Canto 7, Chapter 9

श्रीनारद उवाच एवं सुरादय: सर्वे ब्रह्मरुद्रपुर: सरा: । नोपैतुमशकन्मन्युसंरम्भं सुदुरासदम् ॥ १ ॥

śrī-nārada uvācaevaṁ surādayaḥ sarvebrahma-rudra-puraḥ sarāḥnopaitum aśakan manyu-saṁrambhaṁ sudurāsadam

साक्षात् श्री: प्रेषिता देवैर्द‍ृष्ट्वा तं महदद्भ‍ुतम् । अदृष्टाश्रुतपूर्वत्वात् सा नोपेयाय शङ्किता ॥ २ ॥

sākṣāt śrīḥ preṣitā devairdṛṣṭvā taṁ mahad adbhutamadṛṣṭāśruta-pūrvatvātsā nopeyāya śaṅkitā

प्रह्रादं प्रेषयामास ब्रह्मावस्थितमन्तिके । तात प्रशमयोपेहि स्वपित्रे कुपितं प्रभुम् ॥ ३ ॥

prahrādaṁ preṣayām āsabrahmāvasthitam antiketāta praśamayopehisva-pitre kupitaṁ prabhum

तथेति शनकै राजन्महाभागवतोऽर्भक: । उपेत्य भुवि कायेन ननाम विधृताञ्जलि: ॥ ४ ॥

tatheti śanakai rājanmahā-bhāgavato ’rbhakaḥupetya bhuvi kāyenananāma vidhṛtāñjaliḥ

स्वपादमूले पतितं तमर्भकंविलोक्य देव: कृपया परिप्लुत: । उत्थाप्य तच्छीर्ष्ण्यदधात्कराम्बुजंकालाहिवित्रस्तधियां कृताभयम् ॥ ५ ॥

sva-pāda-mūle patitaṁ tam arbhakaṁvilokya devaḥ kṛpayā pariplutaḥutthāpya tac-chīrṣṇy adadhāt karāmbujaṁkālāhi-vitrasta-dhiyāṁ kṛtābhayam

स तत्करस्पर्शधुताखिलाशुभ:सपद्यभिव्यक्तपरात्मदर्शन: । तत्पादपद्मं हृदि निर्वृतो दधौहृष्यत्तनु: क्लिन्नहृदश्रुलोचन: ॥ ६ ॥

sa tat-kara-sparśa-dhutākhilāśubhaḥsapady abhivyakta-parātma-darśanaḥtat-pāda-padmaṁ hṛdi nirvṛto dadhauhṛṣyat-tanuḥ klinna-hṛd-aśru-locanaḥ

अस्तौषीद्धरिमेकाग्रमनसा सुसमाहित: । प्रेमगद्गदया वाचा तन्न्यस्तहृदयेक्षण: ॥ ७ ॥

astauṣīd dharim ekāgra-manasā susamāhitaḥprema-gadgadayā vācātan-nyasta-hṛdayekṣaṇaḥ

श्रीप्रह्राद उवाच ब्रह्मादय: सुरगणा मुनयोऽथ सिद्धा:सत्त्वैकतानगतयो वचसां प्रवाहै: । नाराधितुं पुरुगुणैरधुनापि पिप्रु:किं तोष्टुमर्हति स मे हरिरुग्रजाते: ॥ ८ ॥

śrī-prahrāda uvācabrahmādayaḥ sura-gaṇā munayo ’tha siddhāḥsattvaikatāna-gatayo vacasāṁ pravāhaiḥnārādhituṁ puru-guṇair adhunāpi pipruḥkiṁ toṣṭum arhati sa me harir ugra-jāteḥ

मन्ये धनाभिजनरूपतप:श्रुतौज-स्तेज:प्रभावबलपौरुषबुद्धियोगा: । नाराधनाय हि भवन्ति परस्य पुंसोभक्त्या तुतोष भगवान्गजयूथपाय ॥ ९ ॥

manye dhanābhijana-rūpa-tapaḥ-śrutaujas-tejaḥ-prabhāva-bala-pauruṣa-buddhi-yogāḥnārādhanāya hi bhavanti parasya puṁsobhaktyā tutoṣa bhagavān gaja-yūtha-pāya

