Canto 8, Chapter 18

श्रीशुक उवाच इत्थं विरिञ्चस्तुतकर्मवीर्य:प्रादुर्बभूवामृतभूरदित्याम् । चतुर्भुज: शङ्खगदाब्जचक्र:पिशङ्गवासा नलिनायतेक्षण: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaitthaṁ viriñca-stuta-karma-vīryaḥprādurbabhūvāmṛta-bhūr adityāmcatur-bhujaḥ śaṅkha-gadābja-cakraḥpiśaṅga-vāsā nalināyatekṣaṇaḥ

श्यामावदातो झषराजकुण्डल-त्विषोल्ल‍सच्छ्रीवदनाम्बुज: पुमान् । श्रीवत्सवक्षा बलयाङ्गदोल्ल‍स-त्किरीटकाञ्चीगुणचारुनूपुर: ॥ २ ॥

śyāmāvadāto jhaṣa-rāja-kuṇḍala-tviṣollasac-chrī-vadanāmbujaḥ pumānśrīvatsa-vakṣā balayāṅgadollasat-kirīṭa-kāñcī-guṇa-cāru-nūpuraḥ

मधुव्रतव्रातविघुष्टया स्वयाविराजित: श्रीवनमालया हरि: । प्रजापतेर्वेश्मतम: स्वरोचिषाविनाशयन् कण्ठनिविष्टकौस्तुभ: ॥ ३ ॥

madhu-vrata-vrāta-vighuṣṭayā svayāvirājitaḥ śrī-vanamālayā hariḥprajāpater veśma-tamaḥ svarociṣāvināśayan kaṇṭha-niviṣṭa-kaustubhaḥ

दिश: प्रसेदु: सलिलाशयास्तदाप्रजा: प्रहृष्टा ऋतवो गुणान्विता: । द्यौरन्तरीक्षं क्षितिरग्निजिह्वागावो द्विजा: सञ्जहृषुर्नगाश्च ॥ ४ ॥

diśaḥ praseduḥ salilāśayās tadāprajāḥ prahṛṣṭā ṛtavo guṇānvitāḥdyaur antarīkṣaṁ kṣitir agni-jihvāgāvo dvijāḥ sañjahṛṣur nagāś ca

श्रोणायां श्रवणद्वादश्यां मुहूर्तेऽभिजिति प्रभु: । सर्वे नक्षत्रताराद्याश्चक्रुस्तज्जन्म दक्षिणम् ॥ ५ ॥

śroṇāyāṁ śravaṇa-dvādaśyāṁmuhūrte ’bhijiti prabhuḥsarve nakṣatra-tārādyāścakrus taj-janma dakṣiṇam

द्वादश्यां सवितातिष्ठन्मध्यन्दिनगतो नृप । विजयानाम सा प्रोक्ता यस्यां जन्म विदुर्हरे: ॥ ६ ॥

dvādaśyāṁ savitātiṣṭhanmadhyandina-gato nṛpavijayā-nāma sā proktāyasyāṁ janma vidur hareḥ

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्मृदङ्गपणवानका: । चित्रवादित्रतूर्याणां निर्घोषस्तुमुलोऽभवत् ॥ ७ ॥

śaṅkha-dundubhayo nedurmṛdaṅga-paṇavānakāḥcitra-vāditra-tūryāṇāṁnirghoṣas tumulo ’bhavat

प्रीताश्चाप्सरसोऽनृत्यन्गन्धर्वप्रवरा जगु: । तुष्टुवुर्मुनयो देवा मनव: पितरोऽग्नय: ॥ ८ ॥

prītāś cāpsaraso ’nṛtyangandharva-pravarā jaguḥtuṣṭuvur munayo devāmanavaḥ pitaro ’gnayaḥ

सिद्धविद्याधरगणा: सकिम्पुरुषकिन्नरा: । चारणा यक्षरक्षांसि सुपर्णा भुजगोत्तमा: ॥ ९ ॥ गायन्तोऽतिप्रशंसन्तो नृत्यन्तो विबुधानुगा: । अदित्या आश्रमपदं कुसुमै: समवाकिरन् ॥ १० ॥

siddha-vidyādhara-gaṇāḥsakimpuruṣa-kinnarāḥcāraṇā yakṣa-rakṣāṁsisuparṇā bhujagottamāḥ

द‍ृष्ट्वादितिस्तं निजगर्भसम्भवंपरं पुमांसं मुदमाप विस्मिता । गृहीतदेहं निजयोगमाययाप्रजापतिश्चाह जयेति विस्मित: ॥ ११ ॥

dṛṣṭvāditis taṁ nija-garbha-sambhavaṁparaṁ pumāṁsaṁ mudam āpa vismitāgṛhīta-dehaṁ nija-yoga-māyayāprajāpatiś cāha jayeti vismitaḥ

