Canto 9, Chapter 7

श्रीशुक उवाच मान्धातु: पुत्रप्रवरो योऽम्बरीष: प्रकीर्तित: । पितामहेन प्रवृतो यौवनाश्वस्तु तत्सुत: । हारीतस्तस्य पुत्रोऽभून्मान्धातृप्रवरा इमे ॥ १ ॥

śrī-śuka uvācamāndhātuḥ putra-pravaroyo ’mbarīṣaḥ prakīrtitaḥpitāmahena pravṛtoyauvanāśvas tu tat-sutaḥhārītas tasya putro ’bhūnmāndhātṛ-pravarā ime

नर्मदा भ्रातृभिर्दत्ता पुरुकुत्साय योरगै: । तया रसातलं नीतो भुजगेन्द्रप्रयुक्तया ॥ २ ॥

narmadā bhrātṛbhir dattāpurukutsāya yoragaiḥtayā rasātalaṁ nītobhujagendra-prayuktayā

गन्धर्वानवधीत् तत्र वध्यान् वै विष्णुशक्तिधृक् । नागाल्लब्धवर: सर्पादभयं स्मरतामिदम् ॥ ३ ॥

gandharvān avadhīt tatravadhyān vai viṣṇu-śakti-dhṛknāgāl labdha-varaḥ sarpādabhayaṁ smaratām idam

त्रसद्दस्यु: पौरुकुत्सो योऽनरण्यस्य देहकृत् । हर्यश्वस्तत्सुतस्तस्मात्प्रारुणोऽथ त्रिबन्धन: ॥ ४ ॥

trasaddasyuḥ paurukutsoyo ’naraṇyasya deha-kṛtharyaśvas tat-sutas tasmātprāruṇo ’tha tribandhanaḥ

तस्य सत्यव्रत: पुत्रस्त्रिशङ्कुरिति विश्रुत: । प्राप्तश्चाण्डालतां शापाद् गुरो: कौशिकतेजसा ॥ ५ ॥ सशरीरो गत: स्वर्गमद्यापि दिवि द‍ृश्यते । पातितोऽवाक् शिरा देवैस्तेनैव स्तम्भितो बलात् ॥ ६ ॥

tasya satyavrataḥ putrastriśaṅkur iti viśrutaḥprāptaś cāṇḍālatāṁ śāpādguroḥ kauśika-tejasā

त्रैशङ्कवो हरिश्चन्द्रो विश्वामित्रवसिष्ठयो: । यन्निमित्तमभूद् युद्धं पक्षिणोर्बहुवार्षिकम् ॥ ७ ॥

traiśaṅkavo hariścandroviśvāmitra-vasiṣṭhayoḥyan-nimittam abhūd yuddhaṁpakṣiṇor bahu-vārṣikam

सोऽनपत्यो विषण्णात्मा नारदस्योपदेशत: । वरुणं शरणं यात: पुत्रो मे जायतां प्रभो ॥ ८ ॥

so ’napatyo viṣaṇṇātmānāradasyopadeśataḥvaruṇaṁ śaraṇaṁ yātaḥputro me jāyatāṁ prabho

यदि वीरो महाराज तेनैव त्वां यजे इति । तथेति वरुणेनास्य पुत्रो जातस्तु रोहित: ॥ ९ ॥

yadi vīro mahārājatenaiva tvāṁ yaje ititatheti varuṇenāsyaputro jātas tu rohitaḥ

जात: सुतो ह्यनेनाङ्ग मां यजस्वेति सोऽब्रवीत् । यदा पशुर्निर्दश: स्यादथ मेध्यो भवेदिति ॥ १० ॥

jātaḥ suto hy anenāṅgamāṁ yajasveti so ’bravītyadā paśur nirdaśaḥ syādatha medhyo bhaved iti

निर्दशे च स आगत्य यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् । दन्ता: पशोर्यज्जायेरन्नथ मेध्यो भवेदिति ॥ ११ ॥

nirdaśe ca sa āgatyayajasvety āha so ’bravītdantāḥ paśor yaj jāyerannatha medhyo bhaved iti

दन्ता जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् । यदा पतन्त्यस्य दन्ता अथ मेध्यो भवेदिति ॥ १२ ॥

dantā jātā yajasvetisa pratyāhātha so ’bravītyadā patanty asya dantāatha medhyo bhaved iti

पशोर्निपतिता दन्ता यजस्वेत्याह सोऽब्रवीत् । यदा पशो: पुनर्दन्ता जायन्तेऽथ पशु: शुचि: ॥ १३ ॥

paśor nipatitā dantāyajasvety āha so ’bravītyadā paśoḥ punar dantājāyante ’tha paśuḥ śuciḥ