विप्राद् द्विषड्‌गुणयुतादरविन्दनाभ-पादारविन्दविमुखात् श्वपचं वरिष्ठम् । मन्ये तदर्पितमनोवचनेहितार्थ-प्राणं पुनाति स कुलं न तु भूरिमान: ॥ १० ॥

viprād dvi-ṣaḍ-guṇa-yutād aravinda-nābha-pādāravinda-vimukhāt śvapacaṁ variṣṭhammanye tad-arpita-mano-vacanehitārtha-prāṇaṁ punāti sa kulaṁ na tu bhūrimānaḥ

नैवात्मन: प्रभुरयं निजलाभपूर्णोमानं जनादविदुष: करुणो वृणीते । यद् यज्जनो भगवते विदधीत मानंतच्चात्मने प्रतिमुखस्य यथा मुखश्री: ॥ ११ ॥

naivātmanaḥ prabhur ayaṁ nija-lābha-pūrṇomānaṁ janād aviduṣaḥ karuṇo vṛṇīteyad yaj jano bhagavate vidadhīta mānaṁtac cātmane prati-mukhasya yathā mukha-śrīḥ

तस्मादहं विगतविक्लव ईश्वरस्यसर्वात्मना महि गृणामि यथा मनीषम् । नीचोऽजया गुणविसर्गमनुप्रविष्ट:पूयेत येन हि पुमाननुवर्णितेन ॥ १२ ॥

tasmād ahaṁ vigata-viklava īśvarasyasarvātmanā mahi gṛṇāmi yathā manīṣamnīco ’jayā guṇa-visargam anupraviṣṭaḥpūyeta yena hi pumān anuvarṇitena

सर्वे ह्यमी विधिकरास्तव सत्त्वधाम्नोब्रह्मादयो वयमिवेश न चोद्विजन्त: । क्षेमाय भूतय उतात्मसुखाय चास्यविक्रीडितं भगवतो रुचिरावतारै: ॥ १३ ॥

sarve hy amī vidhi-karās tava sattva-dhāmnobrahmādayo vayam iveśa na codvijantaḥkṣemāya bhūtaya utātma-sukhāya cāsyavikrīḍitaṁ bhagavato rucirāvatāraiḥ

तद्यच्छ मन्युमसुरश्च हतस्त्वयाद्यमोदेत साधुरपि वृश्चिकसर्पहत्या । लोकाश्च निर्वृतिमिता: प्रतियन्ति सर्वेरूपं नृसिंह विभयाय जना: स्मरन्ति ॥ १४ ॥

tad yaccha manyum asuraś ca hatas tvayādyamodeta sādhur api vṛścika-sarpa-hatyālokāś ca nirvṛtim itāḥ pratiyanti sarverūpaṁ nṛsiṁha vibhayāya janāḥ smaranti

नाहं बिभेम्यजित तेऽतिभयानकास्य-जिह्वार्कनेत्रभ्रुकुटीरभसोग्रदंष्ट्रात् । आन्त्रस्रज: क्षतजकेशरशङ्कुकर्णा-न्निर्ह्रादभीतदिगिभादरिभिन्नखाग्रात् ॥ १५ ॥

nāhaṁ bibhemy ajita te ’tibhayānakāsya-jihvārka-netra-bhrukuṭī-rabhasogra-daṁṣṭrātāntra-srajaḥ-kṣataja-keśara-śaṅku-karṇānnirhrāda-bhīta-digibhād ari-bhin-nakhāgrāt

त्रस्तोऽस्म्यहं कृपणवत्सल दु:सहोग्र-संसारचक्रकदनाद् ग्रसतां प्रणीत: । बद्ध: स्वकर्मभिरुशत्तम तेऽङ्‌घ्रिमूलंप्रीतोऽपवर्गशरणं ह्वयसे कदा नु ॥ १६ ॥

trasto ’smy ahaṁ kṛpaṇa-vatsala duḥsahogra-saṁsāra-cakra-kadanād grasatāṁ praṇītaḥbaddhaḥ sva-karmabhir uśattama te ’ṅghri-mūlaṁprīto ’pavarga-śaraṇaṁ hvayase kadā nu

यस्मात् प्रियाप्रियवियोगसंयोगजन्म-शोकाग्निना सकलयोनिषु दह्यमान: । दु:खौषधं तदपि दु:खमतद्धियाहंभूमन्भ्रमामि वद मे तव दास्ययोगम् ॥ १७ ॥

yasmāt priyāpriya-viyoga-saṁyoga-janma-śokāgninā sakala-yoniṣu dahyamānaḥduḥkhauṣadhaṁ tad api duḥkham atad-dhiyāhaṁbhūman bhramāmi vada me tava dāsya-yogam

