आचारखण्ड — Adhyaya 171

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्वरादिचिकित्सानिरूपणं नाम सप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७१ धन्वन्तरिरुवाच । नाडीव्रणादिरोगाणां चिकित्सां शृणु सुश्रुत । नाडीं शस्त्रेण संपाट्य नाजीनां व्रणवत्क्रिया

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jvarādicikitsānirūpaṇaṃ nāma saptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 171 dhanvantariruvāca / nāḍīvraṇādirogāṇāṃ cikitsāṃ śṛṇu suśruta / nāḍīṃ śastreṇa saṃpāṭya nājīnāṃ vraṇavatkriyā

1.171.1

गुग्गुलुत्रिफलाव्योपैः समांशैराज्ययोजितैः । नाडीदुष्टव्रणं शूलं भगन्दरमथो जयेत्

guggulutriphalāvyopaiḥ samāṃśairājyayojitaiḥ / nāḍīduṣṭavraṇaṃ śūlaṃ bhagandaramatho jayet

1.171.2

निर्गुण्डीरसतस्तैलं नाडीदुष्टव्रणापहम् । हितं पामामयानां तु पानाभ्यञ्जननावनैः

nirguṇḍīrasatastailaṃ nāḍīduṣṭavraṇāpaham / hitaṃ pāmāmayānāṃ tu pānābhyañjananāvanaiḥ

1.171.3

गग्गुत्रिफलाकृष्णात्रिपञ्चैकांशयोजिता । घुटि (गुडि) काशोथगुल्मार्शोभगन्दरवतां हिता

gaggutriphalākṛṣṇātripañcaikāṃśayojitā / ghuṭi (guḍi) kāśothagulmārśobhagandaravatāṃ hitā

1.171.4

ध्वजमध्ये शिरावेधे विशुद्धिरुपदंशके । पाको रक्ष्यः प्रयत्नेन शिश्रक्षयकरो हि सः

dhvajamadhye śirāvedhe viśuddhirupadaṃśake / pāko rakṣyaḥ prayatnena śiśrakṣayakaro hi saḥ

1.171.5

पटोलनिम्बत्रिफलागुडूचीक्वाथमापिबेत् । सगुग्गुलुं सखदिरमुपदंशो विनश्यति

paṭolanimbatriphalāguḍūcīkvāthamāpibet / sagugguluṃ sakhadiramupadaṃśo vinaśyati

1.171.6

दहेत्कटाहे त्रिफलां सामसी (षी) मधसंयुताम् । उपदंशे प्रलेपो ऽय सद्यो रोपयते व्रणम्

dahetkaṭāhe triphalāṃ sāmasī (ṣī) madhasaṃyutām / upadaṃśe pralepo 'ya sadyo ropayate vraṇam

1.171.7

त्रिफलानिम्बभूनिम्बकरञ्जखदिरादिभिः । कल्कैः क्वाथैर्घृतं पक्वमुपदंशहरं परम्

triphalānimbabhūnimbakarañjakhadirādibhiḥ / kalkaiḥ kvāthairghṛtaṃ pakvamupadaṃśaharaṃ param

1.171.8

आदौ भग्नं विदित्वा तु सेचयेच्छीतलांबुना । पक्वेनालेपनं कार्यं बन्धनं च कुशान्वितम्

ādau bhagnaṃ viditvā tu secayecchītalāṃbunā / pakvenālepanaṃ kāryaṃ bandhanaṃ ca kuśānvitam

1.171.9

माषं मांसं तथा सर्पिः क्षीरं यूषः सतीजलः । बृंहणं चान्नपानं स्यात्प्रदेयं भग्नरोगिणे

māṣaṃ māṃsaṃ tathā sarpiḥ kṣīraṃ yūṣaḥ satījalaḥ / bṛṃhaṇaṃ cānnapānaṃ syātpradeyaṃ bhagnarogiṇe

1.171.10

रसोनमधुनासाज्यसिताकल्कं समश्नुता । छिन्नभिन्नच्युतास्थीनां सन्धानमचिराद्भवेत्

rasonamadhunāsājyasitākalkaṃ samaśnutā / chinnabhinnacyutāsthīnāṃ sandhānamacirādbhavet

1.171.11

अश्वत्थत्रिफलाव्योषाः सवरभिः समीकृतैः । तुल्यो गुग्गुलुना योज्यो भग्नसन्धिप्रसाध (कृत्) कः

aśvatthatriphalāvyoṣāḥ savarabhiḥ samīkṛtaiḥ / tulyo guggulunā yojyo bhagnasandhiprasādha (kṛt) kaḥ

