Canto 9, Chapter 3

श्रीशुक उवाच शर्यातिर्मानवो राजा ब्रह्मिष्ठ: सम्बभूव ह । यो वा अङ्गिरसां सत्रे द्वितीयमहरूचिवान् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaśaryātir mānavo rājābrahmiṣṭhaḥ sambabhūva hayo vā aṅgirasāṁ satredvitīyam ahar ūcivān

सुकन्या नाम तस्यासीत् कन्या कमललोचना । तया सार्धं वनगतो ह्यगमच्च्यवनाश्रमम् ॥ २ ॥

sukanyā nāma tasyāsītkanyā kamala-locanātayā sārdhaṁ vana-gatohy agamac cyavanāśramam

सा सखीभि: परिवृता विचिन्वन्त्यङ्‌घ्रिपान् वने । वल्मीकरन्ध्रे दद‍ृशे खद्योते इव ज्योतिषी ॥ ३ ॥

sā sakhībhiḥ parivṛtāvicinvanty aṅghripān vanevalmīka-randhre dadṛśekhadyote iva jyotiṣī

ते दैवचोदिता बाला ज्योतिषी कण्टकेन वै । अविध्यन्मुग्धभावेन सुस्रावासृक् ततो बहि: ॥ ४ ॥

te daiva-coditā bālājyotiṣī kaṇṭakena vaiavidhyan mugdha-bhāvenasusrāvāsṛk tato bahiḥ

शकृन्मूत्रनिरोधोऽभूत् सैनिकानां च तत्क्षणात् । राजर्षिस्तमुपालक्ष्य पुरुषान् विस्मितोऽब्रवीत् ॥ ५ ॥

śakṛn-mūtra-nirodho ’bhūtsainikānāṁ ca tat-kṣaṇātrājarṣis tam upālakṣyapuruṣān vismito ’bravīt

अप्यभद्रं न युष्माभिर्भार्गवस्य विचेष्टितम् । व्यक्तं केनापि नस्तस्य कृतमाश्रमदूषणम् ॥ ६ ॥

apy abhadraṁ na yuṣmābhirbhārgavasya viceṣṭitamvyaktaṁ kenāpi nas tasyakṛtam āśrama-dūṣaṇam

सुकन्या प्राह पितरं भीता किञ्चित् कृतं मया । द्वे ज्योतिषी अजानन्त्या निर्भिन्ने कण्टकेन वै ॥ ७ ॥

sukanyā prāha pitaraṁbhītā kiñcit kṛtaṁ mayādve jyotiṣī ajānantyānirbhinne kaṇṭakena vai

दुहितुस्तद् वच: श्रुत्वा शर्यातिर्जातसाध्वस: । मुनिं प्रसादयामास वल्मीकान्तर्हितं शनै: ॥ ८ ॥

duhitus tad vacaḥ śrutvāśaryātir jāta-sādhvasaḥmuniṁ prasādayām āsavalmīkāntarhitaṁ śanaiḥ

तदभिप्रायमाज्ञाय प्रादाद् दुहितरं मुने: । कृच्छ्रान्मुक्तस्तमामन्‍त्र्य पुरं प्रायात् समाहित: ॥ ९ ॥

tad-abhiprāyam ājñāyaprādād duhitaraṁ muneḥkṛcchrān muktas tam āmantryapuraṁ prāyāt samāhitaḥ

सुकन्या च्यवनं प्राप्य पतिं परमकोपनम् । प्रीणयामास चित्तज्ञा अप्रमत्तानुवृत्तिभि: ॥ १० ॥

sukanyā cyavanaṁ prāpyapatiṁ parama-kopanamprīṇayām āsa citta-jñāapramattānuvṛttibhiḥ

कस्यचित् त्वथ कालस्य नासत्यावाश्रमागतौ । तौ पूजयित्वा प्रोवाच वयो मे दत्तमीश्वरौ ॥ ११ ॥

kasyacit tv atha kālasyanāsatyāv āśramāgatautau pūjayitvā provācavayo me dattam īśvarau

ग्रहं ग्रहीष्ये सोमस्य यज्ञे वामप्यसोमपो: । क्रियतां मे वयो रूपं प्रमदानां यदीप्सितम् ॥ १२ ॥

grahaṁ grahīṣye somasyayajñe vām apy asoma-poḥkriyatāṁ me vayo-rūpaṁpramadānāṁ yad īpsitam

