Canto 9, Chapter 19

श्रीशुक उवाच स इत्थमाचरन् कामान् स्त्रैणोऽपह्नवमात्मन: । बुद्ध्वा प्रियायै निर्विण्णो गाथामेतामगायत ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācasa ittham ācaran kāmānstraiṇo ’pahnavam ātmanaḥbuddhvā priyāyai nirviṇṇogāthām etām agāyata

श‍ृणु भार्गव्यमूं गाथां मद्विधाचरितां भुवि । धीरा यस्यानुशोचन्ति वने ग्रामनिवासिन: ॥ २ ॥

śṛṇu bhārgavy amūṁ gāthāṁmad-vidhācaritāṁ bhuvidhīrā yasyānuśocantivane grāma-nivāsinaḥ

बस्त एको वने कश्चिद् विचिन्वन् प्रियमात्मन: । ददर्श कूपे पतितां स्वकर्मवशगामजाम् ॥ ३ ॥

basta eko vane kaścidvicinvan priyam ātmanaḥdadarśa kūpe patitāṁsva-karma-vaśagām ajām

तस्या उद्धरणोपायं बस्त: कामी विचिन्तयन् । व्यधत्त तीर्थमुद्‍धृत्य विषाणाग्रेण रोधसी ॥ ४ ॥

tasyā uddharaṇopāyaṁbastaḥ kāmī vicintayanvyadhatta tīrtham uddhṛtyaviṣāṇāgreṇa rodhasī

सोत्तीर्य कूपात् सुश्रोणी तमेव चकमे किल । तया वृतं समुद्वीक्ष्य बह्व्योऽजा: कान्तकामिनी: ॥ ५ ॥ पीवानं श्मश्रुलं प्रेष्ठं मीढ्‍वांसं याभकोविदम् । स एकोऽजवृषस्तासां बह्वीनां रतिवर्धन: । रेमे कामग्रहग्रस्त आत्मानं नावबुध्यत ॥ ६ ॥

sottīrya kūpāt suśroṇītam eva cakame kilatayā vṛtaṁ samudvīkṣyabahvyo ’jāḥ kānta-kāminīḥ

तमेव प्रेष्ठतमया रममाणमजान्यया । विलोक्य कूपसंविग्ना नामृष्यद् बस्तकर्म तत् ॥ ७ ॥

tam eva preṣṭhatamayāramamāṇam ajānyayāvilokya kūpa-saṁvignānāmṛṣyad basta-karma tat

तं दुर्हृदं सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौहृदम् । इन्द्रियाराममुत्सृज्य स्वामिनं दु:खिता ययौ ॥ ८ ॥

taṁ durhṛdaṁ suhṛd-rūpaṁkāminaṁ kṣaṇa-sauhṛdamindriyārāmam utsṛjyasvāminaṁ duḥkhitā yayau

सोऽपि चानुगत: स्त्रैण: कृपणस्तां प्रसादितुम् । कुर्वन्निडविडाकारं नाशक्नोत् पथि सन्धितुम् ॥ ९ ॥

so ’pi cānugataḥ straiṇaḥkṛpaṇas tāṁ prasāditumkurvann iḍaviḍā-kāraṁnāśaknot pathi sandhitum

तस्यतत्र द्विज: कश्चिदजास्वाम्यच्छिनद् रुषा । लम्बन्तं वृषणं भूय: सन्दधेऽर्थाय योगवित् ॥ १० ॥

tasya tatra dvijaḥ kaścidajā-svāmy acchinad ruṣālambantaṁ vṛṣaṇaṁ bhūyaḥsandadhe ’rthāya yogavit

सम्बद्धवृषण: सोऽपि ह्यजया कूपलब्धया । कालं बहुतिथं भद्रे कामैर्नाद्यापि तुष्यति ॥ ११ ॥

sambaddha-vṛṣaṇaḥ so ’pihy ajayā kūpa-labdhayākālaṁ bahu-tithaṁ bhadrekāmair nādyāpi tuṣyati

तथाहं कृपण: सुभ्रु भवत्या: प्रेमयन्त्रित: । आत्मानं नाभिजानामि मोहितस्तव मायया ॥ १२ ॥

tathāhaṁ kṛpaṇaḥ subhrubhavatyāḥ prema-yantritaḥātmānaṁ nābhijānāmimohitas tava māyayā

यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । न दुह्यन्ति मन:प्रीतिं पुंस: कामहतस्य ते ॥ १३ ॥

yat pṛthivyāṁ vrīhi-yavaṁhiraṇyaṁ paśavaḥ striyaḥna duhyanti manaḥ-prītiṁpuṁsaḥ kāma-hatasya te

न जातु काम: कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते ॥ १४ ॥

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāṁyatihaviṣā kṛṣṇa-vartmevabhūya evābhivardhate

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् । समद‍ृष्टेस्तदा पुंस: सर्वा: सुखमया दिश: ॥ १५ ॥

yadā na kurute bhāvaṁsarva-bhūteṣv amaṅgalamsama-dṛṣṭes tadā puṁsaḥsarvāḥ sukhamayā diśaḥ