1.171.12

सर्वकुष्ठेषु वमनं रेचनं रक्तमोक्षण । वचावासापटोलानां निम्बस्य कलिनीत्वचः

sarvakuṣṭheṣu vamanaṃ recanaṃ raktamokṣaṇa / vacāvāsāpaṭolānāṃ nimbasya kalinītvacaḥ

1.171.13

कषायो मधुना पीतो वातहृन्मदनान्वितः । विरेचनं प्रयोक्तव्यं त्रिवृत्कर्णफलत्रिकैः

kaṣāyo madhunā pīto vātahṛnmadanānvitaḥ / virecanaṃ prayoktavyaṃ trivṛtkarṇaphalatrikaiḥ

1.171.14

मनः शिलांमरीचैस्तु तैलं कुष्ठविनाशनम् । सर्वकुष्ठे विलेपो ऽयं शिवापञ्चगुडौदनम्

manaḥ śilāṃmarīcaistu tailaṃ kuṣṭhavināśanam / sarvakuṣṭhe vilepo 'yaṃ śivāpañcaguḍaudanam

1.171.15

करञ्जैलगजैः कुष्ठं गोमूत्रेण प्रलेपतः । करवीरोद्वर्तनं च तैलाक्तस्य च कुष्ठहृत्

karañjailagajaiḥ kuṣṭhaṃ gomūtreṇa pralepataḥ / karavīrodvartanaṃ ca tailāktasya ca kuṣṭhahṛt

1.171.16

हरिद्रा मलयं रास्ना गुडूच्येडगजस्तथा । आरग्वधः करञ्जश्च लेपः कुष्ठहरः परः

haridrā malayaṃ rāsnā guḍūcyeḍagajastathā / āragvadhaḥ karañjaśca lepaḥ kuṣṭhaharaḥ paraḥ

1.171.17

मनः शिलाविडङ्गानि वागजी सर्षपास्तथा । करञ्जैर्मूत्रपिष्टो ऽयं लेपः कुष्टहरोर्ऽकवत्

manaḥ śilāviḍaṅgāni vāgajī sarṣapāstathā / karañjairmūtrapiṣṭo 'yaṃ lepaḥ kuṣṭaharor'kavat

1.171.18

विडङ्गैडवचा कुष्ठनिशासिन्धूत्थसर्षपैः । मूत्राम्लपिष्टो लेपो ऽयं दद्रूकुष्टविनाशनः

viḍaṅgaiḍavacā kuṣṭhaniśāsindhūtthasarṣapaiḥ / mūtrāmlapiṣṭo lepo 'yaṃ dadrūkuṣṭavināśanaḥ

1.171.19

प्रपुन्नाटसुबीजानि धात्री सर्जरसः स्नुही । सौवीरपिष्टं दद्रूणामेतदुद्वर्तनं परम्

prapunnāṭasubījāni dhātrī sarjarasaḥ snuhī / sauvīrapiṣṭaṃ dadrūṇāmetadudvartanaṃ param

1.171.20

आरग्वधस्य पत्राणि आरनालेन पेषयेत् । दद्रूकिट्टिम (भ) कुष्ठानि हन्ति सिध्मानमेव च

āragvadhasya patrāṇi āranālena peṣayet / dadrūkiṭṭima (bha) kuṣṭhāni hanti sidhmānameva ca

1.171.21

उष्णो पीता वागुजी च कुष्ठजित्क्षीरभोजनः । तिलाज्यत्रिफलाक्षौद्रव्योषभल्लातशर्कराः । वृष्याः सप्त समा मेध्याः कष्ठहाः कामचारिणः

uṣṇo pītā vāgujī ca kuṣṭhajitkṣīrabhojanaḥ / tilājyatriphalākṣaudravyoṣabhallātaśarkarāḥ / vṛṣyāḥ sapta samā medhyāḥ kaṣṭhahāḥ kāmacāriṇaḥ

1.171.22

विडङ्गत्रिफलाकृष्णाचूर्णं लीढं समाक्षिकम् । हन्ति कुष्ठक्रिमिमेहनाडीव्रणभगन्दरान्

viḍaṅgatriphalākṛṣṇācūrṇaṃ līḍhaṃ samākṣikam / hanti kuṣṭhakrimimehanāḍīvraṇabhagandarān

