Canto 8, Chapter 9

श्रीशुक उवाच तेऽन्योन्यतोऽसुरा: पात्रं हरन्तस्त्यक्तसौहृदा: । क्षिपन्तो दस्युधर्माण आयान्तीं दद‍ृशु: स्त्रियम् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācate ’nyonyato ’surāḥ pātraṁharantas tyakta-sauhṛdāḥkṣipanto dasyu-dharmāṇaāyāntīṁ dadṛśuḥ striyam

अहो रूपमहो धाम अहो अस्या नवं वय: । इति ते तामभिद्रुत्य पप्रच्छुर्जातहृच्छया: ॥ २ ॥

aho rūpam aho dhāmaaho asyā navaṁ vayaḥiti te tām abhidrutyapapracchur jāta-hṛc-chayāḥ

का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कुतो वा किं चिकीर्षसि । कस्यासि वद वामोरु मथ्नतीव मनांसि न: ॥ ३ ॥

kā tvaṁ kañja-palāśākṣikuto vā kiṁ cikīrṣasikasyāsi vada vāmorumathnatīva manāṁsi naḥ

न वयं त्वामरैर्दैत्यै: सिद्धगन्धर्वचारणै: । नास्पृष्टपूर्वां जानीमो लोकेशैश्च कुतो नृभि: ॥ ४ ॥

na vayaṁ tvāmarair daityaiḥsiddha-gandharva-cāraṇaiḥnāspṛṣṭa-pūrvāṁ jānīmolokeśaiś ca kuto nṛbhiḥ

नूनं त्वं विधिना सुभ्रू: प्रेषितासि शरीरिणाम् । सर्वेन्द्रियमन:प्रीतिं विधातुं सघृणेन किम् ॥ ५ ॥

nūnaṁ tvaṁ vidhinā subhrūḥpreṣitāsi śarīriṇāmsarvendriya-manaḥ-prītiṁvidhātuṁ saghṛṇena kim

सा त्वं न: स्पर्धमानानामेकवस्तुनि मानिनि । ज्ञातीनां बद्धवैराणां शं विधत्स्व सुमध्यमे ॥ ६ ॥

sā tvaṁ naḥ spardhamānānāmeka-vastuni māninijñātīnāṁ baddha-vairāṇāṁśaṁ vidhatsva sumadhyame

वयं कश्यपदायादा भ्रातर: कृतपौरुषा: । विभजस्व यथान्यायं नैव भेदो यथा भवेत् ॥ ७ ॥

vayaṁ kaśyapa-dāyādābhrātaraḥ kṛta-pauruṣāḥvibhajasva yathā-nyāyaṁnaiva bhedo yathā bhavet

इत्युपामन्त्रितो दैत्यैर्मायायोषिद्वपुर्हरि: । प्रहस्य रुचिरापाङ्गैर्निरीक्षन्निदमब्रवीत् ॥ ८ ॥

ity upāmantrito daityairmāyā-yoṣid-vapur hariḥprahasya rucirāpāṅgairnirīkṣann idam abravīt

श्रीभगवानुवाचकथं कश्यपदायादा: पुंश्चल्यां मयि सङ्गता: । विश्वासं पण्डितो जातु कामिनीषु न याति हि ॥ ९ ॥

śrī-bhagavān uvācakathaṁ kaśyapa-dāyādāḥpuṁścalyāṁ mayi saṅgatāḥviśvāsaṁ paṇḍito jātukāminīṣu na yāti hi

सालावृकाणां स्त्रीणां च स्वैरिणीनां सुरद्विष: । सख्यान्याहुरनित्यानि नूत्नं नूत्नं विचिन्वताम् ॥ १० ॥

sālāvṛkāṇāṁ strīṇāṁ casvairiṇīnāṁ sura-dviṣaḥsakhyāny āhur anityāninūtnaṁ nūtnaṁ vicinvatām

श्रीशुक उवाच इति ते क्ष्वेलितैस्तस्या आश्वस्तमनसोऽसुरा: । जहसुर्भावगम्भीरं ददुश्चामृतभाजनम् ॥ ११ ॥

śrī-śuka uvācaiti te kṣvelitais tasyāāśvasta-manaso ’surāḥjahasur bhāva-gambhīraṁdaduś cāmṛta-bhājanam

ततो गृहीत्वामृतभाजनं हरि-र्बभाष ईषत्स्मितशोभया गिरा । यद्यभ्युपेतं क्‍व च साध्वसाधु वाकृतं मया वो विभजे सुधामिमाम् ॥ १२ ॥

tato gṛhītvāmṛta-bhājanaṁ harirbabhāṣa īṣat-smita-śobhayā girāyady abhyupetaṁ kva ca sādhv asādhu vākṛtaṁ mayā vo vibhaje sudhām imām

इत्यभिव्याहृतं तस्या आकर्ण्यासुरपुङ्गवा: । अप्रमाणविदस्तस्यास्तत् तथेत्यन्वमंसत ॥ १३ ॥

ity abhivyāhṛtaṁ tasyāākarṇyāsura-puṅgavāḥapramāṇa-vidas tasyāstat tathety anvamaṁsata

अथोपोष्य कृतस्‍नाना हुत्वा च हविषानलम् । दत्त्वा गोविप्रभूतेभ्य: कृतस्वस्त्ययना द्विजै: ॥ १४ ॥ यथोपजोषं वासांसि परिधायाहतानि ते । कुशेषु प्राविशन्सर्वे प्रागग्रेष्वभिभूषिता: ॥ १५ ॥

athopoṣya kṛta-snānāhutvā ca haviṣānalamdattvā go-vipra-bhūtebhyaḥkṛta-svastyayanā dvijaiḥ

