Canto 8, Chapter 23

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनंमहानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणोभक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaity uktavantaṁ puruṣaṁ purātanaṁmahānubhāvo ’khila-sādhu-sammataḥbaddhāñjalir bāṣpa-kalākulekṣaṇobhakty-utkalo gadgadayā girābravīt

श्रीबलिरुवाचअहो प्रणामाय कृत: समुद्यम:प्रपन्नभक्तार्थविधौ समाहित: । यल्ल‍ोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरै-रलब्धपूर्वोऽपसदेऽसुरेऽर्पित: ॥ २ ॥

śrī-balir uvācaaho praṇāmāya kṛtaḥ samudyamaḥprapanna-bhaktārtha-vidhau samāhitaḥyal loka-pālais tvad-anugraho ’marairalabdha-pūrvo ’pasade ’sure ’rpitaḥ

श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा हरिमानत्य ब्रह्माणं सभवं तत: । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्त: सहासुरै: ॥ ३ ॥

śrī-śuka uvācaity uktvā harim ānatyabrahmāṇaṁ sabhavaṁ tataḥviveśa sutalaṁ prītobalir muktaḥ sahāsuraiḥ

एवमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीय त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिते: काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४ ॥

evam indrāya bhagavānpratyānīya triviṣṭapampūrayitvāditeḥ kāmamaśāsat sakalaṁ jagat

लब्धप्रसादं निर्मुक्तं पौत्रं वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण: प्रह्लाद इदमब्रवीत् ॥ ५ ॥

labdha-prasādaṁ nirmuktaṁpautraṁ vaṁśa-dharaṁ balimniśāmya bhakti-pravaṇaḥprahrāda idam abravīt

श्रीप्रह्लाद उवाच नेमं विरिञ्चो लभते प्रसादंन श्रीर्न शर्व: किमुतापरेऽन्ये । यन्नोऽसुराणामसि दुर्गपालोविश्वाभिवन्द्यैरभिवन्दिताङ्‍‍घ्रि: ॥ ६ ॥

śrī-prahrāda uvācanemaṁ viriñco labhate prasādaṁna śrīr na śarvaḥ kim utāpare ’nyeyan no ’surāṇām asi durga-pāloviśvābhivandyair abhivanditāṅghriḥ

यत्पादपद्ममकरन्दनिषेवणेनब्रह्मादय: शरणदाश्नुवते विभूती: । कस्माद् वयं कुसृतय: खलयोनयस्तेदाक्षिण्यद‍ृष्टिपदवीं भवत: प्रणीता: ॥ ७ ॥

yat-pāda-padma-makaranda-niṣevaṇenabrahmādayaḥ śaraṇadāśnuvate vibhūtīḥkasmād vayaṁ kusṛtayaḥ khala-yonayas tedākṣiṇya-dṛṣṭi-padavīṁ bhavataḥ praṇītāḥ

चित्रं तवेहितमहोऽमितयोगमाया-लीलाविसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वात्मन: समद‍ृशोऽविषम: स्वभावोभक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभाव: ॥ ८ ॥

citraṁ tavehitam aho ’mita-yoga-māyā-līlā-visṛṣṭa-bhuvanasya viśāradasyasarvātmanaḥ samadṛśo ’viṣamaḥ svabhāvobhakta-priyo yad asi kalpataru-svabhāvaḥ

श्रीभगवानुवाचवत्स प्रह्लाद भद्रं ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान: स्वपौत्रेण ज्ञातीनां सुखमावह ॥ ९ ॥

śrī-bhagavān uvācavatsa prahrāda bhadraṁ teprayāhi sutalālayammodamānaḥ sva-pautreṇajñātīnāṁ sukham āvaha

नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मद्दर्शनमहाह्लादध्वस्तकर्मनिबन्धन: ॥ १० ॥

nityaṁ draṣṭāsi māṁ tatragadā-pāṇim avasthitammad-darśana-mahāhlāda-dhvasta-karma-nibandhanaḥ

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

śrī-śuka uvācaājñāṁ bhagavato rājanprahrādo balinā sahabāḍham ity amala-prajñomūrdhny ādhāya kṛtāñjaliḥ

अथाहोशनसं राजन्हरिर्नारायणोऽन्तिके । आसीनमृत्विजां मध्ये सदसि ब्रह्मवादिनाम् ॥ १३ ॥

athāhośanasaṁ rājanharir nārāyaṇo ’ntikeāsīnam ṛtvijāṁ madhyesadasi brahma-vādinām

