आचारखण्ड — Adhyaya 143

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे दशावतारदृ नाम द्विचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १४३ ब्रह्मोवाच । रामायणमतो वक्ष्ये श्रुतं पापविनाशनम् । विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा मरीचिस्तत्सुतो ऽभवत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe daśāvatāradṛ nāma dvicatvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 143 brahmovāca / rāmāyaṇamato vakṣye śrutaṃ pāpavināśanam / viṣṇunābhyabjato brahmā marīcistatsuto 'bhavat

1.143.1

मरीचेः कश्यपस्तस्माद्रविस्तस्मान्मनुः स्मृतः । मनोरिक्ष्वाकुरस्याभूद्वंशे राजा रघुः स्मृतः

marīceḥ kaśyapastasmādravistasmānmanuḥ smṛtaḥ / manorikṣvākurasyābhūdvaṃśe rājā raghuḥ smṛtaḥ

1.143.2

रघोरजस्ततो जातो राजा दशरथो बली । तस्य पुत्रास्तु चत्वारो महाबलपराक्रमाः

raghorajastato jāto rājā daśaratho balī / tasya putrāstu catvāro mahābalaparākramāḥ

1.143.3

कौसल्यायाम भूद्रामो भरतः कैकयीसुतः । सुतौ लक्ष्मणशक्षुघ्नौ सुमित्रायां बभूवतुः

kausalyāyāma bhūdrāmo bharataḥ kaikayīsutaḥ / sutau lakṣmaṇaśakṣughnau sumitrāyāṃ babhūvatuḥ

1.143.4

रामो भक्तः पितुर्मातुर्विश्वामित्रादवाप्तवान् । अस्त्रग्रामं ततो यक्षीं ताटकां प्रजघान ह

rāmo bhaktaḥ piturmāturviśvāmitrādavāptavān / astragrāmaṃ tato yakṣīṃ tāṭakāṃ prajaghāna ha

1.143.5

विशावमित्रस्य यज्ञे वै सुबाहुं न्यवधीद्बली । जनकस्य क्रतुं गत्वा उपयेमे ऽथ जानकीम्

viśāvamitrasya yajñe vai subāhuṃ nyavadhīdbalī / janakasya kratuṃ gatvā upayeme 'tha jānakīm

1.143.6

ऊर्मिलां लक्ष्मणो वीरो भरतो माण्डवीं सुताम् । शत्रुघ्नो वै कीर्तिमतीं कुशध्वजसुते उभे

ūrmilāṃ lakṣmaṇo vīro bharato māṇḍavīṃ sutām / śatrughno vai kīrtimatīṃ kuśadhvajasute ubhe

1.143.7

पित्रादिभिरयोध्यायां गत्वा रामादयः स्थिताः । युधाजितं मातुलञ्च शत्रुघ्नभरतौ गतौ

pitrādibhirayodhyāyāṃ gatvā rāmādayaḥ sthitāḥ / yudhājitaṃ mātulañca śatrughnabharatau gatau

1.143.8

गतयोर्नृपवर्यो ऽसौ राज्यं दातुं समुद्यतः । स रामाय तत्पुत्राय कैकेय्या प्रार्थितस्तदा

gatayornṛpavaryo 'sau rājyaṃ dātuṃ samudyataḥ / sa rāmāya tatputrāya kaikeyyā prārthitastadā

1.143.9

चतुर्दशसमावासो वनेरामस्य वाञ्छितः । रामः पितृहितार्थञ्च लक्ष्मणेन च सीतया

caturdaśasamāvāso vanerāmasya vāñchitaḥ / rāmaḥ pitṛhitārthañca lakṣmaṇena ca sītayā

1.143.10

राज्यञ्च तृणवत्त्यक्त्वा शृङ्गवेरपुरं गतः । रथं त्यक्त्वा प्रयागञ्च चित्रकूटगिरिं गतः

rājyañca tṛṇavattyaktvā śṛṅgaverapuraṃ gataḥ / rathaṃ tyaktvā prayāgañca citrakūṭagiriṃ gataḥ

1.143.11

रामस्य तु वियोगेन राजा स्वर्गं समाश्रितः । संस्कृत्य भरतश्चागाद्राममाह बलान्वितः

rāmasya tu viyogena rājā svargaṃ samāśritaḥ / saṃskṛtya bharataścāgādrāmamāha balānvitaḥ

1.143.12

अयोध्यान्तु समागत्य राज्यं कुरु महामते । स नैच्छत्पादुके दत्त्वा राज्याय भरताय तु

ayodhyāntu samāgatya rājyaṃ kuru mahāmate / sa naicchatpāduke dattvā rājyāya bharatāya tu

