Canto 7, Chapter 15

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

jñāna-niṣṭhāya deyānikavyāny ānantyam icchatādaive ca tad-abhāve syāditarebhyo yathārhataḥ

द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । भोजयेत्सुसमृद्धोऽपि श्राद्धे कुर्यान्न विस्तरम् ॥ ३ ॥

dvau daive pitṛ-kārye trīnekaikam ubhayatra vābhojayet susamṛddho ’piśrāddhe kuryān na vistaram

देशकालोचितश्रद्धाद्रव्यपात्रार्हणानि च । सम्यग्भवन्ति नैतानि विस्तरात्स्वजनार्पणात् ॥ ४ ॥

deśa-kālocita-śraddhā-dravya-pātrārhaṇāni casamyag bhavanti naitānivistarāt sva-janārpaṇāt

देवर्षिपितृभूतेभ्य आत्मने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन्पश्येत्सर्वं तत्पुरुषात्मकम् ॥ ६ ॥

devarṣi-pitṛ-bhūtebhyaātmane sva-janāya caannaṁ saṁvibhajan paśyetsarvaṁ tat puruṣātmakam

एके कर्ममयान् यज्ञान् ज्ञानिनो यज्ञवित्तमा: । आत्मसंयमनेऽनीहा जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ ९ ॥

eke karmamayān yajñānjñānino yajña-vittamāḥātma-saṁyamane ’nīhājuhvati jñāna-dīpite

द्रव्ययज्ञैर्यक्ष्यमाणं द‍ृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति । एष माकरुणो हन्यादतज्ज्ञो ह्यसुतृप्ध्रुवम् ॥ १० ॥

dravya-yajñair yakṣyamāṇaṁdṛṣṭvā bhūtāni bibhyatieṣa mākaruṇo hanyādataj-jño hy asu-tṛp dhruvam

तस्माद्दैवोपपन्नेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् । सन्तुष्टोऽहरह: कुर्यान्नित्यनैमित्तिकी: क्रिया: ॥ ११ ॥

tasmād daivopapannenamuny-annenāpi dharmavitsantuṣṭo ’har ahaḥ kuryānnitya-naimittikīḥ kriyāḥ

विधर्म: परधर्मश्च आभास उपमा छल: । अधर्मशाखा: पञ्चेमा धर्मज्ञोऽधर्मवत्त्यजेत् ॥ १२ ॥

vidharmaḥ para-dharmaś caābhāsa upamā chalaḥadharma-śākhāḥ pañcemādharma-jño ’dharmavat tyajet

धर्मबाधो विधर्म: स्यात्परधर्मोऽन्यचोदित: । उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो वा शब्दभिच्छल: ॥ १३ ॥

dharma-bādho vidharmaḥ syātpara-dharmo ’nya-coditaḥupadharmas tu pākhaṇḍodambho vā śabda-bhic chalaḥ

यस्त्विच्छया कृत: पुम्भिराभासो ह्याश्रमात्पृथक् । स्वभावविहितो धर्म: कस्य नेष्ट: प्रशान्तये ॥ १४ ॥

yas tv icchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hy āśramāt pṛthaksva-bhāva-vihito dharmaḥkasya neṣṭaḥ praśāntaye

यस्त्विच्छया कृत: पुम्भिराभासो ह्याश्रमात्पृथक् । स्वभावविहितो धर्म: कस्य नेष्ट: प्रशान्तये ॥ १४ ॥

yas tv icchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hy āśramāt pṛthaksva-bhāva-vihito dharmaḥkasya neṣṭaḥ praśāntaye

यस्त्विच्छया कृत: पुम्भिराभासो ह्याश्रमात्पृथक् । स्वभावविहितो धर्म: कस्य नेष्ट: प्रशान्तये ॥ १४ ॥

yas tv icchayā kṛtaḥ pumbhirābhāso hy āśramāt pṛthaksva-bhāva-vihito dharmaḥkasya neṣṭaḥ praśāntaye

धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थं वाधनो धनम् । अनीहानीहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा ॥ १५ ॥

dharmārtham api nehetayātrārthaṁ vādhano dhanamanīhānīhamānasyamahāher iva vṛttidā

सन्तुष्ट: केन वा राजन्न वर्तेतापि वारिणा । औपस्थ्यजैह्व्यकार्पण्याद्गृहपालायते जन: ॥ १८ ॥

santuṣṭaḥ kena vā rājanna vartetāpi vāriṇāaupasthya-jaihvya-kārpaṇyādgṛha-pālāyate janaḥ