1.171.23

यः खादेदभयारिष्टमरिष्टामलकानिशाः । स जयेत्सर्वकुष्ठानिमासादूर्ध्वं न संशयः

yaḥ khādedabhayāriṣṭamariṣṭāmalakāniśāḥ / sa jayetsarvakuṣṭhānimāsādūrdhvaṃ na saṃśayaḥ

1.171.24

दह्यमानायुतः कुम्भे मूलगे खदिराङ्कुरः । साक्षधात्रीरसः क्षौद्रो हन्यात्कुष्ठं रसायनम्

dahyamānāyutaḥ kumbhe mūlage khadirāṅkuraḥ / sākṣadhātrīrasaḥ kṣaudro hanyātkuṣṭhaṃ rasāyanam

1.171.25

धात्री खदिरयोः क्काथं पीत्वा वागजिसंयुतम् । शङ्खेन्दुधवलं श्वित्रं हन्ति तूर्णं न संशयः

dhātrī khadirayoḥ kkāthaṃ pītvā vāgajisaṃyutam / śaṅkhendudhavalaṃ śvitraṃ hanti tūrṇaṃ na saṃśayaḥ

1.171.26

पीत्वा भल्लातकं तैलं मासाद्व्याधिं जयेन्नरः । सेवितं खादिरं वारि पानाद्यैः कुष्ठजिद्भवेत्

pītvā bhallātakaṃ tailaṃ māsādvyādhiṃ jayennaraḥ / sevitaṃ khādiraṃ vāri pānādyaiḥ kuṣṭhajidbhavet

1.171.27

भावितं मलपूक्वाथैः सोमराजीफलं बहु । कर्षं भक्षेदलवणो ह्यक्षफल्गुशृतं पिबेत्

bhāvitaṃ malapūkvāthaiḥ somarājīphalaṃ bahu / karṣaṃ bhakṣedalavaṇo hyakṣaphalguśṛtaṃ pibet

1.171.28

हन्ति श्वित्रमसाध्यं च लेपे योज्यापराजिता । वासा शुद्धा च त्रिफला पटोलं च करञ्जकम्

hanti śvitramasādhyaṃ ca lepe yojyāparājitā / vāsā śuddhā ca triphalā paṭolaṃ ca karañjakam

1.171.29

निम्बाशनं कृष्णवेत्रं क्वाथकल्केन यद्धृतम् । वज्रकं तद्भवेत्कुष्ठं शतवर्षाणि जीवति

nimbāśanaṃ kṛṣṇavetraṃ kvāthakalkena yaddhṛtam / vajrakaṃ tadbhavetkuṣṭhaṃ śatavarṣāṇi jīvati

1.171.30

स्वरसेन च दूर्वायाः पचेत्तैलं चतुर्गुणम् । कच्छूर्विचर्चिका पामा अभ्यङ्गादेव नश्यति

svarasena ca dūrvāyāḥ pacettailaṃ caturguṇam / kacchūrvicarcikā pāmā abhyaṅgādeva naśyati

1.171.31

द्रुमत्वगर्ककुष्ठानि लवणानि च मूत्रकम् । गम्भारिकाचित्रकैस्तैस्तैलं कुष्ठव्रणादिनुत्

drumatvagarkakuṣṭhāni lavaṇāni ca mūtrakam / gambhārikācitrakaistaistailaṃ kuṣṭhavraṇādinut

1.171.32

(अथाम्लपित्तचिकित्सा) धात्रीनिम्बफलं तद्वद्गोमूत्रेण च चित्रकम् । वासामृतापर्पटिकानिम्बभूनिम्बमार्करैः (वैः) । त्रिफलाकुलत्थैः क्वाथः सक्षौद्रश्चाम्लपित्तहा

(athāmlapittacikitsā) dhātrīnimbaphalaṃ tadvadgomūtreṇa ca citrakam / vāsāmṛtāparpaṭikānimbabhūnimbamārkaraiḥ (vaiḥ) / triphalākulatthaiḥ kvāthaḥ sakṣaudraścāmlapittahā

1.171.33

फलत्रिकं पटोलं च तिक्तक्वाथः सितायुतः । पीतो यष्टीमधुयुतो ज्वरच्छर्द्यम्लपित्तजित्

phalatrikaṃ paṭolaṃ ca tiktakvāthaḥ sitāyutaḥ / pīto yaṣṭīmadhuyuto jvaracchardyamlapittajit

