Canto 6, Chapter 13

श्रीशुक उवाच वृत्रे हते त्रयो लोका विना शक्रेण भूरिद । सपाला ह्यभवन् सद्यो विज्वरा निर्वृतेन्द्रिया: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācavṛtre hate trayo lokāvinā śakreṇa bhūridasapālā hy abhavan sadyovijvarā nirvṛtendriyāḥ

देवर्षिपितृभूतानि दैत्या देवानुगा: स्वयम् । प्रतिजग्मु: स्वधिष्ण्यानि ब्रह्मेशेन्द्रादयस्तत: ॥ २ ॥

devarṣi-pitṛ-bhūtānidaityā devānugāḥ svayampratijagmuḥ sva-dhiṣṇyānibrahmeśendrādayas tataḥ

श्रीराजोवाचइन्द्रस्यानिर्वृतेर्हेतुं श्रोतुमिच्छामि भो मुने । येनासन् सुखिनो देवा हरेर्दु:खं कुतोऽभवत् ॥ ३ ॥

śrī-rājovācaindrasyānirvṛter hetuṁśrotum icchāmi bho muneyenāsan sukhino devāharer duḥkhaṁ kuto ’bhavat

श्रीशुक उवाच वृत्रविक्रमसंविग्ना: सर्वे देवा: सहर्षिभि: । तद्वधायार्थयन्निन्द्रं नैच्छद् भीतो बृहद्वधात् ॥ ४ ॥

śrī-śuka uvācavṛtra-vikrama-saṁvignāḥsarve devāḥ saharṣibhiḥtad-vadhāyārthayann indraṁnaicchad bhīto bṛhad-vadhāt

इन्द्र उवाच स्त्रीभूद्रुमजलैरेनो विश्वरूपवधोद्भ‍वम् । विभक्तमनुगृह्णद्भ‍िर्वृत्रहत्यां क्‍व मार्ज्म्यहम् ॥ ५ ॥

indra uvācastrī-bhū-druma-jalair enoviśvarūpa-vadhodbhavamvibhaktam anugṛhṇadbhirvṛtra-hatyāṁ kva mārjmy aham

श्रीशुक उवाच ऋषयस्तदुपाकर्ण्य महेन्द्रमिदमब्रुवन् । याजयिष्याम भद्रं ते हयमेधेन मा स्म भै: ॥ ६ ॥

śrī-śuka uvācaṛṣayas tad upākarṇyamahendram idam abruvanyājayiṣyāma bhadraṁ tehayamedhena mā sma bhaiḥ

हयमेधेन पुरुषं परमात्मानमीश्वरम् । इष्ट्वा नारायणं देवं मोक्ष्यसेऽपि जगद्वधात् ॥ ७ ॥

hayamedhena puruṣaṁparamātmānam īśvaramiṣṭvā nārāyaṇaṁ devaṁmokṣyase ’pi jagad-vadhāt

ब्रह्महा पितृहा गोघ्नो मातृहाचार्यहाघवान् । श्वाद: पुल्कसको वापि शुद्ध्येरन् यस्य कीर्तनात् ॥ ८ ॥ तमश्वमेधेन महामखेनश्रद्धान्वितोऽस्माभिरनुष्ठितेन । हत्वापि सब्रह्मचराचरं त्वंन लिप्यसे किं खलनिग्रहेण ॥ ९ ॥

brahma-hā pitṛ-hā go-ghnomātṛ-hācārya-hāghavānśvādaḥ pulkasako vāpiśuddhyeran yasya kīrtanāt

श्रीशुक उवाच एवं सञ्चोदितो विप्रैर्मरुत्वानहनद्रिपुम् । ब्रह्महत्या हते तस्मिन्नाससाद वृषाकपिम् ॥ १० ॥

śrī-śuka uvācaevaṁ sañcodito viprairmarutvān ahanad ripumbrahma-hatyā hate tasminnāsasāda vṛṣākapim

तयेन्द्र: स्मासहत्तापं निर्वृतिर्नामुमाविशत् । ह्रीमन्तं वाच्यतां प्राप्तं सुखयन्त्यपि नो गुणा: ॥ ११ ॥

tayendraḥ smāsahat tāpaṁnirvṛtir nāmum āviśathrīmantaṁ vācyatāṁ prāptaṁsukhayanty api no guṇāḥ

