Canto 9, Chapter 13

श्रीशुक उवाच निमिरिक्ष्वाकुतनयो वसिष्ठमवृतर्त्विजम् । आरभ्य सत्रं सोऽप्याह शक्रेण प्राग्वृतोऽस्मि भो: ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācanimir ikṣvāku-tanayovasiṣṭham avṛtartvijamārabhya satraṁ so ’py āhaśakreṇa prāg vṛto ’smi bhoḥ

तं निर्वर्त्यागमिष्यामि तावन्मां प्रतिपालय । तूष्णीमासीद् गृहपति: सोऽपीन्द्रस्याकरोन्मखम् ॥ २ ॥

taṁ nirvartyāgamiṣyāmitāvan māṁ pratipālayatūṣṇīm āsīd gṛha-patiḥso ’pīndrasyākaron makham

निमिश्चलमिदं विद्वान् सत्रमारभतात्मवान् । ऋत्विग्भिरपरैस्तावन्नागमद् यावता गुरु: ॥ ३ ॥

nimiś calam idaṁ vidvānsatram ārabhatātmavānṛtvigbhir aparais tāvannāgamad yāvatā guruḥ

शिष्यव्यतिक्रमं वीक्ष्य तं निर्वर्त्यागतो गुरु: । अशपत् पतताद् देहो निमे: पण्डितमानिन: ॥ ४ ॥

śiṣya-vyatikramaṁ vīkṣyataṁ nirvartyāgato guruḥaśapat patatād dehonimeḥ paṇḍita-māninaḥ

निमि: प्रतिददौ शापं गुरवेऽधर्मवर्तिने । तवापि पतताद् देहो लोभाद्धर्ममजानत: ॥ ५ ॥

nimiḥ pratidadau śāpaṁgurave ’dharma-vartinetavāpi patatād deholobhād dharmam ajānataḥ

इत्युत्ससर्ज स्वं देहं निमिरध्यात्मकोविद: । मित्रावरुणयोर्जज्ञे उर्वश्यां प्रपितामह: ॥ ६ ॥

ity utsasarja svaṁ dehaṁnimir adhyātma-kovidaḥmitrā-varuṇayor jajñeurvaśyāṁ prapitāmahaḥ

गन्धवस्तुषु तद् देहं निधाय मुनिसत्तमा: । समाप्ते सत्रयागे च देवानूचु: समागतान् ॥ ७ ॥

gandha-vastuṣu tad-dehaṁnidhāya muni-sattamāḥsamāpte satra-yāge cadevān ūcuḥ samāgatān

राज्ञो जीवतु देहोऽयं प्रसन्ना: प्रभवो यदि । तथेत्युक्ते निमि: प्राह मा भून्मे देहबन्धनम् ॥ ८ ॥

rājño jīvatu deho ’yaṁprasannāḥ prabhavo yaditathety ukte nimiḥ prāhamā bhūn me deha-bandhanam

यस्य योगं न वाञ्छन्ति वियोगभयकातरा: । भजन्ति चरणाम्भोजं मुनयो हरिमेधस: ॥ ९ ॥

yasya yogaṁ na vāñchantiviyoga-bhaya-kātarāḥbhajanti caraṇāmbhojaṁmunayo hari-medhasaḥ

देहं नावरुरुत्सेऽहं दु:खशोकभयावहम् । सर्वत्रास्य यतो मृत्युर्मत्स्यानामुदके यथा ॥ १० ॥

dehaṁ nāvarurutse ’haṁduḥkha-śoka-bhayāvahamsarvatrāsya yato mṛtyurmatsyānām udake yathā

देवा ऊचु: विदेह उष्यतां कामं लोचनेषु शरीरिणाम् । उन्मेषणनिमेषाभ्यां लक्षितोऽध्यात्मसंस्थित: ॥ ११ ॥

devā ūcuḥvideha uṣyatāṁ kāmaṁlocaneṣu śarīriṇāmunmeṣaṇa-nimeṣābhyāṁlakṣito ’dhyātma-saṁsthitaḥ

अराजकभयं नृणां मन्यमाना महर्षय: । देहं ममन्थु: स्म निमे: कुमार: समजायत ॥ १२ ॥

arājaka-bhayaṁ nṝṇāṁmanyamānā maharṣayaḥdehaṁ mamanthuḥ sma nimeḥkumāraḥ samajāyata

जन्मना जनक: सोऽभूद् वैदेहस्तु विदेहज: । मिथिलो मथनाज्जातो मिथिला येन निर्मिता ॥ १३ ॥

janmanā janakaḥ so ’bhūdvaidehas tu videhajaḥmithilo mathanāj jātomithilā yena nirmitā

