Canto 9, Chapter 5

श्रीशुक उवाच एवं भगवतादिष्टो दुर्वासश्चक्रतापित: । अम्बरीषमुपावृत्य तत्पादौ दु:खितोऽग्रहीत् ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācaevaṁ bhagavatādiṣṭodurvāsāś cakra-tāpitaḥambarīṣam upāvṛtyatat-pādau duḥkhito ’grahīt

तस्य सोद्यममावीक्ष्य पादस्पर्शविलज्जित: । अस्तावीत् तद्धरेरस्त्रं कृपया पीडितो भृशम् ॥ २ ॥

tasya sodyamam āvīkṣyapāda-sparśa-vilajjitaḥastāvīt tad dharer astraṁkṛpayā pīḍito bhṛśam

अम्बरीष उवाच त्वमग्निर्भगवान् सूर्यस्त्वं सोमो ज्योतिषां पति: । त्वमापस्त्वं क्षितिर्व्योम वायुर्मात्रेन्द्रियाणि च ॥ ३ ॥

ambarīṣa uvācatvam agnir bhagavān sūryastvaṁ somo jyotiṣāṁ patiḥtvam āpas tvaṁ kṣitir vyomavāyur mātrendriyāṇi ca

सुदर्शन नमस्तुभ्यं सहस्राराच्युतप्रिय । सर्वास्त्रघातिन् विप्राय स्वस्ति भूया इडस्पते ॥ ४ ॥

sudarśana namas tubhyaṁsahasrārācyuta-priyasarvāstra-ghātin viprāyasvasti bhūyā iḍaspate

त्वं धर्मस्त्वमृतं सत्यं त्वं यज्ञोऽखिलयज्ञभुक् । त्वं लोकपाल: सर्वात्मा त्वं तेज: पौरुषं परम् ॥ ५ ॥

tvaṁ dharmas tvam ṛtaṁ satyaṁtvaṁ yajño ’khila-yajña-bhuktvaṁ loka-pālaḥ sarvātmātvaṁ tejaḥ pauruṣaṁ param

नम: सुनाभाखिलधर्मसेतवेह्यधर्मशीलासुरधूमकेतवे । त्रैलोक्यगोपाय विशुद्धवर्चसेमनोजवायाद्भ‍ुतकर्मणे गृणे ॥ ६ ॥

namaḥ sunābhākhila-dharma-setavehy adharma-śīlāsura-dhūma-ketavetrailokya-gopāya viśuddha-varcasemano-javāyādbhuta-karmaṇe gṛṇe

त्वत्तेजसा धर्ममयेन संहृतंतम: प्रकाशश्च द‍ृशो महात्मनाम् । दुरत्ययस्ते महिमा गिरां पतेत्वद्रूपमेतत् सदसत् परावरम् ॥ ७ ॥

tvat-tejasā dharma-mayena saṁhṛtaṁtamaḥ prakāśaś ca dṛśo mahātmanāmduratyayas te mahimā girāṁ patetvad-rūpam etat sad-asat parāvaram

यदा विसृष्टस्त्वमनञ्जनेन वैबलं प्रविष्टोऽजित दैत्यदानवम् । बाहूदरोर्वङ्‌घ्रिशिरोधराणिवृश्चन्नजस्रं प्रधने विराजसे ॥ ८ ॥

yadā visṛṣṭas tvam anañjanena vaibalaṁ praviṣṭo ’jita daitya-dānavambāhūdarorv-aṅghri-śirodharāṇivṛścann ajasraṁ pradhane virājase

स त्वं जगत् त्राण खलप्रहाणयेनिरूपित: सर्वसहो गदाभृता । विप्रस्य चास्मत्कुलदैवहेतवेविधेहि भद्रं तदनुग्रहो हि न: ॥ ९ ॥

sa tvaṁ jagat-trāṇa khala-prahāṇayenirūpitaḥ sarva-saho gadā-bhṛtāviprasya cāsmat-kula-daiva-hetavevidhehi bhadraṁ tad anugraho hi naḥ

यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा स्वधर्मो वा स्वनुष्ठित: । कुलं नो विप्रदैवं चेद् द्विजो भवतु विज्वर: ॥ १० ॥

yady asti dattam iṣṭaṁ vāsva-dharmo vā svanuṣṭhitaḥkulaṁ no vipra-daivaṁ ceddvijo bhavatu vijvaraḥ

यदि नो भगवान् प्रीत एक: सर्वगुणाश्रय: । सर्वभूतात्मभावेन द्विजो भवतु विज्वर: ॥ ११ ॥

yadi no bhagavān prītaekaḥ sarva-guṇāśrayaḥsarva-bhūtātma-bhāvenadvijo bhavatu vijvaraḥ

श्रीशुक उवाच इति संस्तुवतो राज्ञो विष्णुचक्रं सुदर्शनम् । अशाम्यत् सर्वतो विप्रं प्रदहद् राजयाञ्चया ॥ १२ ॥

śrī-śuka uvācaiti saṁstuvato rājñoviṣṇu-cakraṁ sudarśanamaśāmyat sarvato vipraṁpradahad rāja-yācñayā

स मुक्तोऽस्त्राग्नितापेन दुर्वास: स्वस्तिमांस्तत: । प्रशशंस तमुर्वीशं युञ्जान: परमाशिष: ॥ १३ ॥

sa mukto ’strāgni-tāpenadurvāsāḥ svastimāṁs tataḥpraśaśaṁsa tam urvīśaṁyuñjānaḥ paramāśiṣaḥ