तां ददर्शानुधावन्तीं चाण्डालीमिव रूपिणीम् । जरया वेपमानाङ्गीं यक्ष्मग्रस्तामसृक्पटाम् ॥ १२ ॥ विकीर्य पलितान् केशांस्तिष्ठ तिष्ठेति भाषिणीम् । मीनगन्ध्यसुगन्धेन कुर्वतीं मार्गदूषणम् ॥ १३ ॥

tāṁ dadarśānudhāvantīṁcāṇḍālīm iva rūpiṇīmjarayā vepamānāṅgīṁyakṣma-grastām asṛk-paṭām

नभो गतो दिश: सर्वा: सहस्राक्षो विशाम्पते । प्रागुदीचीं दिशं तूर्णं प्रविष्टो नृप मानसम् ॥ १४ ॥

nabho gato diśaḥ sarvāḥsahasrākṣo viśāmpateprāg-udīcīṁ diśaṁ tūrṇaṁpraviṣṭo nṛpa mānasam

स आवसत्पुष्करनालतन्तू-नलब्धभोगो यदिहाग्निदूत: । वर्षाणि साहस्रमलक्षितोऽन्त:सञ्चिन्तयन् ब्रह्मवधाद्विमोक्षम् ॥ १५ ॥

sa āvasat puṣkara-nāla-tantūnalabdha-bhogo yad ihāgni-dūtaḥvarṣāṇi sāhasram alakṣito ’ntaḥsañcintayan brahma-vadhād vimokṣam

तावत्‍त्रिणाकं नहुष: शशासविद्यातपोयोगबलानुभाव: । स सम्पदैश्वर्यमदान्धबुद्धि-र्नीतस्तिरश्चां गतिमिन्द्रपत्‍न्या ॥ १६ ॥

tāvat triṇākaṁ nahuṣaḥ śaśāsavidyā-tapo-yoga-balānubhāvaḥsa sampad-aiśvarya-madāndha-buddhirnītas tiraścāṁ gatim indra-patnyā

ततो गतो ब्रह्मगिरोपहूतऋतम्भरध्याननिवारिताघ: । पापस्तु दिग्देवतया हतौजा-स्तं नाभ्यभूदवितं विष्णुपत्‍न्या ॥ १७ ॥

tato gato brahma-giropahūtaṛtambhara-dhyāna-nivāritāghaḥpāpas tu digdevatayā hataujāstaṁ nābhyabhūd avitaṁ viṣṇu-patnyā

तं च ब्रह्मर्षयोऽभ्येत्य हयमेधेन भारत । यथावद्दीक्षञ्चक्रु: पुरुषाराधनेन ह ॥ १८ ॥

taṁ ca brahmarṣayo ’bhyetyahayamedhena bhāratayathāvad dīkṣayāṁ cakruḥpuruṣārādhanena ha

अथेज्यमाने पुरुषे सर्वदेवमयात्मनि । अश्वमेधे महेन्द्रेण वितते ब्रह्मवादिभि: ॥ १९ ॥ स वै त्वाष्ट्रवधो भूयानपि पापचयो नृप । नीतस्तेनैव शून्याय नीहार इव भानुना ॥ २० ॥

athejyamāne puruṣesarva-devamayātmaniaśvamedhe mahendreṇavitate brahma-vādibhiḥ

स वाजिमेधेन यथोदितेनवितायमानेन मरीचिमिश्रै: । इष्ट्वाधियज्ञं पुरुषं पुराण-मिन्द्रो महानास विधूतपाप: ॥ २१ ॥

sa vājimedhena yathoditenavitāyamānena marīci-miśraiḥiṣṭvādhiyajñaṁ puruṣaṁ purāṇamindro mahān āsa vidhūta-pāpaḥ

इदं महाख्यानमशेषपाप्मनांप्रक्षालनं तीर्थपदानुकीर्तनम् । भक्त्युच्छ्रयं भक्तजनानुवर्णनंमहेन्द्रमोक्षं विजयं मरुत्वत: ॥ २२ ॥ पठेयुराख्यानमिदं सदा बुधा:श‍ृण्वन्त्यथो पर्वणि पर्वणीन्द्रियम् । धन्यं यशस्यं निखिलाघमोचनंरिपुञ्जयं स्वस्त्ययनं तथायुषम् ॥ २३ ॥

idaṁ mahākhyānam aśeṣa-pāpmanāṁprakṣālanaṁ tīrthapadānukīrtanambhakty-ucchrayaṁ bhakta-janānuvarṇanaṁmahendra-mokṣaṁ vijayaṁ marutvataḥ