यत् तद् वपुर्भाति विभूषणायुधै-रव्यक्तचिद्वय‍क्तमधारयद्धरि: । बभूव तेनैव स वामनो वटु:सम्पश्यतोर्दिव्यगतिर्यथा नट: ॥ १२ ॥

yat tad vapur bhāti vibhūṣaṇāyudhairavyakta-cid-vyaktam adhārayad dhariḥbabhūva tenaiva sa vāmano vaṭuḥsampaśyator divya-gatir yathā naṭaḥ

तं वटुं वामनं द‍ृष्ट्वा मोदमाना महर्षय: । कर्माणि कारयामासु: पुरस्कृत्य प्रजापतिम् ॥ १३ ॥

taṁ vaṭuṁ vāmanaṁ dṛṣṭvāmodamānā maharṣayaḥkarmāṇi kārayām āsuḥpuraskṛtya prajāpatim

तस्योपनीयमानस्य सावित्रीं सविताब्रवीत् । बृहस्पतिर्ब्रह्मसूत्रं मेखलां कश्यपोऽददात् ॥ १४ ॥

tasyopanīyamānasyasāvitrīṁ savitābravītbṛhaspatir brahma-sūtraṁmekhalāṁ kaśyapo ’dadāt

ददौ कृष्णाजिनं भूमिर्दण्डं सोमो वनस्पति: । कौपीनाच्छादनं माता द्यौश्छत्रं जगत: पते: ॥ १५ ॥

dadau kṛṣṇājinaṁ bhūmirdaṇḍaṁ somo vanaspatiḥkaupīnācchādanaṁ mātādyauś chatraṁ jagataḥ pateḥ

कमण्डलुं वेदगर्भ: कुशान्सप्तर्षयो ददु: । अक्षमालां महाराज सरस्वत्यव्ययात्मन: ॥ १६ ॥

kamaṇḍaluṁ veda-garbhaḥkuśān saptarṣayo daduḥakṣa-mālāṁ mahārājasarasvaty avyayātmanaḥ

तस्मा इत्युपनीताय यक्षराट् पात्रिकामदात् । भिक्षां भगवती साक्षादुमादादम्बिका सती ॥ १७ ॥

tasmā ity upanītāyayakṣa-rāṭ pātrikām adātbhikṣāṁ bhagavatī sākṣādumādād ambikā satī

स ब्रह्मवर्चसेनैवं सभां सम्भावितो वटु: । ब्रह्मर्षिगणसञ्जुष्टामत्यरोचत मारिष: ॥ १८ ॥

sa brahma-varcasenaivaṁsabhāṁ sambhāvito vaṭuḥbrahmarṣi-gaṇa-sañjuṣṭāmatyarocata māriṣaḥ

समिद्धमाहितं वह्निं कृत्वा परिसमूहनम् । परिस्तीर्य समभ्यर्च्य समिद्भ‍िरजुहोद् द्विज: ॥ १९ ॥

samiddham āhitaṁ vahniṁkṛtvā parisamūhanamparistīrya samabhyarcyasamidbhir ajuhod dvijaḥ

श्रुत्वाश्वमेधैर्यजमानमूर्जितंबलिं भृगूणामुपकल्पितैस्तत: । जगाम तत्राखिलसारसम्भृतोभारेण गां सन्नमयन्पदे पदे ॥ २० ॥

śrutvāśvamedhair yajamānam ūrjitaṁbaliṁ bhṛgūṇām upakalpitais tataḥjagāma tatrākhila-sāra-sambhṛtobhāreṇa gāṁ sannamayan pade pade

तं नर्मदायास्तट उत्तरे बले-र्य ऋत्विजस्ते भृगुकच्छसंज्ञके । प्रवर्तयन्तो भृगव: क्रतूत्तमंव्यचक्षतारादुदितं यथा रविम् ॥ २१ ॥

taṁ narmadāyās taṭa uttare balerya ṛtvijas te bhṛgukaccha-saṁjñakepravartayanto bhṛgavaḥ kratūttamaṁvyacakṣatārād uditaṁ yathā ravim