दुर्वासा उवाच अहो अनन्तदासानां महत्त्वं द‍ृष्टमद्य मे । कृतागसोऽपि यद् राजन् मङ्गलानि समीहसे ॥ १४ ॥

durvāsā uvācaaho ananta-dāsānāṁmahattvaṁ dṛṣṭam adya mekṛtāgaso ’pi yad rājanmaṅgalāni samīhase

दुष्कर: को नु साधूनां दुस्त्यजो वा महात्मनाम् । यै: संगृहीतो भगवान् सात्वतामृषभो हरि: ॥ १५ ॥

duṣkaraḥ ko nu sādhūnāṁdustyajo vā mahātmanāmyaiḥ saṅgṛhīto bhagavānsātvatām ṛṣabho hariḥ

यन्नामश्रुतिमात्रेण पुमान् भवति निर्मल: । तस्य तीर्थपद: किं वा दासानामवशिष्यते ॥ १६ ॥

yan-nāma-śruti-mātreṇapumān bhavati nirmalaḥtasya tīrtha-padaḥ kiṁ vādāsānām avaśiṣyate

राजन्ननुगृहीतोऽहं त्वयातिकरुणात्मना । मदघं पृष्ठत: कृत्वा प्राणा यन्मेऽभिरक्षिता: ॥ १७ ॥

rājann anugṛhīto ’haṁtvayātikaruṇātmanāmad-aghaṁ pṛṣṭhataḥ kṛtvāprāṇā yan me ’bhirakṣitāḥ

राजा तमकृताहार: प्रत्यागमनकाङ्क्षuया । चरणावुपसङ्गृह्य प्रसाद्य समभोजयत् ॥ १८ ॥

rājā tam akṛtāhāraḥpratyāgamana-kāṅkṣayācaraṇāv upasaṅgṛhyaprasādya samabhojayat

सोऽशित्वाद‍ृतमानीतमातिथ्यं सार्वकामिकम् । तृप्तात्मा नृपतिं प्राह भुज्यतामिति सादरम् ॥ १९ ॥

so ’śitvādṛtam ānītamātithyaṁ sārva-kāmikamtṛptātmā nṛpatiṁ prāhabhujyatām iti sādaram

प्रीतोऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि तव भागवतस्य वै । दर्शनस्पर्शनालापैरातिथ्येनात्ममेधसा ॥ २० ॥

prīto ’smy anugṛhīto ’smitava bhāgavatasya vaidarśana-sparśanālāpairātithyenātma-medhasā

कर्मावदातमेतत् ते गायन्ति स्व:स्त्रियो मुहु: । कीर्तिं परमपुण्यां च कीर्तयिष्यति भूरियम् ॥ २१ ॥

karmāvadātam etat tegāyanti svaḥ-striyo muhuḥkīrtiṁ parama-puṇyāṁ cakīrtayiṣyati bhūr iyam

श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्त्य राजानं दुर्वास: परितोषित: । ययौ विहायसामन्‍त्र्य ब्रह्मलोकमहैतुकम् ॥ २२ ॥

śrī-śuka uvācaevaṁ saṅkīrtya rājānaṁdurvāsāḥ paritoṣitaḥyayau vihāyasāmantryabrahmalokam ahaitukam

संवत्सरोऽत्यगात् तावद् यावता नागतो गत: । मुनिस्तद्दर्शनाकाङ्क्षोत राजाब्भक्षो बभूव ह ॥ २३ ॥

saṁvatsaro ’tyagāt tāvadyāvatā nāgato gataḥmunis tad-darśanākāṅkṣorājāb-bhakṣo babhūva ha

गतेऽथ दुर्वाससि सोऽम्बरीषोद्विजोपयोगातिपवित्रमाहरत् । ऋषेर्विमोक्षं व्यसनं च वीक्ष्यमेने स्ववीर्यं च परानुभावम् ॥ २४ ॥

gate ’tha durvāsasi so ’mbarīṣodvijopayogātipavitram āharatṛṣer vimokṣaṁ vyasanaṁ ca vīkṣyamene sva-vīryaṁ ca parānubhāvam

एवं विधानेकगुण: स राजापरात्मनि ब्रह्मणि वासुदेवे । क्रियाकलापै: समुवाह भक्तिंययाविरिञ्‍च्यान् निरयांश्चकार ॥ २५ ॥

evaṁ vidhāneka-guṇaḥ sa rājāparātmani brahmaṇi vāsudevekriyā-kalāpaiḥ samuvāha bhaktiṁyayāviriñcyān nirayāṁś cakāra

श्रीशुक उवाच अथाम्बरीषस्तनयेषु राज्यंसमानशीलेषु विसृज्य धीर: । वनं विवेशात्मनि वासुदेवेमनो दधद् ध्वस्तगुणप्रवाह: ॥ २६ ॥

śrī-śuka uvācaathāmbarīṣas tanayeṣu rājyaṁsamāna-śīleṣu visṛjya dhīraḥvanaṁ viveśātmani vāsudevemano dadhad dhvasta-guṇa-pravāhaḥ

इत्येतत् पुण्यमाख्यानमम्बरीषस्य भूपते । सङ्कीर्तयन्ननुध्यायन् भक्तो भगवतो भवेत् ॥ २७ ॥

ity etat puṇyam ākhyānamambarīṣasya bhūpatesaṅkīrtayann anudhyāyanbhakto bhagavato bhavet

अम्बरीषस्यचरितं येश‍ृण्वन्तिमहात्मन: । मुक्तिं प्रयान्तितेसर्वेभक्त्याविष्णो: प्रसादत: ॥ २८ ॥

ambarīṣasya caritaṁye śṛṇvanti mahātmanaḥmuktiṁ prayānti te sarvebhaktyā viṣṇoḥ prasādataḥ