कामस्यान्तं हि क्षुत्तृड्भ्यां क्रोधस्यैतत्फलोदयात् । जनो याति न लोभस्य जित्वा भुक्त्वा दिशो भुव: ॥ २० ॥

kāmasyāntaṁ hi kṣut-tṛḍbhyāṁkrodhasyaitat phalodayātjano yāti na lobhasyajitvā bhuktvā diśo bhuvaḥ

कामस्यान्तं हि क्षुत्तृड्भ्यां क्रोधस्यैतत्फलोदयात् । जनो याति न लोभस्य जित्वा भुक्त्वा दिशो भुव: ॥ २० ॥

kāmasyāntaṁ hi kṣut-tṛḍbhyāṁkrodhasyaitat phalodayātjano yāti na lobhasyajitvā bhuktvā diśo bhuvaḥ

पण्डिता बहवो राजन्बहुज्ञा: संशयच्छिद: । सदसस्पतयोऽप्येके असन्तोषात्पतन्त्यध: ॥ २१ ॥

paṇḍitā bahavo rājanbahu-jñāḥ saṁśaya-cchidaḥsadasas patayo ’py ekeasantoṣāt patanty adhaḥ

असङ्कल्पाज्जयेत्कामं क्रोधं कामविवर्जनात् । अर्थानर्थेक्षया लोभं भयं तत्त्वावमर्शनात् ॥ २२ ॥

asaṅkalpāj jayet kāmaṁkrodhaṁ kāma-vivarjanātarthānarthekṣayā lobhaṁbhayaṁ tattvāvamarśanāt

आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया । योगान्तरायान्मौनेन हिंसां कामाद्यनीहया ॥ २३ ॥

ānvīkṣikyā śoka-mohaudambhaṁ mahad-upāsayāyogāntarāyān maunenahiṁsāṁ kāmādy-anīhayā

आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया । योगान्तरायान्मौनेन हिंसां कामाद्यनीहया ॥ २३ ॥

ānvīkṣikyā śoka-mohaudambhaṁ mahad-upāsayāyogāntarāyān maunenahiṁsāṁ kāmādy-anīhayā

कृपया भूतजं दु:खं दैवं जह्यात्समाधिना । आत्मजं योगवीर्येण निद्रां सत्त्वनिषेवया ॥ २४ ॥

kṛpayā bhūtajaṁ duḥkhaṁdaivaṁ jahyāt samādhināātmajaṁ yoga-vīryeṇanidrāṁ sattva-niṣevayā

रजस्तमश्च सत्त्वेन सत्त्वं चोपशमेन च । एतत्सर्वं गुरौ भक्त्या पुरुषो ह्यञ्जसा जयेत् ॥ २५ ॥

rajas tamaś ca sattvenasattvaṁ copaśamena caetat sarvaṁ gurau bhaktyāpuruṣo hy añjasā jayet

यस्य साक्षाद्भ‍गवति ज्ञानदीपप्रदे गुरौ । मर्त्यासद्धी: श्रुतं तस्य सर्वं कुञ्जरशौचवत् ॥ २६ ॥

yasya sākṣād bhagavatijñāna-dīpa-prade guraumartyāsad-dhīḥ śrutaṁ tasyasarvaṁ kuñjara-śaucavat

एष वै भगवान्साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: । योगेश्वरैर्विमृग्याङ्‌घ्रिर्लोको यं मन्यते नरम् ॥ २७ ॥

eṣa vai bhagavān sākṣātpradhāna-puruṣeśvaraḥyogeśvarair vimṛgyāṅghrirloko yaṁ manyate naram

एष वै भगवान्साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: । योगेश्वरैर्विमृग्याङ्‌घ्रिर्लोको यं मन्यते नरम् ॥ २७ ॥

eṣa vai bhagavān sākṣātpradhāna-puruṣeśvaraḥyogeśvarair vimṛgyāṅghrirloko yaṁ manyate naram

षड्‌‌वर्गसंयमैकान्ता: सर्वा नियमचोदना: । तदन्ता यदि नो योगानावहेयु: श्रमावहा: ॥ २८ ॥

ṣaḍ-varga-saṁyamaikāntāḥsarvā niyama-codanāḥtad-antā yadi no yogānāvaheyuḥ śramāvahāḥ