1.143.13

विसर्जितो ऽथ भरतो रामराज्यमपालयत् । नन्दिग्रामे स्थितो भक्तो ह्ययोध्यां नाविशद्व्रती

visarjito 'tha bharato rāmarājyamapālayat / nandigrāme sthito bhakto hyayodhyāṃ nāviśadvratī

1.143.14

रामो ऽपि चित्रकूटाच्च ह्यत्रेराश्रममाययौ । नत्वा सुतीक्ष्णं चागस्त्यं दण्डकारण्यमागतः

rāmo 'pi citrakūṭācca hyatrerāśramamāyayau / natvā sutīkṣṇaṃ cāgastyaṃ daṇḍakāraṇyamāgataḥ

1.143.15

तत्र शूर्पणखा नाम राक्षसी चात्तुमागता । निकृत्य कर्णो नासे च रामेणाथापवारिता

tatra śūrpaṇakhā nāma rākṣasī cāttumāgatā / nikṛtya karṇo nāse ca rāmeṇāthāpavāritā

1.143.16

तत्प्रेरितः खरश्चागाद्दूषणस्त्रिशिरास्तथा । चतुर्दशसहस्रेण रक्षसान्तु बलेन च

tatpreritaḥ kharaścāgāddūṣaṇastriśirāstathā / caturdaśasahasreṇa rakṣasāntu balena ca

1.143.17

रामो ऽपि प्रेषयामास बाणैर्यमपुरञ्च तान् । राक्षस्या प्रेरितो ऽभ्यागाद्रावणो हरणाय हि

rāmo 'pi preṣayāmāsa bāṇairyamapurañca tān / rākṣasyā prerito 'bhyāgādrāvaṇo haraṇāya hi

1.143.18

मृगरूपं स मारीचं कृत्वाग्रे ऽथ त्रिदण्डधृक् । सीतया प्रेरितो रामो मारीचं निजघान ह

mṛgarūpaṃ sa mārīcaṃ kṛtvāgre 'tha tridaṇḍadhṛk / sītayā prerito rāmo mārīcaṃ nijaghāna ha

1.143.19

म्रियमाणः स च प्राह हा सीते ! लक्ष्मणोति च । सीतोक्तो लक्ष्मणो ऽथागाद्रामश्चानुददर्श तम्

mriyamāṇaḥ sa ca prāha hā sīte ! lakṣmaṇoti ca / sītokto lakṣmaṇo 'thāgādrāmaścānudadarśa tam

1.143.20

उवाच राक्षसी माया नूनं सीता हृतेति सः । रावणो ऽन्तरमासाद्य ह्यङ्केनादाय जानकीम्

uvāca rākṣasī māyā nūnaṃ sītā hṛteti saḥ / rāvaṇo 'ntaramāsādya hyaṅkenādāya jānakīm

1.143.21

जटायुषं विनिर्भिद्य ययौ लङ्कां ततो बली । अशोकवृक्षच्छायायां रक्षितां तामधारयत्

jaṭāyuṣaṃ vinirbhidya yayau laṅkāṃ tato balī / aśokavṛkṣacchāyāyāṃ rakṣitāṃ tāmadhārayat

1.143.22

आगत्य रामः सून्याञ्च पर्णशालां ददर्श ह । शोकं कृत्वाथ जानक्या मार्गणं कृतवान्प्रभुः

āgatya rāmaḥ sūnyāñca parṇaśālāṃ dadarśa ha / śokaṃ kṛtvātha jānakyā mārgaṇaṃ kṛtavānprabhuḥ

1.143.23

जटायुषञ्च संस्कृत्य तदुक्तो दक्षिणां दिशम् । गत्वा सख्यं ततश्चक्रे सुग्रीवेण च राघवः

jaṭāyuṣañca saṃskṛtya tadukto dakṣiṇāṃ diśam / gatvā sakhyaṃ tataścakre sugrīveṇa ca rāghavaḥ

1.143.24

सप्त तालान्विनिर्भिद्य शरेणानतपर्वणा । वालिनञ्च विनिर्भिद्य किष्किन्धायां हरीश्वरम्

sapta tālānvinirbhidya śareṇānataparvaṇā / vālinañca vinirbhidya kiṣkindhāyāṃ harīśvaram