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्जीर्यतो या न जीर्यते । तां तृष्णां दु:खनिवहां शर्मकामो द्रुतं त्यजेत् ॥ १६ ॥

yā dustyajā durmatibhirjīryato yā na jīryatetāṁ tṛṣṇāṁ duḥkha-nivahāṁśarma-kāmo drutaṁ tyajet

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा नाविविक्तासनो भवेत् । बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति ॥ १७ ॥

mātrā svasrā duhitrā vānāviviktāsano bhavetbalavān indriya-grāmovidvāṁsam api karṣati

पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयान् सेवतोऽसकृत् । तथापि चानुसवनं तृष्णा तेषूपजायते ॥ १८ ॥

pūrṇaṁ varṣa-sahasraṁ meviṣayān sevato ’sakṛttathāpi cānusavanaṁtṛṣṇā teṣūpajāyate

तस्मादेतामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्यध्याय मानसम् । निर्द्वन्द्वो निरहङ्कारश्चरिष्यामि मृगै: सह ॥ १९ ॥

tasmād etām ahaṁ tyaktvābrahmaṇy adhyāya mānasamnirdvandvo nirahaṅkāraścariṣyāmi mṛgaiḥ saha

द‍ृष्टं श्रुतमसद्बुद्ध्वा नानुध्यायेन्न सन्दिशेत् । संसृतिं चात्मनाशं च तत्र विद्वान् स आत्मद‍ृक् ॥ २० ॥

dṛṣṭaṁ śrutam asad buddhvānānudhyāyen na sandiśetsaṁsṛtiṁ cātma-nāśaṁ catatra vidvān sa ātma-dṛk

इत्युक्त्वा नाहुषो जायां तदीयं पूरवे वय: । दत्त्वा स्वजरसं तस्मादाददे विगतस्पृह: ॥ २१ ॥

ity uktvā nāhuṣo jāyāṁtadīyaṁ pūrave vayaḥdattvā sva-jarasaṁ tasmādādade vigata-spṛhaḥ

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां द्रुह्युं दक्षिणतो यदुम् । प्रतीच्यां तुर्वसुं चक्र उदीच्यामनुमीश्वरम् ॥ २२ ॥

diśi dakṣiṇa-pūrvasyāṁdruhyuṁ dakṣiṇato yadumpratīcyāṁ turvasuṁ cakraudīcyām anum īśvaram

भूमण्डलस्य सर्वस्य पूरुमर्हत्तमं विशाम् । अभिषिच्याग्रजांस्तस्य वशे स्थाप्य वनं ययौ ॥ २३ ॥

bhū-maṇḍalasya sarvasyapūrum arhattamaṁ viśāmabhiṣicyāgrajāṁs tasyavaśe sthāpya vanaṁ yayau

आसेवितं वर्षपूगान् षड्‍वर्गं विषयेषु स: । क्षणेन मुमुचे नीडं जातपक्ष इव द्विज: ॥ २४ ॥

āsevitaṁ varṣa-pūgānṣaḍ-vargaṁ viṣayeṣu saḥkṣaṇena mumuce nīḍaṁjāta-pakṣa iva dvijaḥ

स तत्र निर्मुक्तसमस्तसङ्गआत्मानुभूत्या विधुतत्रिलिङ्ग: । परेऽमले ब्रह्मणि वासुदेवेलेभे गतिं भागवतीं प्रतीत: ॥ २५ ॥

sa tatra nirmukta-samasta-saṅgaātmānubhūtyā vidhuta-triliṅgaḥpare ’male brahmaṇi vāsudevelebhe gatiṁ bhāgavatīṁ pratītaḥ

श्रुत्वा गाथां देवयानी मेने प्रस्तोभमात्मन: । स्त्रीपुंसो: स्‍नेहवैक्लव्यात् परिहासमिवेरितम् ॥ २६ ॥

śrutvā gāthāṁ devayānīmene prastobham ātmanaḥstrī-puṁsoḥ sneha-vaiklavyātparihāsam iveritam

सा सन्निवासं सुहृदां प्रपायामिव गच्छताम् । विज्ञायेश्वरतन्त्राणां मायाविरचितं प्रभो: ॥ २७ ॥ सर्वत्र सङ्गमुत्सृज्य स्वप्नौपम्येन भार्गवी । कृष्णे मन: समावेश्य व्यधुनोल्लिङ्गमात्मन: ॥ २८ ॥

sā sannivāsaṁ suhṛdāṁprapāyām iva gacchatāmvijñāyeśvara-tantrāṇāṁmāyā-viracitaṁ prabhoḥ

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । सर्वभूताधिवासाय शान्ताय बृहते नम: ॥ २९ ॥

namas tubhyaṁ bhagavatevāsudevāya vedhasesarva-bhūtādhivāsāyaśāntāya bṛhate namaḥ