षड्‌‌वर्गसंयमैकान्ता: सर्वा नियमचोदना: । तदन्ता यदि नो योगानावहेयु: श्रमावहा: ॥ २८ ॥

ṣaḍ-varga-saṁyamaikāntāḥsarvā niyama-codanāḥtad-antā yadi no yogānāvaheyuḥ śramāvahāḥ

यथा वार्तादयो ह्यर्था योगस्यार्थं न बिभ्रति । अनर्थाय भवेयु: स्म पूर्तमिष्टं तथासत: ॥ २९ ॥

yathā vārtādayo hy arthāyogasyārthaṁ na bibhratianarthāya bhaveyuḥ smapūrtam iṣṭaṁ tathāsataḥ

यथा वार्तादयो ह्यर्था योगस्यार्थं न बिभ्रति । अनर्थाय भवेयु: स्म पूर्तमिष्टं तथासत: ॥ २९ ॥

yathā vārtādayo hy arthāyogasyārthaṁ na bibhratianarthāya bhaveyuḥ smapūrtam iṣṭaṁ tathāsataḥ

यश्चित्तविजये यत्त: स्यान्नि:सङ्गोऽपरिग्रह: । एको विविक्तशरणो भिक्षुर्भैक्ष्यमिताशन: ॥ ३० ॥

yaś citta-vijaye yattaḥsyān niḥsaṅgo ’parigrahaḥeko vivikta-śaraṇobhikṣur bhaikṣya-mitāśanaḥ

यश्चित्तविजये यत्त: स्यान्नि:सङ्गोऽपरिग्रह: । एको विविक्तशरणो भिक्षुर्भैक्ष्यमिताशन: ॥ ३० ॥

yaś citta-vijaye yattaḥsyān niḥsaṅgo ’parigrahaḥeko vivikta-śaraṇobhikṣur bhaikṣya-mitāśanaḥ

देशे शुचौ समे राजन्संस्थाप्यासनमात्मन: । स्थिरं सुखं समं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति ॥ ३१ ॥

deśe śucau same rājansaṁsthāpyāsanam ātmanaḥsthiraṁ sukhaṁ samaṁ tasminnāsītarjv-aṅga om iti

देशे शुचौ समे राजन्संस्थाप्यासनमात्मन: । स्थिरं सुखं समं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति ॥ ३१ ॥

deśe śucau same rājansaṁsthāpyāsanam ātmanaḥsthiraṁ sukhaṁ samaṁ tasminnāsītarjv-aṅga om iti

देशे शुचौ समे राजन्संस्थाप्यासनमात्मन: । स्थिरं सुखं समं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति ॥ ३१ ॥

deśe śucau same rājansaṁsthāpyāsanam ātmanaḥsthiraṁ sukhaṁ samaṁ tasminnāsītarjv-aṅga om iti

प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात्पूरकुम्भकरेचकै: । यावन्मनस्त्यजेत कामान्स्वनासाग्रनिरीक्षण: ॥ ३२ ॥ यतो यतो नि:सरति मन: कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुध: ॥ ३३ ॥

prāṇāpānau sannirundhyātpūra-kumbhaka-recakaiḥyāvan manas tyajet kāmānsva-nāsāgra-nirīkṣaṇaḥ

प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात्पूरकुम्भकरेचकै: । यावन्मनस्त्यजेत कामान्स्वनासाग्रनिरीक्षण: ॥ ३२ ॥ यतो यतो नि:सरति मन: कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुध: ॥ ३३ ॥

prāṇāpānau sannirundhyātpūra-kumbhaka-recakaiḥyāvan manas tyajet kāmānsva-nāsāgra-nirīkṣaṇaḥ

प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात्पूरकुम्भकरेचकै: । यावन्मनस्त्यजेत कामान्स्वनासाग्रनिरीक्षण: ॥ ३२ ॥ यतो यतो नि:सरति मन: कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुध: ॥ ३३ ॥

prāṇāpānau sannirundhyātpūra-kumbhaka-recakaiḥyāvan manas tyajet kāmānsva-nāsāgra-nirīkṣaṇaḥ

एवमभ्यस्यतश्चित्तं कालेनाल्पीयसा यते: । अनिशं तस्य निर्वाणं यात्यनिन्धनवह्निवत् ॥ ३४ ॥

evam abhyasyataś cittaṁkālenālpīyasā yateḥaniśaṁ tasya nirvāṇaṁyāty anindhana-vahnivat