1.143.25

सुग्रीवं कृतवान्राम ऋश्यमूके स्वयं स्थितः । सुग्रीवः प्रेषयामास वानरान्पर्वतोपमान्

sugrīvaṃ kṛtavānrāma ṛśyamūke svayaṃ sthitaḥ / sugrīvaḥ preṣayāmāsa vānarānparvatopamān

1.143.26

सीताया मार्गणं कर्तुं पूर्वाद्याशासु सोत्सवान् । प्रतीचीमुत्तरां प्राचीं दिशं गत्वा समागताः

sītāyā mārgaṇaṃ kartuṃ pūrvādyāśāsu sotsavān / pratīcīmuttarāṃ prācīṃ diśaṃ gatvā samāgatāḥ

1.143.27

दक्षिणान्तु दिशं ये च मार्गयन्तो ऽथ जानकीम् । वनानि पर्वतान्द्वीपान्नदीनां पुलिनानि च

dakṣiṇāntu diśaṃ ye ca mārgayanto 'tha jānakīm / vanāni parvatāndvīpānnadīnāṃ pulināni ca

1.143.28

जानकीन्ते ह्यपश्यन्तो मरणे कृतनिश्चयाः । सम्पातिवचनाज्ज्ञात्वा हनूमान्कपिकुञ्जरः

jānakīnte hyapaśyanto maraṇe kṛtaniścayāḥ / sampātivacanājjñātvā hanūmānkapikuñjaraḥ

1.143.29

शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे मकरालयम् । अपश्यज्जानकीं तत्र ह्यशोकवनिकास्थिताम्

śatayojanavistīrṇaṃ pupluve makarālayam / apaśyajjānakīṃ tatra hyaśokavanikāsthitām

1.143.30

भर्त्सितां राक्षसीभिश्च रावणेन च रक्षसा । भव भार्येति वदता चिन्तयन्तीञ्च राघवम्

bhartsitāṃ rākṣasībhiśca rāvaṇena ca rakṣasā / bhava bhāryeti vadatā cintayantīñca rāghavam

1.143.31

अङ्गुलीयं कपिर्दत्त्वा सीतां कौशल्यमब्रवीत् । रामस्य तस्य दूतो ऽहं शोकं मा कुरु मैथिलि

aṅgulīyaṃ kapirdattvā sītāṃ kauśalyamabravīt / rāmasya tasya dūto 'haṃ śokaṃ mā kuru maithili

1.143.32

स्वाभिज्ञानञ्च मे देहि येन रामः स्मरिष्यति । तच्छ्रुत्वा प्रददौ सीता वेणीरत्नं हनूमते

svābhijñānañca me dehi yena rāmaḥ smariṣyati / tacchrutvā pradadau sītā veṇīratnaṃ hanūmate

1.143.33

यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा वाच्यं त्वया कपे । तथेत्युक्त्वा तु हनुमान्वनं दिव्यं बभञ्ज ह

yathā rāmo nayecchīghraṃ tathā vācyaṃ tvayā kape / tathetyuktvā tu hanumānvanaṃ divyaṃ babhañja ha

1.143.34

हत्वाक्षं राक्षसांश्चान्यान्बन्धनं स्वयमागतः । सर्वैरिन्द्रजितो बाणैर्दृष्ट्वा रावणमब्रवीत्

hatvākṣaṃ rākṣasāṃścānyānbandhanaṃ svayamāgataḥ / sarvairindrajito bāṇairdṛṣṭvā rāvaṇamabravīt

1.143.35

रामदूतो ऽस्मि हनुमान्देहि रामाय मैथिलीम् । एतच्छ्रुत्वा प्रकुपितो दीपयामास पुच्छकम्

rāmadūto 'smi hanumāndehi rāmāya maithilīm / etacchrutvā prakupito dīpayāmāsa pucchakam

1.143.36

कपिर्ज्वलितलाङ्गूलो लङ्कां देहेऽ महाबलः । दग्ध्वा लङ्कां समायातो रामपार्श्वं स वानरः

kapirjvalitalāṅgūlo laṅkāṃ dehe' mahābalaḥ / dagdhvā laṅkāṃ samāyāto rāmapārśvaṃ sa vānaraḥ

1.143.37

जग्ध्वा फलं मधुवने दृष्टा सीतत्यवेदयत् । वेणीरत्नञ्च रामाय रामो लङ्कापुर्री ययौ

jagdhvā phalaṃ madhuvane dṛṣṭā sītatyavedayat / veṇīratnañca rāmāya rāmo laṅkāpurrī yayau

