Canto 8, Chapter 17

श्रीशुक उवाच इत्युक्ता सादिती राजन्स्वभर्त्रा कश्यपेन वै । अन्वतिष्ठद् व्रतमिदं द्वादशाहमतन्द्रिता ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaity uktā sāditī rājansva-bhartrā kaśyapena vaianv atiṣṭhad vratam idaṁdvādaśāham atandritā

चिन्तयन्त्येकया बुद्ध्या महापुरुषमीश्वरम् । प्रगृह्येन्द्रियदुष्टाश्वान्मनसा बुद्धिसारथि: ॥ २ ॥ मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि । वासुदेवे समाधाय चचार ह पयोव्रतम् ॥ ३ ॥

cintayanty ekayā buddhyāmahā-puruṣam īśvarampragṛhyendriya-duṣṭāśvānmanasā buddhi-sārathiḥ

तस्या: प्रादुरभूत्तात भगवानादिपुरुष: । पीतवासाश्चतुर्बाहु: शङ्खचक्रगदाधर: ॥ ४ ॥

tasyāḥ prādurabhūt tātabhagavān ādi-puruṣaḥpīta-vāsāś catur-bāhuḥśaṅkha-cakra-gadā-dharaḥ

तं नेत्रगोचरं वीक्ष्य सहसोत्थाय सादरम् । ननाम भुवि कायेन दण्डवत् प्रीतिविह्वला ॥ ५ ॥

taṁ netra-gocaraṁ vīkṣyasahasotthāya sādaramnanāma bhuvi kāyenadaṇḍavat-prīti-vihvalā

सोत्थाय बद्धाञ्जलिरीडितुं स्थितानोत्सेह आनन्दजलाकुलेक्षणा । बभूव तूष्णीं पुलकाकुलाकृति-स्तद्दर्शनात्युत्सवगात्रवेपथु: ॥ ६ ॥

sotthāya baddhāñjalir īḍituṁ sthitānotseha ānanda-jalākulekṣaṇābabhūva tūṣṇīṁ pulakākulākṛtistad-darśanātyutsava-gātra-vepathuḥ

प्रीत्या शनैर्गद्गदया गिरा हरिंतुष्टाव सा देव्यदिति: कुरूद्वह । उद्वीक्षती सा पिबतीव चक्षुषारमापतिं यज्ञपतिं जगत्पतिम् ॥ ७ ॥

prītyā śanair gadgadayā girā hariṁtuṣṭāva sā devy aditiḥ kurūdvahaudvīkṣatī sā pibatīva cakṣuṣāramā-patiṁ yajña-patiṁ jagat-patim

श्रीअदितिरुवाचयज्ञेश यज्ञपुरुषाच्युत तीर्थपादतीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय । आपन्नलोकवृजिनोपशमोदयाद्यशं न: कृधीश भगवन्नसि दीननाथ: ॥ ८ ॥

śrī-aditir uvācayajñeśa yajña-puruṣācyuta tīrtha-pādatīrtha-śravaḥ śravaṇa-maṅgala-nāmadheyaāpanna-loka-vṛjinopaśamodayādyaśaṁ naḥ kṛdhīśa bhagavann asi dīna-nāthaḥ

विश्वाय विश्वभवनस्थितिसंयमायस्वैरं गृहीतपुरुशक्तिगुणाय भूम्ने । स्वस्थाय शश्वदुपबृंहितपूर्णबोध-व्यापादितात्मतमसे हरये नमस्ते ॥ ९ ॥

viśvāya viśva-bhavana-sthiti-saṁyamāyasvairaṁ gṛhīta-puru-śakti-guṇāya bhūmnesva-sthāya śaśvad-upabṛṁhita-pūrṇa-bodha-vyāpāditātma-tamase haraye namas te

आयु: परं वपुरभीष्टमतुल्यलक्ष्मी-र्द्योभूरसा: सकलयोगगुणास्त्रिवर्ग: । ज्ञानं च केवलमनन्त भवन्ति तुष्टात्त्वत्तो नृणां किमु सपत्नजयादिराशी: ॥ १० ॥