ब्रह्मन् सन्तनु शिष्यस्य कर्मच्छिद्रं वितन्वत: । यत् तत् कर्मसु वैषम्यं ब्रह्मद‍ृष्टं समं भवेत् ॥ १४ ॥

brahman santanu śiṣyasyakarma-cchidraṁ vitanvataḥyat tat karmasu vaiṣamyaṁbrahma-dṛṣṭaṁ samaṁ bhavet

श्रीशुक्र उवाच कुतस्तत्कर्मवैषम्यं यस्य कर्मेश्वरो भवान् । यज्ञेशो यज्ञपुरुष: सर्वभावेन पूजित: ॥ १५ ॥

śrī-śukra uvācakutas tat-karma-vaiṣamyaṁyasya karmeśvaro bhavānyajñeśo yajña-puruṣaḥsarva-bhāvena pūjitaḥ

मन्त्रतस्तन्त्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुत: । सर्वं करोति निश्छिद्रमनुसङ्कीर्तनं तव ॥ १६ ॥

mantratas tantrataś chidraṁdeśa-kālārha-vastutaḥsarvaṁ karoti niśchidramanusaṅkīrtanaṁ tava

तथापि वदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतच्छ्रेय: परं पुंसां यत् तवाज्ञानुपालनम् ॥ १७ ॥

tathāpi vadato bhūmankariṣyāmy anuśāsanametac chreyaḥ paraṁ puṁsāṁyat tavājñānupālanam

श्रीशुक उवाच प्रतिनन्द्य हरेराज्ञामुशना भगवानिति । यज्ञच्छिद्रं समाधत्त बलेर्विप्रर्षिभि: सह ॥ १८ ॥

śrī-śuka uvācapratinandya harer ājñāmuśanā bhagavān itiyajña-cchidraṁ samādhattabaler viprarṣibhiḥ saha

एवं बलेर्महीं राजन् भिक्षित्वा वामनो हरि: । ददौ भ्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत्परैर्हृतम् ॥ १९ ॥

evaṁ baler mahīṁ rājanbhikṣitvā vāmano hariḥdadau bhrātre mahendrāyatridivaṁ yat parair hṛtam

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

prajāpati-patir brahmādevarṣi-pitṛ-bhūmipaiḥdakṣa-bhṛgv-aṅgiro-mukhyaiḥkumāreṇa bhavena ca

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

vedānāṁ sarva-devānāṁdharmasya yaśasaḥ śriyaḥmaṅgalānāṁ vratānāṁ cakalpaṁ svargāpavargayoḥ

ततस्त्विन्द्र: पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदित: ॥ २४ ॥

tatas tv indraḥ puraskṛtyadeva-yānena vāmanamloka-pālair divaṁ ninyebrahmaṇā cānumoditaḥ

प्राप्य त्रिभुवनं चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालित: । श्रिया परमया जुष्टो मुमुदे गतसाध्वस: ॥ २५ ॥

prāpya tri-bhuvanaṁ cendraupendra-bhuja-pālitaḥśriyā paramayā juṣṭomumude gata-sādhvasaḥ

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

brahmā śarvaḥ kumāraś cabhṛgv-ādyā munayo nṛpapitaraḥ sarva-bhūtānisiddhā vaimānikāś ca ye

सर्वमेतन्मयाख्यातं भवत: कुलनन्दन । उरुक्रमस्य चरितं श्रोतृणामघमोचनम् ॥ २८ ॥

sarvam etan mayākhyātaṁbhavataḥ kula-nandanaurukramasya caritaṁśrotṝṇām agha-mocanam

पारं महिम्न उरुविक्रमतो गृणानोय: पार्थिवानि विममे स रजांसि मर्त्य: । किं जायमान उत जात उपैति मर्त्यइत्याह मन्त्रद‍ृगृषि: पुरुषस्य यस्य ॥ २९ ॥

pāraṁ mahimna uruvikramato gṛṇānoyaḥ pārthivāni vimame sa rajāṁsi martyaḥkiṁ jāyamāna uta jāta upaiti martyaity āha mantra-dṛg ṛṣiḥ puruṣasya yasya

य इदं देवदेवस्य हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । अवतारानुचरितं श‍ृण्वन् याति परां गतिम् ॥ ३० ॥

ya idaṁ deva-devasyaharer adbhuta-karmaṇaḥavatārānucaritaṁśṛṇvan yāti parāṁ gatim

क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पित्र्येऽथ मानुषे । यत्र यत्रानुकीर्त्येत तत् तेषां सुकृतं विदु: ॥ ३१ ॥

kriyamāṇe karmaṇīdaṁdaive pitrye ’tha mānuṣeyatra yatrānukīrtyetatat teṣāṁ sukṛtaṁ viduḥ