1.143.38

ससुग्रीवः स हनुमान्सांगदश्च सलक्ष्मणः । विभीषणो ऽपि सम्प्राप्तः शरणं राघवं प्रति

sasugrīvaḥ sa hanumānsāṃgadaśca salakṣmaṇaḥ / vibhīṣaṇo 'pi samprāptaḥ śaraṇaṃ rāghavaṃ prati

1.143.39

लङ्कैश्वर्येष्वभ्यषिञ्चद्रामस्तं रावणानुजम् । रामो नलेन सेतुञ्च कृत्वाब्धौ चोत्ततार तम्

laṅkaiśvaryeṣvabhyaṣiñcadrāmastaṃ rāvaṇānujam / rāmo nalena setuñca kṛtvābdhau cottatāra tam

1.143.40

सुवेलावस्थितश्चैव पुरीं लङ्कां ददर्शह । अथ ते वानरा वीरा नीलाङ्गदनलादयः

suvelāvasthitaścaiva purīṃ laṅkāṃ dadarśaha / atha te vānarā vīrā nīlāṅgadanalādayaḥ

1.143.41

धूम्रधूम्राक्षवीरेन्द्रा जाम्बवत्प्रमुखास्तदा । मैन्दद्विविदमुख्यास्ते पुरीं लङ्कां बभञ्जिरे

dhūmradhūmrākṣavīrendrā jāmbavatpramukhāstadā / maindadvividamukhyāste purīṃ laṅkāṃ babhañjire

1.143.42

राक्षसांश्च महाकायान्कालाञ्जनचयोपमान् । रामः सलक्ष्मणो हत्वा सकपिः सर्वराक्षसान्

rākṣasāṃśca mahākāyānkālāñjanacayopamān / rāmaḥ salakṣmaṇo hatvā sakapiḥ sarvarākṣasān

1.143.43

विद्युज्जिह्वञ्च धूम्राक्षं देवान्तकनरान्त कौ । महोदरमहापार्श्वावतिकायं महाबलम्

vidyujjihvañca dhūmrākṣaṃ devāntakanarānta kau / mahodaramahāpārśvāvatikāyaṃ mahābalam

1.143.44

कुम्भं निकुम्भं मत्तञ्च मकराक्षं ह्यकम्पनम् । प्रहस्तं वीरमुन्मत्तं कुम्भकर्णं महाबलम्

kumbhaṃ nikumbhaṃ mattañca makarākṣaṃ hyakampanam / prahastaṃ vīramunmattaṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam

1.143.45

रावणिं लक्ष्मणो ऽच्छिन्त ह्यस्त्राद्यै राघवो बली । निकृत्य बाहुचक्राणि रावणन्तु न्यपातयन्

rāvaṇiṃ lakṣmaṇo 'cchinta hyastrādyai rāghavo balī / nikṛtya bāhucakrāṇi rāvaṇantu nyapātayan

1.143.46

सीतां शुद्धां गृहीत्वाथ विमाने पुष्पके स्थितः । सवानरः समायातो ह्ययोध्यां प्रवरां पुरीम्

sītāṃ śuddhāṃ gṛhītvātha vimāne puṣpake sthitaḥ / savānaraḥ samāyāto hyayodhyāṃ pravarāṃ purīm

1.143.47

तत्र राज्यं चकाराथ पुत्त्रवत्पालयन्प्रजाः । दशाश्वमेधानाहृत्य गयाशिरसि पातनम्

tatra rājyaṃ cakārātha puttravatpālayanprajāḥ / daśāśvamedhānāhṛtya gayāśirasi pātanam

1.143.48

पिण्डानां विधिवत्कृत्वा दत्त्वा दानानि राघवः । पुत्रौ कुशलवौ दृष्ट्वा तौ च राज्ये ऽभ्यषेचयत्

piṇḍānāṃ vidhivatkṛtvā dattvā dānāni rāghavaḥ / putrau kuśalavau dṛṣṭvā tau ca rājye 'bhyaṣecayat

1.143.49

एकादशसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् । शत्रुघ्नो लवणं जघ्ने शैलूषं भतस्ततः

ekādaśasahasrāṇi rāmo rājyamakārayat / śatrughno lavaṇaṃ jaghne śailūṣaṃ bhatastataḥ

1.143.50

अगस्त्यादीन्मुनीन्नत्वा श्रुत्वोत्पत्तिञ्च रक्षसाम् । स्वर्गं गतो जनैः सार्धमयोध्यास्थैः कृतार्थकः

agastyādīnmunīnnatvā śrutvotpattiñca rakṣasām / svargaṃ gato janaiḥ sārdhamayodhyāsthaiḥ kṛtārthakaḥ

1.143.51