āyuḥ paraṁ vapur abhīṣṭam atulya-lakṣmīrdyo-bhū-rasāḥ sakala-yoga-guṇās tri-vargaḥjñānaṁ ca kevalam ananta bhavanti tuṣṭāttvatto nṛṇāṁ kim u sapatna-jayādir āśīḥ

श्रीशुक उवाच अदित्यैवं स्तुतो राजन्भगवान्पुष्करेक्षण: । क्षेत्रज्ञ: सर्वभूतानामिति होवाच भारत ॥ ११ ॥

śrī-śuka uvācaadityaivaṁ stuto rājanbhagavān puṣkarekṣaṇaḥkṣetra-jñaḥ sarva-bhūtānāmiti hovāca bhārata

श्रीभगवानुवाचदेवमातर्भवत्या मे विज्ञातं चिरकाङ्‌क्षितम् । यत् सपत्नैर्हृतश्रीणां च्यावितानां स्वधामत: ॥ १२ ॥

śrī-bhagavān uvācadeva-mātar bhavatyā mevijñātaṁ cira-kāṅkṣitamyat sapatnair hṛta-śrīṇāṁcyāvitānāṁ sva-dhāmataḥ

तान्विनिर्जित्य समरे दुर्मदानसुरर्षभान् । प्रतिलब्धजयश्रीभि: पुत्रैरिच्छस्युपासितुम् ॥ १३ ॥

tān vinirjitya samaredurmadān asurarṣabhānpratilabdha-jaya-śrībhiḥputrair icchasy upāsitum

इन्द्रज्येष्ठै: स्वतनयैर्हतानां युधि विद्विषाम् । स्त्रियो रुदन्तीरासाद्य द्रष्टुमिच्छसि दु:खिता: ॥ १४ ॥

indra-jyeṣṭhaiḥ sva-tanayairhatānāṁ yudhi vidviṣāmstriyo rudantīr āsādyadraṣṭum icchasi duḥkhitāḥ

आत्मजान्सुसमृद्धांस्त्वं प्रत्याहृतयश:श्रिय: । नाकपृष्ठमधिष्ठाय क्रीडतो द्रष्टुमिच्छसि ॥ १५ ॥

ātmajān susamṛddhāṁs tvaṁpratyāhṛta-yaśaḥ-śriyaḥnāka-pṛṣṭham adhiṣṭhāyakrīḍato draṣṭum icchasi

प्रायोऽधुना तेऽसुरयूथनाथाअपारणीया इति देवि मे मति: । यत्तेऽनुकूलेश्वरविप्रगुप्तान विक्रमस्तत्र सुखं ददाति ॥ १६ ॥

prāyo ’dhunā te ’sura-yūtha-nāthāapāraṇīyā iti devi me matiḥyat te ’nukūleśvara-vipra-guptāna vikramas tatra sukhaṁ dadāti

अथाप्युपायो मम देवि चिन्त्य:सन्तोषितस्य व्रतचर्यया ते । ममार्चनं नार्हति गन्तुमन्यथाश्रद्धानुरूपं फलहेतुकत्वात् ॥ १७ ॥

athāpy upāyo mama devi cintyaḥsantoṣitasya vrata-caryayā temamārcanaṁ nārhati gantum anyathāśraddhānurūpaṁ phala-hetukatvāt

त्वयार्चितश्चाहमपत्यगुप्तयेपयोव्रतेनानुगुणं समीडित: । स्वांशेन पुत्रत्वमुपेत्य ते सुतान्गोप्तास्मि मारीचतपस्यधिष्ठित: ॥ १८ ॥

tvayārcitaś cāham apatya-guptayepayo-vratenānuguṇaṁ samīḍitaḥsvāṁśena putratvam upetya te sutāngoptāsmi mārīca-tapasy adhiṣṭhitaḥ