एवमभ्यस्यतश्चित्तं कालेनाल्पीयसा यते: । अनिशं तस्य निर्वाणं यात्यनिन्धनवह्निवत् ॥ ३४ ॥

evam abhyasyataś cittaṁkālenālpīyasā yateḥaniśaṁ tasya nirvāṇaṁyāty anindhana-vahnivat

कामादिभिरनाविद्धं प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् । चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित् ॥ ३५ ॥

kāmādibhir anāviddhaṁpraśāntākhila-vṛtti yatcittaṁ brahma-sukha-spṛṣṭaṁnaivottiṣṭheta karhicit

कामादिभिरनाविद्धं प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् । चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित् ॥ ३५ ॥

kāmādibhir anāviddhaṁpraśāntākhila-vṛtti yatcittaṁ brahma-sukha-spṛṣṭaṁnaivottiṣṭheta karhicit

य: प्रव्रज्य गृहात्पूर्वं त्रिवर्गावपनात्पुन: । यदि सेवेत तान्भिक्षु: स वै वान्ताश्यपत्रप: ॥ ३६ ॥

yaḥ pravrajya gṛhāt pūrvaṁtri-vargāvapanāt punaḥyadi seveta tān bhikṣuḥsa vai vāntāśy apatrapaḥ

यै: स्वदेह: स्मृतोऽनात्मा मर्त्यो विट्कृमिभस्मवत् । त एनमात्मसात्कृत्वा श्लाघयन्ति ह्यसत्तमा: ॥ ३७ ॥

yaiḥ sva-dehaḥ smṛto ’nātmāmartyo viṭ-kṛmi-bhasmavatta enam ātmasāt kṛtvāślāghayanti hy asattamāḥ

गृहस्थस्य क्रियात्यागो व्रतत्यागो वटोरपि । तपस्विनो ग्रामसेवा भिक्षोरिन्द्रियलोलता ॥ ३८ ॥ आश्रमापसदा ह्येते खल्वाश्रमविडम्बना: । देवमायाविमूढांस्तानुपेक्षेतानुकम्पया ॥ ३९ ॥

gṛhasthasya kriyā-tyāgovrata-tyāgo vaṭor apitapasvino grāma-sevābhikṣor indriya-lolatā

आत्मानं चेद्विजानीयात्परं ज्ञानधुताशय: । किमिच्छन्कस्य वा हेतोर्देहं पुष्णाति लम्पट: ॥ ४० ॥

ātmānaṁ ced vijānīyātparaṁ jñāna-dhutāśayaḥkim icchan kasya vā hetordehaṁ puṣṇāti lampaṭaḥ

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणिहयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतंसत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

āhuḥ śarīraṁ ratham indriyāṇihayān abhīṣūn mana indriyeśamvartmāni mātrā dhiṣaṇāṁ ca sūtaṁsattvaṁ bṛhad bandhuram īśa-sṛṣṭam

अक्षं दशप्राणमधर्मधर्मौचक्रेऽभिमानं रथिनं च जीवम् । धनुर्हि तस्य प्रणवं पठन्तिशरं तु जीवं परमेव लक्ष्यम् ॥ ४२ ॥

akṣaṁ daśa-prāṇam adharma-dharmaucakre ’bhimānaṁ rathinaṁ ca jīvamdhanur hi tasya praṇavaṁ paṭhantiśaraṁ tu jīvaṁ param eva lakṣyam

अक्षं दशप्राणमधर्मधर्मौचक्रेऽभिमानं रथिनं च जीवम् । धनुर्हि तस्य प्रणवं पठन्तिशरं तु जीवं परमेव लक्ष्यम् ॥ ४२ ॥

akṣaṁ daśa-prāṇam adharma-dharmaucakre ’bhimānaṁ rathinaṁ ca jīvamdhanur hi tasya praṇavaṁ paṭhantiśaraṁ tu jīvaṁ param eva lakṣyam

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

rāgo dveṣaś ca lobhaś caśoka-mohau bhayaṁ madaḥmāno ’vamāno ’sūyā camāyā hiṁsā ca matsaraḥ

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

rāgo dveṣaś ca lobhaś caśoka-mohau bhayaṁ madaḥmāno ’vamāno ’sūyā camāyā hiṁsā ca matsaraḥ