प्राङ्‌मुखेषूपविष्टेषु सुरेषु दितिजेषु च । धूपामोदितशालायां जुष्टायां माल्यदीपकै: ॥ १६ ॥ तस्यां नरेन्द्र करभोरुरुशद्दुकूल-श्रोणीतटालसगतिर्मदविह्वलाक्षी । सा कूजती कनकनूपुरशिञ्जितेनकुम्भस्तनी कलसपाणिरथाविवेश ॥ १७ ॥

prāṅ-mukheṣūpaviṣṭeṣusureṣu ditijeṣu cadhūpāmodita-śālāyāṁjuṣṭāyāṁ mālya-dīpakaiḥ

तां श्रीसखीं कनककुण्डलचारुकर्ण-नासाकपोलवदनां परदेवताख्याम् । संवीक्ष्य सम्मुमुहुरुत्स्मितवीक्षणेनदेवासुरा विगलितस्तनपट्टिकान्ताम् ॥ १८ ॥

tāṁ śrī-sakhīṁ kanaka-kuṇḍala-cāru-karṇa-nāsā-kapola-vadanāṁ para-devatākhyāmsaṁvīkṣya sammumuhur utsmita-vīkṣaṇenadevāsurā vigalita-stana-paṭṭikāntām

असुराणां सुधादानं सर्पाणामिव दुर्नयम् । मत्वा जातिनृशंसानां न तां व्यभजदच्युत: ॥ १९ ॥

asurāṇāṁ sudhā-dānaṁsarpāṇām iva durnayammatvā jāti-nṛśaṁsānāṁna tāṁ vyabhajad acyutaḥ

कल्पयित्वा पृथक् पङ्क्तीरुभयेषां जगत्पति: । तांश्चोपवेशयामास स्वेषु स्वेषु च पङ्क्तिषु ॥ २० ॥

kalpayitvā pṛthak paṅktīrubhayeṣāṁ jagat-patiḥtāṁś copaveśayām āsasveṣu sveṣu ca paṅktiṣu

दैत्यान्गृहीतकलसो वञ्चयन्नुपसञ्चरै: । दूरस्थान् पाययामास जरामृत्युहरां सुधाम् ॥ २१ ॥

daityān gṛhīta-kalasovañcayann upasañcaraiḥdūra-sthān pāyayām āsajarā-mṛtyu-harāṁ sudhām

ते पालयन्त: समयमसुरा: स्वकृतं नृप । तूष्णीमासन्कृतस्‍नेहा: स्त्रीविवादजुगुप्सया ॥ २२ ॥

te pālayantaḥ samayamasurāḥ sva-kṛtaṁ nṛpatūṣṇīm āsan kṛta-snehāḥstrī-vivāda-jugupsayā

तस्यां कृतातिप्रणया: प्रणयापायकातरा: । बहुमानेन चाबद्धा नोचु: किञ्चन विप्रियम् ॥ २३ ॥

tasyāṁ kṛtātipraṇayāḥpraṇayāpāya-kātarāḥbahu-mānena cābaddhānocuḥ kiñcana vipriyam

देवलिङ्गप्रतिच्छन्न: स्वर्भानुर्देवसंसदि । प्रविष्ट: सोममपिबच्चन्द्रार्काभ्यां च सूचित: ॥ २४ ॥

deva-liṅga-praticchannaḥsvarbhānur deva-saṁsadipraviṣṭaḥ somam apibaccandrārkābhyāṁ ca sūcitaḥ

चक्रेण क्षुरधारेण जहार पिबत: शिर: । हरिस्तस्य कबन्धस्तु सुधयाप्लावितोऽपतत् ॥ २५ ॥

cakreṇa kṣura-dhāreṇajahāra pibataḥ śiraḥharis tasya kabandhas tusudhayāplāvito ’patat

शिरस्त्वमरतां नीतमजो ग्रहमचीक्लृपत् । यस्तु पर्वणि चन्द्रार्कावभिधावति वैरधी: ॥ २६ ॥

śiras tv amaratāṁ nītamajo graham acīkḷpatyas tu parvaṇi candrārkāvabhidhāvati vaira-dhīḥ

पीतप्रायेऽमृते देवैर्भगवान् लोकभावन: । पश्यतामसुरेन्द्राणां स्वं रूपं जगृहे हरि: ॥ २७ ॥

pīta-prāye ’mṛte devairbhagavān loka-bhāvanaḥpaśyatām asurendrāṇāṁsvaṁ rūpaṁ jagṛhe hariḥ

एवं सुरासुरगणा: समदेशकाल-हेत्वर्थकर्ममतयोऽपि फले विकल्पा: । तत्रामृतं सुरगणा: फलमञ्जसापु-र्यत्पादपङ्कजरज:श्रयणान्न दैत्या: ॥ २८ ॥

evaṁ surāsura-gaṇāḥ sama-deśa-kāla-hetv-artha-karma-matayo ’pi phale vikalpāḥtatrāmṛtaṁ sura-gaṇāḥ phalam añjasāpuryat-pāda-paṅkaja-rajaḥ-śrayaṇān na daityāḥ

यद् युज्यतेऽसुवसुकर्ममनोवचोभि-र्देहात्मजादिषु नृभिस्तदसत् पृथक्त्वात् । तैरेव सद् भवति यत् क्रियतेऽपृथक्त्वात्सर्वस्य तद् भवति मूलनिषेचनं यत् ॥ २९ ॥

yad yujyate ’su-vasu-karma-mano-vacobhirdehātmajādiṣu nṛbhis tad asat pṛthaktvāttair eva sad bhavati yat kriyate ’pṛthaktvātsarvasya tad bhavati mūla-niṣecanaṁ yat