सोऽहं प्रियस्य सुहृद: परदेवतायालीलाकथास्तव नृसिंह विरिञ्चगीता: । अञ्जस्तितर्म्यनुगृणन्गुणविप्रमुक्तोदुर्गाणि ते पदयुगालयहंससङ्ग: ॥ १८ ॥

so ’haṁ priyasya suhṛdaḥ paradevatāyālīlā-kathās tava nṛsiṁha viriñca-gītāḥañjas titarmy anugṛṇan guṇa-vipramuktodurgāṇi te pada-yugālaya-haṁsa-saṅgaḥ

बालस्य नेह शरणं पितरौ नृसिंहनार्तस्य चागदमुदन्वति मज्जतो नौ: । तप्तस्य तत्प्रतिविधिर्य इहाञ्जसेष्ट-स्तावद्विभो तनुभृतां त्वदुपेक्षितानाम् ॥ १९ ॥

bālasya neha śaraṇaṁ pitarau nṛsiṁhanārtasya cāgadam udanvati majjato nauḥtaptasya tat-pratividhir ya ihāñjaseṣṭastāvad vibho tanu-bhṛtāṁ tvad-upekṣitānām

यस्मिन्यतो यर्हि येन च यस्य यस्माद्यस्मै यथा यदुत यस्त्वपर: परो वा । भाव: करोति विकरोति पृथक्स्वभाव:सञ्चोदितस्तदखिलं भवत: स्वरूपम् ॥ २० ॥

yasmin yato yarhi yena ca yasya yasmādyasmai yathā yad uta yas tv aparaḥ paro vābhāvaḥ karoti vikaroti pṛthak svabhāvaḥsañcoditas tad akhilaṁ bhavataḥ svarūpam

माया मन: सृजति कर्ममयं बलीय:कालेन चोदितगुणानुमतेन पुंस: । छन्दोमयं यदजयार्पितषोडशारंसंसारचक्रमज कोऽतितरेत् त्वदन्य: ॥ २१ ॥

māyā manaḥ sṛjati karmamayaṁ balīyaḥkālena codita-guṇānumatena puṁsaḥchandomayaṁ yad ajayārpita-ṣoḍaśāraṁsaṁsāra-cakram aja ko ’titaret tvad-anyaḥ

स त्वं हि नित्यविजितात्मगुण: स्वधाम्नाकालो वशीकृतविसृज्यविसर्गशक्ति: । चक्रे विसृष्टमजयेश्वर षोडशारेनिष्पीड्यमानमुपकर्ष विभो प्रपन्नम् ॥ २२ ॥

sa tvaṁ hi nitya-vijitātma-guṇaḥ sva-dhāmnākālo vaśī-kṛta-visṛjya-visarga-śaktiḥcakre visṛṣṭam ajayeśvara ṣoḍaśāreniṣpīḍyamānam upakarṣa vibho prapannam

द‍ृष्टा मया दिवि विभोऽखिलधिष्ण्यपाना-मायु: श्रियो विभव इच्छति याञ्जनोऽयम् । येऽस्मत्पितु: कुपितहासविजृम्भितभ्रू-विस्फूर्जितेन लुलिता: स तु ते निरस्त: ॥ २३ ॥

dṛṣṭā mayā divi vibho ’khila-dhiṣṇya-pānāmāyuḥ śriyo vibhava icchati yāñ jano ’yamye ’smat pituḥ kupita-hāsa-vijṛmbhita-bhrū-visphūrjitena lulitāḥ sa tu te nirastaḥ

तस्मादमूस्तनुभृतामहमाशिषोऽज्ञआयु: श्रियं विभवमैन्द्रियमाविरिञ्‍च्यात् । नेच्छामि ते विलुलितानुरुविक्रमेणकालात्मनोपनय मां निजभृत्यपार्श्वम् ॥ २४ ॥

tasmād amūs tanu-bhṛtām aham āśiṣo ’jñaāyuḥ śriyaṁ vibhavam aindriyam āviriñcyātnecchāmi te vilulitān uruvikrameṇakālātmanopanaya māṁ nija-bhṛtya-pārśvam