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

rāgo dveṣaś ca lobhaś caśoka-mohau bhayaṁ madaḥmāno ’vamāno ’sūyā camāyā hiṁsā ca matsaraḥ

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

rāgo dveṣaś ca lobhaś caśoka-mohau bhayaṁ madaḥmāno ’vamāno ’sūyā camāyā hiṁsā ca matsaraḥ

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पंधत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु:स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

yāvan nṛ-kāya-ratham ātma-vaśopakalpaṁdhatte gariṣṭha-caraṇārcanayā niśātamjñānāsim acyuta-balo dadhad asta-śatruḥsvānanda-tuṣṭa upaśānta idaṁ vijahyāt

नोचेत्प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूतानीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति । ते दस्यव: सहयसूतममुं तमोऽन्धेसंसारकूप उरुमृत्युभये क्षिपन्ति ॥ ४६ ॥

nocet pramattam asad-indriya-vāji-sūtānītvotpathaṁ viṣaya-dasyuṣu nikṣipantite dasyavaḥ sahaya-sūtam amuṁ tamo ’ndhesaṁsāra-kūpa uru-mṛtyu-bhaye kṣipanti

नोचेत्प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूतानीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति । ते दस्यव: सहयसूतममुं तमोऽन्धेसंसारकूप उरुमृत्युभये क्षिपन्ति ॥ ४६ ॥

nocet pramattam asad-indriya-vāji-sūtānītvotpathaṁ viṣaya-dasyuṣu nikṣipantite dasyavaḥ sahaya-sūtam amuṁ tamo ’ndhesaṁsāra-kūpa uru-mṛtyu-bhaye kṣipanti

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् । आवर्तते प्रवृत्तेन निवृत्तेनाश्नुतेऽमृतम् ॥ ४७ ॥

pravṛttaṁ ca nivṛttaṁ cadvi-vidhaṁ karma vaidikamāvartate pravṛttenanivṛttenāśnute ’mṛtam

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् । आवर्तते प्रवृत्तेन निवृत्तेनाश्नुतेऽमृतम् ॥ ४७ ॥

pravṛttaṁ ca nivṛttaṁ cadvi-vidhaṁ karma vaidikamāvartate pravṛttenanivṛttenāśnute ’mṛtam

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षय: । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुध: ॥ ५० ॥ अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भव: । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥ ५१ ॥

dravya-sūkṣma-vipākaś cadhūmo rātrir apakṣayaḥayanaṁ dakṣiṇaṁ somodarśa oṣadhi-vīrudhaḥ

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षय: । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुध: ॥ ५० ॥ अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भव: । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥ ५१ ॥

dravya-sūkṣma-vipākaś cadhūmo rātrir apakṣayaḥayanaṁ dakṣiṇaṁ somodarśa oṣadhi-vīrudhaḥ

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षय: । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुध: ॥ ५० ॥ अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भव: । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥ ५१ ॥

dravya-sūkṣma-vipākaś cadhūmo rātrir apakṣayaḥayanaṁ dakṣiṇaṁ somodarśa oṣadhi-vīrudhaḥ

निषेकादिश्मशानान्तै: संस्कारै: संस्कृतो द्विज: । इन्द्रियेषु क्रियायज्ञान् ज्ञानदीपेषु जुह्वति ॥ ५२ ॥

niṣekādi-śmaśānāntaiḥsaṁskāraiḥ saṁskṛto dvijaḥindriyeṣu kriyā-yajñānjñāna-dīpeṣu juhvati

निषेकादिश्मशानान्तै: संस्कारै: संस्कृतो द्विज: । इन्द्रियेषु क्रियायज्ञान् ज्ञानदीपेषु जुह्वति ॥ ५२ ॥

niṣekādi-śmaśānāntaiḥsaṁskāraiḥ saṁskṛto dvijaḥindriyeṣu kriyā-yajñānjñāna-dīpeṣu juhvati

इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मन: । वाचं वर्णसमाम्नाये तमोङ्कारे स्वरे न्यसेत् । ओङ्कारं बिन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम् ॥ ५३ ॥

indriyāṇi manasy ūrmauvāci vaikārikaṁ manaḥvācaṁ varṇa-samāmnāyetam oṁkāre svare nyasetoṁkāraṁ bindau nāde taṁtaṁ tu prāṇe mahaty amum

इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मन: । वाचं वर्णसमाम्नाये तमोङ्कारे स्वरे न्यसेत् । ओङ्कारं बिन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम् ॥ ५३ ॥

indriyāṇi manasy ūrmauvāci vaikārikaṁ manaḥvācaṁ varṇa-samāmnāyetam oṁkāre svare nyasetoṁkāraṁ bindau nāde taṁtaṁ tu prāṇe mahaty amum

य एते पितृदेवानामयने वेदनिर्मिते । शास्त्रेण चक्षुषा वेद जनस्थोऽपि न मुह्यति ॥ ५६ ॥

ya ete pitṛ-devānāmayane veda-nirmiteśāstreṇa cakṣuṣā vedajana-stho ’pi na muhyati

आदावन्ते जनानां सद् बहिरन्त: परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्त्वयं स्वयम् ॥ ५७ ॥

ādāv ante janānāṁ sadbahir antaḥ parāvaramjñānaṁ jñeyaṁ vaco vācyaṁtamo jyotis tv ayaṁ svayam

आदावन्ते जनानां सद् बहिरन्त: परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्त्वयं स्वयम् ॥ ५७ ॥

ādāv ante janānāṁ sadbahir antaḥ parāvaramjñānaṁ jñeyaṁ vaco vācyaṁtamo jyotis tv ayaṁ svayam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

ābādhito ’pi hy ābhāsoyathā vastutayā smṛtaḥdurghaṭatvād aindriyakaṁtadvad artha-vikalpitam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

ābādhito ’pi hy ābhāsoyathā vastutayā smṛtaḥdurghaṭatvād aindriyakaṁtadvad artha-vikalpitam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

ābādhito ’pi hy ābhāsoyathā vastutayā smṛtaḥdurghaṭatvād aindriyakaṁtadvad artha-vikalpitam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

ābādhito ’pi hy ābhāsoyathā vastutayā smṛtaḥdurghaṭatvād aindriyakaṁtadvad artha-vikalpitam

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

ābādhito ’pi hy ābhāsoyathā vastutayā smṛtaḥdurghaṭatvād aindriyakaṁtadvad artha-vikalpitam

क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न सङ्घातो विकारोऽपि न पृथङ्‌‌नान्वितो मृषा ॥ ५९ ॥

kṣity-ādīnām ihārthānāṁchāyā na katamāpi hina saṅghāto vikāro ’pina pṛthaṅ nānvito mṛṣā

क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न सङ्घातो विकारोऽपि न पृथङ्‌‌नान्वितो मृषा ॥ ५९ ॥

kṣity-ādīnām ihārthānāṁchāyā na katamāpi hina saṅghāto vikāro ’pina pṛthaṅ nānvito mṛṣā

क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न सङ्घातो विकारोऽपि न पृथङ्‌‌नान्वितो मृषा ॥ ५९ ॥

kṣity-ādīnām ihārthānāṁchāyā na katamāpi hina saṅghāto vikāro ’pina pṛthaṅ nānvito mṛṣā

स्यात्साद‍ृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुन: । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥ ६१ ॥

syāt sādṛśya-bhramas tāvadvikalpe sati vastunaḥjāgrat-svāpau yathā svapnetathā vidhi-niṣedhatā

स्यात्साद‍ृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुन: । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥ ६१ ॥

syāt sādṛśya-bhramas tāvadvikalpe sati vastunaḥjāgrat-svāpau yathā svapnetathā vidhi-niṣedhatā

स्यात्साद‍ृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुन: । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥ ६१ ॥

syāt sādṛśya-bhramas tāvadvikalpe sati vastunaḥjāgrat-svāpau yathā svapnetathā vidhi-niṣedhatā

भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं द्रव्याद्वैतं तथात्मन: । वर्तयन्स्वानुभूत्येह त्रीन्स्वप्नान्धुनुते मुनि: ॥ ६२ ॥

bhāvādvaitaṁ kriyādvaitaṁdravyādvaitaṁ tathātmanaḥvartayan svānubhūtyehatrīn svapnān dhunute muniḥ

यद् ब्रह्मणि परे साक्षात्सर्वकर्मसमर्पणम् । मनोवाक्तनुभि: पार्थ क्रियाद्वैतं तदुच्यते ॥ ६४ ॥

yad brahmaṇi pare sākṣātsarva-karma-samarpaṇammano-vāk-tanubhiḥ pārthakriyādvaitaṁ tad ucyate