ते ऋत्विजो यजमान: सदस्याहतत्विषो वामनतेजसा नृप । सूर्य: किलायात्युत वा विभावसु:सनत्कुमारोऽथ दिद‍ृक्षया क्रतो: ॥ २२ ॥

te ṛtvijo yajamānaḥ sadasyāhata-tviṣo vāmana-tejasā nṛpasūryaḥ kilāyāty uta vā vibhāvasuḥsanat-kumāro ’tha didṛkṣayā kratoḥ

इत्थं सशिष्येषु भृगुष्वनेकधावितर्क्यमाणो भगवान्स वामन: । छत्रं सदण्डं सजलं कमण्डलुंविवेश बिभ्रद्धयमेधवाटम् ॥ २३ ॥

itthaṁ saśiṣyeṣu bhṛguṣv anekadhāvitarkyamāṇo bhagavān sa vāmanaḥchatraṁ sadaṇḍaṁ sajalaṁ kamaṇḍaluṁviveśa bibhrad dhayamedha-vāṭam

मौञ्‍ज्या मेखलया वीतमुपवीताजिनोत्तरम् । जटिलं वामनं विप्रं मायामाणवकं हरिम् ॥ २४ ॥ प्रविष्टं वीक्ष्य भृगव: सशिष्यास्ते सहाग्निभि: । प्रत्यगृह्णन्समुत्थाय सङ्‌क्षिप्तास्तस्य तेजसा ॥ २५ ॥

mauñjyā mekhalayā vītamupavītājinottaramjaṭilaṁ vāmanaṁ vipraṁmāyā-māṇavakaṁ harim

यजमान: प्रमुदितो दर्शनीयं मनोरमम् । रूपानुरूपावयवं तस्मा आसनमाहरत् ॥ २६ ॥

yajamānaḥ pramuditodarśanīyaṁ manoramamrūpānurūpāvayavaṁtasmā āsanam āharat

स्वागतेनाभिनन्द्याथ पादौ भगवतो बलि: । अवनिज्यार्चयामास मुक्तसङ्गमनोरमम् ॥ २७ ॥

svāgatenābhinandyāthapādau bhagavato baliḥavanijyārcayām āsamukta-saṅga-manoramam

तत्पादशौचं जनकल्मषापहंस धर्मविन्मूर्ध्‍न्यदधात् सुमङ्गलम् । यद् देवदेवो गिरिशश्चन्द्रमौलि-र्दधार मूर्ध्ना परया च भक्त्या ॥ २८ ॥

tat-pāda-śaucaṁ jana-kalmaṣāpahaṁsa dharma-vin mūrdhny adadhāt sumaṅgalamyad deva-devo giriśaś candra-maulirdadhāra mūrdhnā parayā ca bhaktyā

श्रीबलिरुवाचस्वागतं ते नमस्तुभ्यं ब्रह्मन्किं करवाम ते । ब्रह्मर्षीणां तप: साक्षान्मन्ये त्वार्य वपुर्धरम् ॥ २९ ॥

śrī-balir uvācasvāgataṁ te namas tubhyaṁbrahman kiṁ karavāma tebrahmarṣīṇāṁ tapaḥ sākṣānmanye tvārya vapur-dharam

अद्य न: पितरस्तृप्ता अद्य न: पावितं कुलम् । अद्य स्विष्ट: क्रतुरयं यद् भवानागतो गृहान् ॥ ३० ॥

adya naḥ pitaras tṛptāadya naḥ pāvitaṁ kulamadya sviṣṭaḥ kratur ayaṁyad bhavān āgato gṛhān

अद्याग्नयो मे सुहुता यथाविधिद्विजात्मज त्वच्चरणावनेजनै: । हतांहसो वार्भिरियं च भूरहोतथा पुनीता तनुभि: पदैस्तव ॥ ३१ ॥

adyāgnayo me suhutā yathā-vidhidvijātmaja tvac-caraṇāvanejanaiḥhatāṁhaso vārbhir iyaṁ ca bhūr ahotathā punītā tanubhiḥ padais tava

यद् वटो वाञ्छसि तत्प्रतीच्छ मेत्वामर्थिनं विप्रसुतानुतर्कये । गां काञ्चनं गुणवद् धाम मृष्टंतथान्नपेयमुत वा विप्रकन्याम् । ग्रामान् समृद्धांस्तुरगान् गजान् वारथांस्तथार्हत्तम सम्प्रतीच्छ ॥ ३२ ॥

yad yad vaṭo vāñchasi tat pratīccha metvām arthinaṁ vipra-sutānutarkayegāṁ kāñcanaṁ guṇavad dhāma mṛṣṭaṁtathānna-peyam uta vā vipra-kanyāmgrāmān samṛddhāṁs turagān gajān vārathāṁs tathārhattama sampratīccha