पुनर्जाता यजस्वेति स प्रत्याहाथ सोऽब्रवीत् । सान्नाहिको यदा राजन् राजन्योऽथ पशु: शुचि: ॥ १४ ॥

punar jātā yajasvetisa pratyāhātha so ’bravītsānnāhiko yadā rājanrājanyo ’tha paśuḥ śuciḥ

इति पुत्रानुरागेण स्‍नेहयन्त्रितचेतसा । कालं वञ्चयता तं तमुक्तो देवस्तमैक्षत ॥ १५ ॥

iti putrānurāgeṇasneha-yantrita-cetasākālaṁ vañcayatā taṁ tamukto devas tam aikṣata

रोहितस्तदभिज्ञाय पितु: कर्म चिकीर्षितम् । प्राणप्रेप्सुर्धनुष्पाणिररण्यं प्रत्यपद्यत ॥ १६ ॥

rohitas tad abhijñāyapituḥ karma cikīrṣitamprāṇa-prepsur dhanuṣ-pāṇiraraṇyaṁ pratyapadyata

पितरं वरुणग्रस्तं श्रुत्वा जातमहोदरम् । रोहितो ग्राममेयाय तमिन्द्र: प्रत्यषेधत ॥ १७ ॥

pitaraṁ varuṇa-grastaṁśrutvā jāta-mahodaramrohito grāmam eyāyatam indraḥ pratyaṣedhata

भूमे: पर्यटनं पुण्यं तीर्थक्षेत्रनिषेवणै: । रोहितायादिशच्छक्र: सोऽप्यरण्येऽवसत् समाम् ॥ १८ ॥

bhūmeḥ paryaṭanaṁ puṇyaṁtīrtha-kṣetra-niṣevaṇaiḥrohitāyādiśac chakraḥso ’py araṇye ’vasat samām

एवं द्वितीये तृतीये चतुर्थे पञ्चमे तथा । अभ्येत्याभ्येत्य स्थविरो विप्रो भूत्वाह वृत्रहा ॥ १९ ॥

evaṁ dvitīye tṛtīyecaturthe pañcame tathāabhyetyābhyetya sthavirovipro bhūtvāha vṛtra-hā

षष्ठं संवत्सरं तत्र चरित्वा रोहित: पुरीम् । उपव्रजन्नजीगर्तादक्रीणान्मध्यमं सुतम् । शुन:शेफं पशुं पित्रे प्रदाय समवन्दत ॥ २० ॥

ṣaṣṭhaṁ saṁvatsaraṁ tatracaritvā rohitaḥ purīmupavrajann ajīgartādakrīṇān madhyamaṁ sutamśunaḥśephaṁ paśuṁ pitrepradāya samavandata

तत: पुरुषमेधेन हरिश्चन्द्रो महायशा: । मुक्तोदरोऽयजद् देवान् वरुणादीन् महत्कथ: ॥ २१ ॥

tataḥ puruṣa-medhenahariścandro mahā-yaśāḥmuktodaro ’yajad devānvaruṇādīn mahat-kathaḥ

विश्वामित्रोऽभवत् तस्मिन् होता चाध्वर्युरात्मवान् । जमदग्निरभूद् ब्रह्मा वसिष्ठोऽयास्य: सामग: ॥ २२ ॥

viśvāmitro ’bhavat tasminhotā cādhvaryur ātmavānjamadagnir abhūd brahmāvasiṣṭho ’yāsyaḥ sāma-gaḥ

तस्मै तुष्टो ददाविन्द्र: शातकौम्भमयं रथम् । शुन:शेफस्य माहात्म्यमुपरिष्टात् प्रचक्ष्यते ॥ २३ ॥

tasmai tuṣṭo dadāv indraḥśātakaumbhamayaṁ rathamśunaḥśephasya māhātmyamupariṣṭāt pracakṣyate

सत्यं सारं धृतिं द‍ृष्ट्वा सभार्यस्य च भूपते: । विश्वामित्रो भृशं प्रीतो ददावविहतां गतिम् ॥ २४ ॥

satyaṁ sāraṁ dhṛtiṁ dṛṣṭvāsabhāryasya ca bhūpateḥviśvāmitro bhṛśaṁ prītodadāv avihatāṁ gatim

मन: पृथिव्यां तामद्भ‍िस्तेजसापोऽनिलेन तत् । खे वायुं धारयंस्तच्च भूतादौ तं महात्मनि । तस्मिञ्ज्ञानकलां ध्यात्वा तयाज्ञानं विनिर्दहन् ॥ २५ ॥ हित्वा तां स्वेन भावेन निर्वाणसुखसंविदा । अनिर्देश्याप्रतर्क्येण तस्थौ विध्वस्तबन्धन: ॥ २६ ॥

manaḥ pṛthivyāṁ tām adbhistejasāpo ’nilena tatkhe vāyuṁ dhārayaṁs tac cabhūtādau taṁ mahātmani