यद् ब्रह्मणि परे साक्षात्सर्वकर्मसमर्पणम् । मनोवाक्तनुभि: पार्थ क्रियाद्वैतं तदुच्यते ॥ ६४ ॥

yad brahmaṇi pare sākṣātsarva-karma-samarpaṇammano-vāk-tanubhiḥ pārthakriyādvaitaṁ tad ucyate

आत्मजायासुतादीनामन्येषां सर्वदेहिनाम् । यत्स्वार्थकामयोरैक्यं द्रव्याद्वैतं तदुच्यते ॥ ६५ ॥

ātma-jāyā-sutādīnāmanyeṣāṁ sarva-dehināmyat svārtha-kāmayor aikyaṁdravyādvaitaṁ tad ucyate

यद् यस्य वानिषिद्धं स्याद्येन यत्र यतो नृप । स तेनेहेत कार्याणि नरो नान्यैरनापदि ॥ ६६ ॥

yad yasya vāniṣiddhaṁ syādyena yatra yato nṛpasa teneheta kāryāṇinaro nānyair anāpadi

यद् यस्य वानिषिद्धं स्याद्येन यत्र यतो नृप । स तेनेहेत कार्याणि नरो नान्यैरनापदि ॥ ६६ ॥

yad yasya vāniṣiddhaṁ syādyena yatra yato nṛpasa teneheta kāryāṇinaro nānyair anāpadi

एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमान: स्वकर्मभि: । गृहेऽप्यस्य गतिं यायाद् राजंस्तद्भ‍क्तिभाङ्‌‌नर: ॥ ६७ ॥

etair anyaiś ca vedoktairvartamānaḥ sva-karmabhiḥgṛhe ’py asya gatiṁ yāyādrājaṁs tad-bhakti-bhāṅ naraḥ

एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमान: स्वकर्मभि: । गृहेऽप्यस्य गतिं यायाद् राजंस्तद्भ‍क्तिभाङ्‌‌नर: ॥ ६७ ॥

etair anyaiś ca vedoktairvartamānaḥ sva-karmabhiḥgṛhe ’py asya gatiṁ yāyādrājaṁs tad-bhakti-bhāṅ naraḥ

एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमान: स्वकर्मभि: । गृहेऽप्यस्य गतिं यायाद् राजंस्तद्भ‍क्तिभाङ्‌‌नर: ॥ ६७ ॥

etair anyaiś ca vedoktairvartamānaḥ sva-karmabhiḥgṛhe ’py asya gatiṁ yāyādrājaṁs tad-bhakti-bhāṅ naraḥ

यथा हि यूयं नृपदेव दुस्त्यजा-दापद्गणादुत्तरतात्मन: प्रभो: । यत्पादपङ्केरुहसेवया भवा-नहारषीन्निर्जितदिग्गज: क्रतून् ॥ ६८ ॥

yathā hi yūyaṁ nṛpa-deva dustyajādāpad-gaṇād uttaratātmanaḥ prabhoḥyat-pāda-paṅkeruha-sevayā bhavānahāraṣīn nirjita-dig-gajaḥ kratūn

अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हण: । नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मत: ॥ ६९ ॥

ahaṁ purābhavaṁ kaścidgandharva upabarhaṇaḥnāmnātīte mahā-kalpegandharvāṇāṁ susammataḥ

अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हण: । नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मत: ॥ ६९ ॥

ahaṁ purābhavaṁ kaścidgandharva upabarhaṇaḥnāmnātīte mahā-kalpegandharvāṇāṁ susammataḥ

अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हण: । नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मत: ॥ ६९ ॥

ahaṁ purābhavaṁ kaścidgandharva upabarhaṇaḥnāmnātīte mahā-kalpegandharvāṇāṁ susammataḥ

रूपपेशलमाधुर्यसौगन्ध्यप्रियदर्शन: । स्त्रीणां प्रियतमो नित्यं मत्त: स्वपुरलम्पट: ॥ ७० ॥

rūpa-peśala-mādhurya-saugandhya-priya-darśanaḥstrīṇāṁ priyatamo nityaṁmattaḥ sva-pura-lampaṭaḥ

एकदा देवसत्रे तु गन्धर्वाप्सरसां गणा: । उपहूता विश्वसृग्भिर्हरिगाथोपगायने ॥ ७१ ॥

ekadā deva-satre tugandharvāpsarasāṁ gaṇāḥupahūtā viśva-sṛgbhirhari-gāthopagāyane