कुत्राशिष: श्रुतिसुखा मृगतृष्णिरूपा:क्‍वेदं कलेवरमशेषरुजां विरोह: । निर्विद्यते न तु जनो यदपीति विद्वान्कामानलं मधुलवै: शमयन्दुरापै: ॥ २५ ॥

kutrāśiṣaḥ śruti-sukhā mṛgatṛṣṇi-rūpāḥkvedaṁ kalevaram aśeṣa-rujāṁ virohaḥnirvidyate na tu jano yad apīti vidvānkāmānalaṁ madhu-lavaiḥ śamayan durāpaiḥ

क्व‍ाहं रज:प्रभव ईश तमोऽधिकेऽस्मिन्जात: सुरेतरकुले क्व‍ तवानुकम्पा । न ब्रह्मणो न तु भवस्य न वै रमायायन्मेऽर्पित: शिरसि पद्मकर: प्रसाद: ॥ २६ ॥

kvāhaṁ rajaḥ-prabhava īśa tamo ’dhike ’sminjātaḥ suretara-kule kva tavānukampāna brahmaṇo na tu bhavasya na vai ramāyāyan me ’rpitaḥ śirasi padma-karaḥ prasādaḥ

नैषा परावरमतिर्भवतो ननु स्या-ज्जन्तोर्यथात्मसुहृदो जगतस्तथापि । संसेवया सुरतरोरिव ते प्रसाद:सेवानुरूपमुदयो न परावरत्वम् ॥ २७ ॥

naiṣā parāvara-matir bhavato nanu syājjantor yathātma-suhṛdo jagatas tathāpisaṁsevayā surataror iva te prasādaḥsevānurūpam udayo na parāvaratvam

एवं जनं निपतितं प्रभवाहिकूपेकामाभिकाममनु य: प्रपतन्प्रसङ्गात् । कृत्वात्मसात् सुरर्षिणा भगवन्गृहीत:सोऽहं कथं नु विसृजे तव भृत्यसेवाम् ॥ २८ ॥

evaṁ janaṁ nipatitaṁ prabhavāhi-kūpekāmābhikāmam anu yaḥ prapatan prasaṅgātkṛtvātmasāt surarṣiṇā bhagavan gṛhītaḥso ’haṁ kathaṁ nu visṛje tava bhṛtya-sevām

मत्प्राणरक्षणमनन्त पितुर्वधश्चमन्ये स्वभृत्यऋषिवाक्यमृतं विधातुम् । खड्‌गं प्रगृह्य यदवोचदसद्विधित्सु-स्त्वामीश्वरो मदपरोऽवतु कं हरामि ॥ २९ ॥

mat-prāṇa-rakṣaṇam ananta pitur vadhaś camanye sva-bhṛtya-ṛṣi-vākyam ṛtaṁ vidhātumkhaḍgaṁ pragṛhya yad avocad asad-vidhitsustvām īśvaro mad-aparo ’vatu kaṁ harāmi

एकस्त्वमेव जगदेतममुष्य यत्त्व-माद्यन्तयो: पृथगवस्यसि मध्यतश्च । सृष्ट्वा गुणव्यतिकरं निजमाययेदंनानेव तैरवसितस्तदनुप्रविष्ट: ॥ ३० ॥

ekas tvam eva jagad etam amuṣya yat tvamādy-antayoḥ pṛthag avasyasi madhyataś casṛṣṭvā guṇa-vyatikaraṁ nija-māyayedaṁnāneva tair avasitas tad anupraviṣṭaḥ

त्वं वा इदं सदसदीश भवांस्ततोऽन्योमाया यदात्मपरबुद्धिरियं ह्यपार्था । यद्यस्य जन्म निधनं स्थितिरीक्षणं चतद्वैतदेव वसुकालवदष्टितर्वो: ॥ ३१ ॥

tvaṁ vā idaṁ sadasad īśa bhavāṁs tato ’nyomāyā yad ātma-para-buddhir iyaṁ hy apārthāyad yasya janma nidhanaṁ sthitir īkṣaṇaṁ catad vaitad eva vasukālavad aṣṭi-tarvoḥ