उपधाव पतिं भद्रे प्रजापतिमकल्मषम् । मां च भावयती पत्यावेवंरूपमवस्थितम् ॥ १९ ॥

upadhāva patiṁ bhadreprajāpatim akalmaṣammāṁ ca bhāvayatī patyāvevaṁ rūpam avasthitam

नैतत् परस्मा आख्येयं पृष्टयापि कथञ्चन । सर्वं सम्पद्यते देवि देवगुह्यं सुसंवृतम् ॥ २० ॥

naitat parasmā ākhyeyaṁpṛṣṭayāpi kathañcanasarvaṁ sampadyate devideva-guhyaṁ susaṁvṛtam

श्रीशुक उवाच एतावदुक्त्वा भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । अदितिर्दुर्लभं लब्ध्वा हरेर्जन्मात्मनि प्रभो: । उपाधावत् पतिं भक्त्या परया कृतकृत्यवत् ॥ २१ ॥

śrī-śuka uvācaetāvad uktvā bhagavāṁstatraivāntaradhīyataaditir durlabhaṁ labdhvāharer janmātmani prabhoḥupādhāvat patiṁ bhaktyāparayā kṛta-kṛtyavat

स वै समाधियोगेन कश्यपस्तदबुध्यत । प्रविष्टमात्मनि हरेरंशं ह्यवितथेक्षण: ॥ २२ ॥

sa vai samādhi-yogenakaśyapas tad abudhyatapraviṣṭam ātmani hareraṁśaṁ hy avitathekṣaṇaḥ

सोऽदित्यां वीर्यमाधत्त तपसा चिरसम्भृतम् । समाहितमना राजन्दारुण्यग्निं यथानिल: ॥ २३ ॥

so ’dityāṁ vīryam ādhattatapasā cira-sambhṛtamsamāhita-manā rājandāruṇy agniṁ yathānilaḥ

अदितेर्धिष्ठितं गर्भं भगवन्तं सनातनम् । हिरण्यगर्भो विज्ञाय समीडे गुह्यनामभि: ॥ २४ ॥

aditer dhiṣṭhitaṁ garbhaṁbhagavantaṁ sanātanamhiraṇyagarbho vijñāyasamīḍe guhya-nāmabhiḥ

श्रीब्रह्मोवाचजयोरुगाय भगवन्नुरुक्रम नमोऽस्तु ते । नमो ब्रह्मण्यदेवाय त्रिगुणाय नमो नम: ॥ २५ ॥

śrī-brahmovācajayorugāya bhagavannurukrama namo ’stu tenamo brahmaṇya-devāyatri-guṇāya namo namaḥ

नमस्ते पृश्निगर्भाय वेदगर्भाय वेधसे । त्रिनाभाय त्रिपृष्ठाय शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ २६ ॥

namas te pṛśni-garbhāyaveda-garbhāya vedhasetri-nābhāya tri-pṛṣṭhāyaśipi-viṣṭāya viṣṇave

त्वमादिरन्तो भुवनस्य मध्य-मनन्तशक्तिं पुरुषं यमाहु: । कालो भवानाक्षिपतीश विश्वंस्रोतो यथान्त:पतितं गभीरम् ॥ २७ ॥

tvam ādir anto bhuvanasya madhyamananta-śaktiṁ puruṣaṁ yam āhuḥkālo bhavān ākṣipatīśa viśvaṁsroto yathāntaḥ patitaṁ gabhīram

त्वं वै प्रजानां स्थिरजङ्गमानांप्रजापतीनामसि सम्भविष्णु: । दिवौकसां देव दिवश्‍च्युतानांपरायणं नौरिव मज्जतोऽप्सु ॥ २८ ॥

tvaṁ vai prajānāṁ sthira-jaṅgamānāṁprajāpatīnām asi sambhaviṣṇuḥdivaukasāṁ deva divaś cyutānāṁparāyaṇaṁ naur iva majjato ’psu