अहं च गायंस्तद्विद्वान् स्त्रीभि: परिवृतो गत: । ज्ञात्वा विश्वसृजस्तन्मे हेलनं शेपुरोजसा । याहि त्वं शूद्रतामाशु नष्टश्री: कृतहेलन: ॥ ७२ ॥

ahaṁ ca gāyaṁs tad-vidvānstrībhiḥ parivṛto gataḥjñātvā viśva-sṛjas tan mehelanaṁ śepur ojasāyāhi tvaṁ śūdratām āśunaṣṭa-śrīḥ kṛta-helanaḥ

तावद्दास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् । शुश्रूषयानुषङ्गेण प्राप्तोऽहं ब्रह्मपुत्रताम् ॥ ७३ ॥

tāvad dāsyām ahaṁ jajñetatrāpi brahma-vādināmśuśrūṣayānuṣaṅgeṇaprāpto ’haṁ brahma-putratām

तावद्दास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् । शुश्रूषयानुषङ्गेण प्राप्तोऽहं ब्रह्मपुत्रताम् ॥ ७३ ॥

tāvad dāsyām ahaṁ jajñetatrāpi brahma-vādināmśuśrūṣayānuṣaṅgeṇaprāpto ’haṁ brahma-putratām

धर्मस्ते गृहमेधीयो वर्णित: पापनाशन: । गृहस्थो येन पदवीमञ्जसा न्यासिनामियात् ॥ ७४ ॥

dharmas te gṛha-medhīyovarṇitaḥ pāpa-nāśanaḥgṛhastho yena padavīmañjasā nyāsinām iyāt

यूयं नृलोके बत भूरिभागालोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद्गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ७५ ॥

yūyaṁ nṛ-loke bata bhūri-bhāgālokaṁ punānā munayo ’bhiyantiyeṣāṁ gṛhān āvasatīti sākṣādgūḍhaṁ paraṁ brahma manuṣya-liṅgam

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्यकैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेयआत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ७६ ॥

sa vā ayaṁ brahma mahad-vimṛgya-kaivalya-nirvāṇa-sukhānubhūtiḥpriyaḥ suhṛd vaḥ khalu mātuleyaātmārhaṇīyo vidhi-kṛd guruś ca

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्यकैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेयआत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ७६ ॥

sa vā ayaṁ brahma mahad-vimṛgya-kaivalya-nirvāṇa-sukhānubhūtiḥpriyaḥ suhṛd vaḥ khalu mātuleyaātmārhaṇīyo vidhi-kṛd guruś ca

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभीरूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित:प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ७७ ॥

na yasya sākṣād bhava-padmajādibhīrūpaṁ dhiyā vastutayopavarṇitammaunena bhaktyopaśamena pūjitaḥprasīdatām eṣa sa sātvatāṁ patiḥ

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभीरूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित:प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ७७ ॥

na yasya sākṣād bhava-padmajādibhīrūpaṁ dhiyā vastutayopavarṇitammaunena bhaktyopaśamena pūjitaḥprasīdatām eṣa sa sātvatāṁ patiḥ

श्रीशुक उवाच इति देवर्षिणा प्रोक्तं निशम्य भरतर्षभ: । पूजयामास सुप्रीत: कृष्णं च प्रेमविह्वल: ॥ ७८ ॥

śrī-śuka uvācaiti devarṣiṇā proktaṁniśamya bharatarṣabhaḥpūjayām āsa suprītaḥkṛṣṇaṁ ca prema-vihvalaḥ

कृष्णपार्थावुपामन्‍त्र्य पूजित: प्रययौ मुनि: । श्रुत्वा कृष्णं परं ब्रह्म पार्थ: परमविस्मित: ॥ ७९ ॥

kṛṣṇa-pārthāv upāmantryapūjitaḥ prayayau muniḥśrutvā kṛṣṇaṁ paraṁ brahmapārthaḥ parama-vismitaḥ

इति दाक्षायणीनां ते पृथग्वंशा: प्रकीर्तिता: । देवासुरमनुष्याद्या लोका यत्र चराचरा: ॥ ८० ॥ सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता । नम: कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥ ११ ॥

iti dākṣāyaṇīnāṁ tepṛthag vaṁśāḥ prakīrtitāḥdevāsura-manuṣyādyālokā yatra carācarāḥ