न्यस्येदमात्मनि जगद्विलयाम्बुमध्येशेषेत्मना निजसुखानुभवो निरीह: । योगेन मीलितद‍ृगात्मनिपीतनिद्र-स्तुर्ये स्थितो न तु तमो न गुणांश्च युङ्‌क्षे ॥ ३२ ॥

nyasyedam ātmani jagad vilayāmbu-madhyeśeṣetmanā nija-sukhānubhavo nirīhaḥyogena mīlita-dṛg-ātma-nipīta-nidrasturye sthito na tu tamo na guṇāṁś ca yuṅkṣe

तस्यैव ते वपुरिदं निजकालशक्त्यासञ्चोदितप्रकृतिधर्मण आत्मगूढम् । अम्भस्यनन्तशयनाद्विरमत्समाधे-र्नाभेरभूत् स्वकणिकावटवन्महाब्जम् ॥ ३३ ॥

tasyaiva te vapur idaṁ nija-kāla-śaktyāsañcodita-prakṛti-dharmaṇa ātma-gūḍhamambhasy ananta-śayanād viramat-samādhernābher abhūt sva-kaṇikā-vaṭavan-mahābjam

तत्सम्भव: कविरतोऽन्यदपश्यमान-स्त्वां बीजमात्मनि ततं स बहिर्विचिन्त्य । नाविन्ददब्दशतमप्सु निमज्जमानोजातेऽङ्कुरे कथमुहोपलभेत बीजम् ॥ ३४ ॥

tat-sambhavaḥ kavir ato ’nyad apaśyamānastvāṁ bījam ātmani tataṁ sa bahir vicintyanāvindad abda-śatam apsu nimajjamānojāte ’ṅkure katham uhopalabheta bījam

स त्वात्मयोनिरतिविस्मित आश्रितोऽब्जंकालेन तीव्रतपसा परिशुद्धभाव: । त्वामात्मनीश भुवि गन्धमिवातिसूक्ष्मंभूतेन्द्रियाशयमये विततं ददर्श ॥ ३५ ॥

sa tv ātma-yonir ativismita āśrito ’bjaṁkālena tīvra-tapasā pariśuddha-bhāvaḥtvām ātmanīśa bhuvi gandham ivātisūkṣmaṁbhūtendriyāśayamaye vitataṁ dadarśa

एवं सहस्रवदनाङ्‌घ्रिशिर:करोरु-नासाद्यकर्णनयनाभरणायुधाढ्यम् । मायामयं सदुपलक्षितसन्निवेशंद‍ृष्ट्वा महापुरुषमाप मुदं विरिञ्च: ॥ ३६ ॥

evaṁ sahasra-vadanāṅghri-śiraḥ-karoru-nāsādya-karṇa-nayanābharaṇāyudhāḍhyammāyāmayaṁ sad-upalakṣita-sanniveśaṁdṛṣṭvā mahā-puruṣam āpa mudaṁ viriñcaḥ

तस्मै भवान्हयशिरस्तनुवं हि बिभ्रद्वेदद्रुहावतिबलौ मधुकैटभाख्यौ । हत्वानयच्छ्रुतिगणांश्च रजस्तमश्चसत्त्वं तव प्रियतमां तनुमामनन्ति ॥ ३७ ॥

tasmai bhavān haya-śiras tanuvaṁ hi bibhradveda-druhāv atibalau madhu-kaiṭabhākhyauhatvānayac chruti-gaṇāṁś ca rajas tamaś casattvaṁ tava priyatamāṁ tanum āmananti

इत्थं नृतिर्यगृषिदेवझषावतारै-र्लोकान् विभावयसि हंसि जगत्प्रतीपान् । धर्मं महापुरुष पासि युगानुवृत्तंछन्न: कलौ यदभवस्त्रियुगोऽथ स त्वम् ॥ ३८ ॥

itthaṁ nṛ-tiryag-ṛṣi-deva-jhaṣāvatārairlokān vibhāvayasi haṁsi jagat pratīpāndharmaṁ mahā-puruṣa pāsi yugānuvṛttaṁchannaḥ kalau yad abhavas tri-yugo ’tha sa tvam

नैतन्मनस्तव कथासु विकुण्ठनाथसम्प्रीयते दुरितदुष्टमसाधु तीव्रम् । कामातुरं हर्षशोकभयैषणार्तंतस्मिन्कथं तव गतिं विमृशामि दीन: ॥ ३९ ॥

naitan manas tava kathāsu vikuṇṭha-nāthasamprīyate durita-duṣṭam asādhu tīvramkāmāturaṁ harṣa-śoka-bhayaiṣaṇārtaṁtasmin kathaṁ tava gatiṁ vimṛśāmi dīnaḥ

