी प्राणेभ्योऽपि प्रियं सुतम् । उपगुह्य जहावाधिं तदङ्गस्पर्शनिर्वृता ॥ ४९ ॥

sunītir asya jananīprāṇebhyo ’pi priyaṁ sutamupaguhya jahāv ādhiṁtad-aṅga-sparśa-nirvṛtā

पय: स्तनाभ्यां सुस्राव नेत्रजै: सलिलै: शिवै: । तदाभिषिच्यमानाभ्यां वीर वीरसुवो मुहु: ॥ ५० ॥

payaḥ stanābhyāṁ susrāvanetra-jaiḥ salilaiḥ śivaiḥtadābhiṣicyamānābhyāṁvīra vīra-suvo muhuḥ

तां शशंसुर्जना राज्ञीं दिष्टय‍ा ते पुत्र आर्तिहा । प्रतिलब्धश्चिरं नष्टो रक्षिता मण्डलं भुव: ॥ ५१ ॥

tāṁ śaśaṁsur janā rājñīṁdiṣṭyā te putra ārti-hāpratilabdhaś ciraṁ naṣṭorakṣitā maṇḍalaṁ bhuvaḥ

अभ्यर्चितस्त्वया नूनं भगवान्‌प्रणतार्तिहा । यदनुध्यायिनो धीरा मृत्युं जिग्यु: सुदुर्जयम् ॥ ५२ ॥

abhyarcitas tvayā nūnaṁbhagavān praṇatārti-hāyad-anudhyāyino dhīrāmṛtyuṁ jigyuḥ sudurjayam

लाल्यमानं जनैरेवं ध्रुवं सभ्रातरं नृप: । आरोप्य करिणीं हृष्ट: स्तूयमानोऽविशत्पुरम् ॥ ५३ ॥

lālyamānaṁ janair evaṁdhruvaṁ sabhrātaraṁ nṛpaḥāropya kariṇīṁ hṛṣṭaḥstūyamāno ’viśat puram

तत्र तत्रोपसंक्लृप्तैर्लसन्मकरतोरणै: । सवृन्दै: कदलीस्तम्भै: पूगपोतैश्च तद्विधै: ॥ ५४ ॥

tatra tatropasaṅkḷptairlasan-makara-toraṇaiḥsavṛndaiḥ kadalī-stambhaiḥpūga-potaiś ca tad-vidhaiḥ

चूतपल्लववास:स्रङ्‍मुक्तादामविलम्बिभि: । उपस्कृतं प्रतिद्वारमपां कुम्भै: सदीपकै: ॥ ५५ ॥

cūta-pallava-vāsaḥ-sraṅ-muktā-dāma-vilambibhiḥupaskṛtaṁ prati-dvāramapāṁ kumbhaiḥ sadīpakaiḥ

प्राकारैर्गोपुरागारै: शातकुम्भपरिच्छदै: । सर्वतोऽलड़्क़ृतं श्रीमद्विमानशिखरद्युभि: ॥ ५६ ॥

prākārair gopurāgāraiḥśātakumbha-paricchadaiḥsarvato ’laṅkṛtaṁ śrīmad-vimāna-śikhara-dyubhiḥ

मृष्टचत्वररथ्याट्टमार्गं चन्दनचर्चितम् । लाजाक्षतै: पुष्पफलैस्तण्डुलैर्बलिभिर्युतम् ॥ ५७ ॥

mṛṣṭa-catvara-rathyāṭṭa-mārgaṁ candana-carcitamlājākṣataiḥ puṣpa-phalaistaṇḍulair balibhir yutam

ध्रुवाय पथि द‍ृष्टाय तत्र तत्र पुरस्त्रिय: । सिद्धार्थाक्षतदध्यम्बुदूर्वापुष्पफलानि च ॥ ५८ ॥ उपजह्रु: प्रयुञ्जाना वात्सल्यादाशिष: सती: । श‍ृण्वंस्तद्वल्गुगीतानि प्राविशद्भवनं पितु: ॥ ५९ ॥

dhruvāya pathi dṛṣṭāyatatra tatra pura-striyaḥsiddhārthākṣata-dadhy-ambu-dūrvā-puṣpa-phalāni ca

महामणिव्रातमये स तस्मिन्भवनोत्तमे । लालितो नितरां पित्रा न्यवसद्दिवि देववत् ॥ ६० ॥

mahāmaṇi-vrātamayesa tasmin bhavanottamelālito nitarāṁ pitrānyavasad divi devavat

पय:फेननिभा: शय्या दान्ता रुक्‍मपरिच्छदा: । आसनानि महार्हाणि यत्र रौक्‍मा उपस्करा: ॥ ६१ ॥

payaḥ-phena-nibhāḥ śayyādāntā rukma-paricchadāḥāsanāni mahārhāṇiyatra raukmā upaskarāḥ

यत्र स्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च । मणिप्रदीपा आभान्ति ललनारत्नसंयुता: ॥ ६२ ॥

yatra sphaṭika-kuḍyeṣumahā-mārakateṣu camaṇi-pradīpā ābhāntilalanā-ratna-saṁyutāḥ

उद्यानानि च रम्याणि विचित्रैरमरद्रुमै: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: ॥ ६३ ॥

udyānāni ca ramyāṇivicitrair amara-drumaiḥkūjat-vihaṅga-mithunairgāyan-matta-madhuvrataiḥ

वाप्यो वैदूर्यसोपाना: पद्मोत्पलकुमुद्वती: । हंसकारण्डवकुलैर्जुष्टाश्चक्राह्वसारसै: ॥ ६४ ॥

vāpyo vaidūrya-sopānāḥpadmotpala-kumud-vatīḥhaṁsa-kāraṇḍava-kulairjuṣṭāś cakrāhva-sārasaiḥ

उत्तानपादो राजर्षि: प्रभावं तनयस्य तम् । श्रुत्वा दृष्ट्वाद्भुततमं प्रपेदे विस्मयं परम् ॥ ६५ ॥

uttānapādo rājarṣiḥprabhāvaṁ tanayasya tamśrutvā dṛṣṭvādbhutatamaṁprapede vismayaṁ param

वीक्ष्योढवयसं तं च प्रकृतीनां च सम्मतम् । अनुरक्तप्रजं राजा ध्रुवं चक्रे भुव: पतिम् ॥ ६६ ॥

vīkṣyoḍha-vayasaṁ taṁ caprakṛtīnāṁ ca sammatamanurakta-prajaṁ rājādhruvaṁ cakre bhuvaḥ patim

आत्मानं च प्रवयसमाकलय्य विशाम्पति: । वनं विरक्त: प्रातिष्ठद्विमृशन्नात्मनो गतिम् ॥ ६७ ॥

ātmānaṁ ca pravayasamākalayya viśāmpatiḥvanaṁ viraktaḥ prātiṣṭhadvimṛśann ātmano gatim