बाढमित्यूचतुर्विप्रमभिनन्द्य भिषक्तमौ । निमज्जतां भवानस्मिन् ह्रदे सिद्धविनिर्मिते ॥ १३ ॥

bāḍham ity ūcatur vipramabhinandya bhiṣaktamaunimajjatāṁ bhavān asminhrade siddha-vinirmite

इत्युक्तो जरया ग्रस्तदेहो धमनिसन्तत: । ह्रदं प्रवेशितोऽश्विभ्यां वलीपलितविग्रह: ॥ १४ ॥

ity ukto jarayā grasta-deho dhamani-santataḥhradaṁ praveśito ’śvibhyāṁvalī-palita-vigrahaḥ

पुरुषास्त्रय उत्तस्थुरपीव्या वनिताप्रिया: । पद्मस्रज: कुण्डलिनस्तुल्यरूपा: सुवासस: ॥ १५ ॥

puruṣās traya uttasthurapīvyā vanitā-priyāḥpadma-srajaḥ kuṇḍalinastulya-rūpāḥ suvāsasaḥ

तान् निरीक्ष्य वरारोहा सरूपान् सूर्यवर्चस: । अजानती पतिं साध्वी अश्विनौ शरणं ययौ ॥ १६ ॥

tān nirīkṣya varārohāsarūpān sūrya-varcasaḥajānatī patiṁ sādhvīaśvinau śaraṇaṁ yayau

दर्शयित्वा पतिं तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ । ऋषिमामन्‍त्र्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम् ॥ १७ ॥

darśayitvā patiṁ tasyaipāti-vratyena toṣitauṛṣim āmantrya yayaturvimānena triviṣṭapam

यक्ष्यमाणोऽथ शर्यातिश्‍च्यवनस्याश्रमं गत: । ददर्श दुहितु: पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम् ॥ १८ ॥

yakṣyamāṇo ’tha śaryātiścyavanasyāśramaṁ gataḥdadarśa duhituḥ pārśvepuruṣaṁ sūrya-varcasam

राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवन्दनाम् । आशिषश्चाप्रयुञ्जानो नातिप्रीतिमना इव ॥ १९ ॥

rājā duhitaraṁ prāhakṛta-pādābhivandanāmāśiṣaś cāprayuñjānonātiprīti-manā iva

चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वयाप्रलम्भितो लोकनमस्कृतो मुनि: । यत् त्वं जराग्रस्तमसत्यसम्मतंविहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम् ॥ २० ॥

cikīrṣitaṁ te kim idaṁ patis tvayāpralambhito loka-namaskṛto muniḥyat tvaṁ jarā-grastam asaty asammataṁvihāya jāraṁ bhajase ’mum adhvagam

कथं मतिस्तेऽवगतान्यथा सतांकुलप्रसूते कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपा कुलंपितुश्च भर्तुश्च नयस्यधस्तम: ॥ २१ ॥

kathaṁ matis te ’vagatānyathā satāṁkula-prasūte kula-dūṣaṇaṁ tv idambibharṣi jāraṁ yad apatrapā kulaṁpituś ca bhartuś ca nayasy adhas tamaḥ

एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनन्दन: ॥ २२ ॥

evaṁ bruvāṇaṁ pitaraṁsmayamānā śuci-smitāuvāca tāta jāmātātavaiṣa bhṛgu-nandanaḥ

शशंस पित्रे तत् सर्वं वयोरूपाभिलम्भनम् । विस्मित: परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे ॥ २३ ॥

śaśaṁsa pitre tat sarvaṁvayo-rūpābhilambhanamvismitaḥ parama-prītastanayāṁ pariṣasvaje

सोमेन याजयन् वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्‍च्यवन: स्वेन तेजसा ॥ २४ ॥

somena yājayan vīraṁgrahaṁ somasya cāgrahītasoma-por apy aśvinoścyavanaḥ svena tejasā