जिह्वैकतोऽच्युत विकर्षति मावितृप्ताशिश्नोऽन्यतस्त्वगुदरं श्रवणं कुतश्चित् । घ्राणोऽन्यतश्चपलद‍ृक् क्व‍ च कर्मशक्ति-र्बह्व्य: सपत्‍न्य इव गेहपतिं लुनन्ति ॥ ४० ॥

jihvaikato ’cyuta vikarṣati māvitṛptāśiśno ’nyatas tvag-udaraṁ śravaṇaṁ kutaścitghrāṇo ’nyataś capala-dṛk kva ca karma-śaktirbahvyaḥ sapatnya iva geha-patiṁ lunanti

एवं स्वकर्मपतितं भववैतरण्या-मन्योन्यजन्ममरणाशनभीतभीतम् । पश्यञ्जनं स्वपरविग्रहवैरमैत्रंहन्तेति पारचर पीपृहि मूढमद्य ॥ ४१ ॥

evaṁ sva-karma-patitaṁ bhava-vaitaraṇyāmanyonya-janma-maraṇāśana-bhīta-bhītampaśyañ janaṁ sva-para-vigraha-vaira-maitraṁhanteti pāracara pīpṛhi mūḍham adya

को न्वत्र तेऽखिलगुरो भगवन्प्रयासउत्तारणेऽस्य भवसम्भवलोपहेतो: । मूढेषु वै महदनुग्रह आर्तबन्धोकिं तेन ते प्रियजनाननुसेवतां न: ॥ ४२ ॥

ko nv atra te ’khila-guro bhagavan prayāsauttāraṇe ’sya bhava-sambhava-lopa-hetoḥmūḍheṣu vai mahad-anugraha ārta-bandhokiṁ tena te priya-janān anusevatāṁ naḥ

नैवोद्विजे पर दुरत्ययवैतरण्या-स्त्वद्वीर्यगायनमहामृतमग्नचित्त: । शोचे ततो विमुखचेतस इन्द्रियार्थमायासुखाय भरमुद्वहतो विमूढान् ॥ ४३ ॥

naivodvije para duratyaya-vaitaraṇyāstvad-vīrya-gāyana-mahāmṛta-magna-cittaḥśoce tato vimukha-cetasa indriyārtha-māyā-sukhāya bharam udvahato vimūḍhān

प्रायेण देव मुनय: स्वविमुक्तिकामामौनं चरन्ति विजने न परार्थनिष्ठा: । नैतान्विहाय कृपणान्विमुमुक्ष एकोनान्यं त्वदस्य शरणं भ्रमतोऽनुपश्ये ॥ ४४ ॥

prāyeṇa deva munayaḥ sva-vimukti-kāmāmaunaṁ caranti vijane na parārtha-niṣṭhāḥnaitān vihāya kṛpaṇān vimumukṣa ekonānyaṁ tvad asya śaraṇaṁ bhramato ’nupaśye

यन्मैथुनादिगृहमेधिसुखं हि तुच्छंकण्डूयनेन करयोरिव दु:खदु:खम् । तृप्यन्ति नेह कृपणा बहुदु:खभाज:कण्डूतिवन्मनसिजं विषहेत धीर: ॥ ४५ ॥

yan maithunādi-gṛhamedhi-sukhaṁ hi tucchaṁkaṇḍūyanena karayor iva duḥkha-duḥkhamtṛpyanti neha kṛpaṇā bahu-duḥkha-bhājaḥkaṇḍūtivan manasijaṁ viṣaheta dhīraḥ

मौनव्रतश्रुततपोऽध्ययनस्वधर्म-व्याख्यारहोजपसमाधय आपवर्ग्या: । प्राय: परं पुरुष ते त्वजितेन्द्रियाणांवार्ता भवन्त्युत न वात्र तु दाम्भिकानाम् ॥ ४६ ॥

mauna-vrata-śruta-tapo-’dhyayana-sva-dharma-vyākhyā-raho-japa-samādhaya āpavargyāḥprāyaḥ paraṁ puruṣa te tv ajitendriyāṇāṁvārtā bhavanty uta na vātra tu dāmbhikānām