तस्मादुदावसुस्तस्य पुत्रोऽभून्नन्दिवर्धन: । तत: सुकेतुस्तस्यापि देवरातो महीपते ॥ १४ ॥

tasmād udāvasus tasyaputro ’bhūn nandivardhanaḥtataḥ suketus tasyāpidevarāto mahīpate

तस्माद् बृहद्रथस्तस्य महावीर्य: सुधृत्पिता । सुधृतेर्धृष्टकेतुर्वै हर्यश्वोऽथ मरुस्तत: ॥ १५ ॥

tasmād bṛhadrathas tasyamahāvīryaḥ sudhṛt-pitāsudhṛter dhṛṣṭaketur vaiharyaśvo ’tha marus tataḥ

मरो: प्रतीपकस्तस्माज्जात: कृतरथो यत: । देवमीढस्तस्य पुत्रो विश्रुतोऽथ महाधृति: ॥ १६ ॥

maroḥ pratīpakas tasmājjātaḥ kṛtaratho yataḥdevamīḍhas tasya putroviśruto ’tha mahādhṛtiḥ

कृतिरातस्ततस्तस्मान्महारोमा च तत्सुत: । स्वर्णरोमा सुतस्तस्य ह्रस्वरोमा व्यजायत ॥ १७ ॥

kṛtirātas tatas tasmānmahāromā ca tat-sutaḥsvarṇaromā sutas tasyahrasvaromā vyajāyata

तत: शीरध्वजो जज्ञे यज्ञार्थं कर्षतो महीम् । सीता शीराग्रतो जाता तस्मात् शीरध्वज: स्मृत: ॥ १८ ॥

tataḥ śīradhvajo jajñeyajñārthaṁ karṣato mahīmsītā śīrāgrato jātātasmāt śīradhvajaḥ smṛtaḥ

कुशध्वजस्तस्य पुत्रस्ततो धर्मध्वजो नृप: । धर्मध्वजस्य द्वौ पुत्रौ कृतध्वजमितध्वजौ ॥ १९ ॥

kuśadhvajas tasya putrastato dharmadhvajo nṛpaḥdharmadhvajasya dvau putraukṛtadhvaja-mitadhvajau

कृतध्वजात् केशिध्वज: खाण्डिक्यस्तु मितध्वजात् । कृतध्वजसुतो राजन्नात्मविद्याविशारद: ॥ २० ॥ खाण्डिक्य: कर्मतत्त्वज्ञो भीत: केशिध्वजाद्‍द्रुत: । भानुमांस्तस्य पुत्रोऽभूच्छतद्युम्नस्तु तत्सुत: ॥ २१ ॥

kṛtadhvajāt keśidhvajaḥkhāṇḍikyas tu mitadhvajātkṛtadhvaja-suto rājannātma-vidyā-viśāradaḥ

शुचिस्तुतनयस्तस्मात् सनद्वाज: सुतोऽभवत् । ऊर्जकेतु: सनद्वाजादजोऽथ पुरुजित्सुत: ॥ २२ ॥

śucis tu tanayas tasmātsanadvājaḥ suto ’bhavatūrjaketuḥ sanadvājādajo ’tha purujit sutaḥ

अरिष्टनेमिस्तस्यापि श्रुतायुस्तत्सुपार्श्वक: । ततश्चित्ररथो यस्य क्षेमाधिर्मिथिलाधिप: ॥ २३ ॥

ariṣṭanemis tasyāpiśrutāyus tat supārśvakaḥtataś citraratho yasyakṣemādhir mithilādhipaḥ

तस्मात् समरथस्तस्य सुत: सत्यरथस्तत: । आसीदुपगुरुस्तस्मादुपगुप्तोऽग्निसम्भव: ॥ २४ ॥

tasmāt samarathas tasyasutaḥ satyarathas tataḥāsīd upagurus tasmādupagupto ’gni-sambhavaḥ

वस्वनन्तोऽथ तत्पुत्रो युयुधो यत् सुभाषण: । श्रुतस्ततो जयस्तस्माद् विजयोऽस्माद‍ृत: सुत: ॥ २५ ॥

vasvananto ’tha tat-putroyuyudho yat subhāṣaṇaḥśrutas tato jayas tasmādvijayo ’smād ṛtaḥ sutaḥ

शुनकस्तत्सुतो जज्ञे वीतहव्यो धृतिस्तत: । बहुलाश्वो धृतेस्तस्य कृतिरस्य महावशी ॥ २६ ॥

śunakas tat-suto jajñevītahavyo dhṛtis tataḥbahulāśvo dhṛtes tasyakṛtir asya mahāvaśī

एते वै मैथिला राजन्नात्मविद्याविशारदा: । योगेश्वरप्रसादेन द्वन्द्वैर्मुक्ता गृहेष्वपि ॥ २७ ॥

ete vai maithilā rājannātma-vidyā-viśāradāḥyogeśvara-prasādenadvandvair muktā gṛheṣv api