हन्तुं तमाददे वज्रं सद्योमन्युरमर्षित: । सवज्रं स्तम्भयामास भुजमिन्द्रस्य भार्गव: ॥ २५ ॥

hantuṁ tam ādade vajraṁsadyo manyur amarṣitaḥsavajraṁ stambhayām āsabhujam indrasya bhārgavaḥ

अन्वजानंस्तत: सर्वे ग्रहं सोमस्य चाश्विनो: । भिषजाविति यत् पूर्वं सोमाहुत्या बहिष्कृतौ ॥ २६ ॥

anvajānaṁs tataḥ sarvegrahaṁ somasya cāśvinoḥbhiṣajāv iti yat pūrvaṁsomāhutyā bahiṣ-kṛtau

उत्तानबर्हिरानर्तो भूरिषेण इति त्रय: । शर्यातेरभवन् पुत्रा आनर्ताद् रेवतोऽभवत् ॥ २७ ॥

uttānabarhir ānartobhūriṣeṇa iti trayaḥśaryāter abhavan putrāānartād revato ’bhavat

सोऽन्त:समुद्रे नगरीं विनिर्माय कुशस्थलीम् । आस्थितोऽभुङ्क्त विषयानानर्तादीनरिन्दम । तस्य पुत्रशतं जज्ञे ककुद्मिज्येष्ठमुत्तमम् ॥ २८ ॥

so ’ntaḥ-samudre nagarīṁvinirmāya kuśasthalīmāsthito ’bhuṅkta viṣayānānartādīn arindamatasya putra-śataṁ jajñekakudmi-jyeṣṭham uttamam

ककुद्मी रेवतीं कन्यां स्वामादाय विभुं गत: । पुत्र्यावरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकमपावृतम् ॥ २९ ॥

kakudmī revatīṁ kanyāṁsvām ādāya vibhuṁ gataḥputryā varaṁ paripraṣṭuṁbrahmalokam apāvṛtam

आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितोऽलब्धक्षण: क्षणम् । तदन्त आद्यमानम्य स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् ॥ ३० ॥

āvartamāne gāndharvesthito ’labdha-kṣaṇaḥ kṣaṇamtad-anta ādyam ānamyasvābhiprāyaṁ nyavedayat

तच्छ्रुत्वा भगवान् ब्रह्मा प्रहस्य तमुवाच ह । अहो राजन् निरुद्धास्ते कालेन हृदि ये कृता: ॥ ३१ ॥

tac chrutvā bhagavān brahmāprahasya tam uvāca haaho rājan niruddhās tekālena hṛdi ye kṛtāḥ

तत्पुत्रपौत्रनप्तृणां गोत्राणि च न श‍ृण्महे । कालोऽभियातस्त्रिणवचतुर्युगविकल्पित: ॥ ३२ ॥

tat putra-pautra-naptṝṇāṁgotrāṇi ca na śṛṇmahekālo ’bhiyātas tri-ṇava-catur-yuga-vikalpitaḥ

तद् गच्छ देवदेवांशो बलदेवो महाबल: । कन्यारत्नमिदं राजन् नररत्नाय देहि भो: ॥ ३३ ॥

tad gaccha deva-devāṁśobaladevo mahā-balaḥkanyā-ratnam idaṁ rājannara-ratnāya dehi bhoḥ

भुवो भारावताराय भगवान् भूतभावन: । अवतीर्णो निजांशेन पुण्यश्रवणकीर्तन: ॥ ३४ ॥

bhuvo bhārāvatārāyabhagavān bhūta-bhāvanaḥavatīrṇo nijāṁśenapuṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ

इत्यादिष्टोऽभिवन्द्याजं नृप: स्वपुरमागत: । त्यक्तं पुण्यजनत्रासाद् भ्रातृभिर्दिक्ष्ववस्थितै: ॥ ३५ ॥

ity ādiṣṭo ’bhivandyājaṁnṛpaḥ sva-puram āgataḥtyaktaṁ puṇya-jana-trāsādbhrātṛbhir dikṣv avasthitaiḥ

सुतां दत्त्वानवद्याङ्गीं बलाय बलशालिने । बदर्याख्यं गतो राजा तप्तुं नारायणाश्रमम् ॥ ३६ ॥

sutāṁ dattvānavadyāṅgīṁbalāya bala-śālinebadary-ākhyaṁ gato rājātaptuṁ nārāyaṇāśramam