रूपे इमे सदसती तव वेदसृष्टेबीजाङ्कुराविव न चान्यदरूपकस्य । युक्ता: समक्षमुभयत्र विचक्षन्ते त्वांयोगेन वह्निमिव दारुषु नान्यत: स्यात् ॥ ४७ ॥

rūpe ime sad-asatī tava veda-sṛṣṭebījāṅkurāv iva na cānyad arūpakasyayuktāḥ samakṣam ubhayatra vicakṣante tvāṁyogena vahnim iva dāruṣu nānyataḥ syāt

त्वं वायुरग्निरवनिर्वियदम्बु मात्रा:प्राणेन्द्रियाणि हृदयं चिदनुग्रहश्च । सर्वं त्वमेव सगुणो विगुणश्च भूमन्नान्यत् त्वदस्त्यपि मनोवचसा निरुक्तम् ॥ ४८ ॥

tvaṁ vāyur agnir avanir viyad ambu mātrāḥprāṇendriyāṇi hṛdayaṁ cid anugrahaś casarvaṁ tvam eva saguṇo viguṇaś ca bhūmannānyat tvad asty api mano-vacasā niruktam

नैते गुणा न गुणिनो महदादयो येसर्वे मन: प्रभृतय: सहदेवमर्त्या: । आद्यन्तवन्त उरुगाय विदन्ति हि त्वा-मेवं विमृश्य सुधियो विरमन्ति शब्दात् ॥ ४९ ॥

naite guṇā na guṇino mahad-ādayo yesarve manaḥ prabhṛtayaḥ sahadeva-martyāḥādy-antavanta urugāya vidanti hi tvāmevaṁ vimṛśya sudhiyo viramanti śabdāt

तत्तेऽर्हत्तम नम: स्तुतिकर्मपूजा:कर्म स्मृतिश्चरणयो: श्रवणं कथायाम् । संसेवया त्वयि विनेति षडङ्गया किंभक्तिं जन: परमहंसगतौ लभेत ॥ ५० ॥

tat te ’rhattama namaḥ stuti-karma-pūjāḥkarma smṛtiś caraṇayoḥ śravaṇaṁ kathāyāmsaṁsevayā tvayi vineti ṣaḍ-aṅgayā kiṁbhaktiṁ janaḥ paramahaṁsa-gatau labheta

श्रीनारद उवाच एतावद्वर्णितगुणो भक्त्या भक्तेन निर्गुण: । प्रह्रादं प्रणतं प्रीतो यतमन्युरभाषत ॥ ५१ ॥

śrī-nārada uvācaetāvad varṇita-guṇobhaktyā bhaktena nirguṇaḥprahrādaṁ praṇataṁ prītoyata-manyur abhāṣata

श्रीभगवानुवाचप्रह्राद भद्र भद्रं ते प्रीतोऽहं तेऽसुरोत्तम । वरं वृणीष्वाभिमतं कामपूरोऽस्म्यहं नृणाम् ॥ ५२ ॥

śrī-bhagavān uvācaprahrāda bhadra bhadraṁ teprīto ’haṁ te ’surottamavaraṁ vṛṇīṣvābhimataṁkāma-pūro ’smy ahaṁ nṛṇām

मामप्रीणत आयुष्मन्दर्शनं दुर्लभं हि मे । द‍ृष्ट्वा मां न पुनर्जन्तुरात्मानं तप्तुमर्हति ॥ ५३ ॥

mām aprīṇata āyuṣmandarśanaṁ durlabhaṁ hi medṛṣṭvā māṁ na punar janturātmānaṁ taptum arhati

प्रीणन्ति ह्यथ मां धीरा: सर्वभावेन साधव: । श्रेयस्कामा महाभाग सर्वासामाशिषां पतिम् ॥ ५४ ॥

prīṇanti hy atha māṁ dhīrāḥsarva-bhāvena sādhavaḥśreyas-kāmā mahā-bhāgasarvāsām āśiṣāṁ patim

श्रीनारद उवाच एवं प्रलोभ्यमानोऽपि वरैर्लोकप्रलोभनै: । एकान्तित्वाद् भगवति नैच्छत्तानसुरोत्तम: ॥ ५५ ॥

śrī-nārada uvācaevaṁ pralobhyamāno ’pivarair loka-pralobhanaiḥekāntitvād bhagavatinaicchat tān asurottamaḥ