1.171.34

वासाघृतं तिक्तघृतं पिप्पलीघृतमेव च । अम्लपित्ते प्रयोक्तव्यं गुडकूष्माण्डकं तथा

vāsāghṛtaṃ tiktaghṛtaṃ pippalīghṛtameva ca / amlapitte prayoktavyaṃ guḍakūṣmāṇḍakaṃ tathā

1.171.35

पिप्पली मधुसंयुक्ता अम्लपित्तविनाशिनी । श्लेष्माग्निमान्द्यनुत्पथ्यापिप्पलीगुडमोदकः

pippalī madhusaṃyuktā amlapittavināśinī / śleṣmāgnimāndyanutpathyāpippalīguḍamodakaḥ

1.171.36

पिष्ट्वाजाजीं सधन्याकां घृप्रस्थं विपाचयेत् । कफपित्तारुचिहरं मन्दानलवमिं हरेत्

piṣṭvājājīṃ sadhanyākāṃ ghṛprasthaṃ vipācayet / kaphapittāruciharaṃ mandānalavamiṃ haret

1.171.37

(इत्यम्लपित्तचिकित्सा) पिप्पल्यमृतभूनिम्बवासकारिष्टपर्पटैः । खदिरारिष्टकैः क्वाथो विस्फोटार्तिज्वरापहः

(ityamlapittacikitsā) pippalyamṛtabhūnimbavāsakāriṣṭaparpaṭaiḥ / khadirāriṣṭakaiḥ kvātho visphoṭārtijvarāpahaḥ

1.171.38

त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतयासह । प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं वीसर्पज्वरशान्तये

triphalārasasaṃyuktaṃ sarpistrivṛtayāsaha / prayoktavyaṃ virekārthaṃ vīsarpajvaraśāntaye

1.171.39

खादिरात्रिफलारिष्टपटोलामृतवासकैः । क्वाथो ऽष्टकाख्यो जयति रोमान्तिकमसूरिकाम्

khādirātriphalāriṣṭapaṭolāmṛtavāsakaiḥ / kvātho 'ṣṭakākhyo jayati romāntikamasūrikām

1.171.40

कुष्ठवीसर्पविस्फोटकण्ड्वादीनां विघातकः । लशुनानां तु चृर्णस्य घर्षो मशकनाशनः

kuṣṭhavīsarpavisphoṭakaṇḍvādīnāṃ vighātakaḥ / laśunānāṃ tu cṛrṇasya gharṣo maśakanāśanaḥ

1.171.41

चर्मकीलं जरुमणिं मशकांस्तिलकालकान् । उत्कृत्य शस्त्रेण दहेत्क्षागग्निभ्यामशेषतः

carmakīlaṃ jarumaṇiṃ maśakāṃstilakālakān / utkṛtya śastreṇa dahetkṣāgagnibhyāmaśeṣataḥ

1.171.42

पटोलनीलीलेपः स्याज्जाल (ज्वाला) गर्दभरोगनुत् । गुञ्जाफलैः शृतं तलं भृङ्गराजरसेन तु । कण्ठ (ण्डु) दारुणकृत्कुष्ठवातव्याधिविनाशनम्

paṭolanīlīlepaḥ syājjāla (jvālā) gardabharoganut / guñjāphalaiḥ śṛtaṃ talaṃ bhṛṅgarājarasena tu / kaṇṭha (ṇḍu) dāruṇakṛtkuṣṭhavātavyādhivināśanam

1.171.43

अर्कास्थिमज्जात्रिफलानालीछा भृङ्गराजकम् । जीर्णे पक्वे लौहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्

arkāsthimajjātriphalānālīchā bhṛṅgarājakam / jīrṇe pakve lauhacūrṇaṃ kāñjikaṃ kṛṣṇakeśakṛt

1.171.44

क्षीरात्सशर्करसाद्द्विप्रस्थो मधुकात्पले । तैलम्य कुडवं पक्वं तन्नस्यं पलितापहम्

kṣīrātsaśarkarasāddviprastho madhukātpale / tailamya kuḍavaṃ pakvaṃ tannasyaṃ palitāpaham

1.171.45

मुखरोगे तु त्रिफलागण्डूषपरिधारणम् । गृहधूम यवक्षारपाठाव्योपरसाञ्जनम्

mukharoge tu triphalāgaṇḍūṣaparidhāraṇam / gṛhadhūma yavakṣārapāṭhāvyoparasāñjanam

1.171.46

तेजोदं त्रिफलालोध्रं चित्रकं चेति चूर्णितम् । सक्षौद्रं धारयेद्वक्त्रे ग्रीवादन्तास्यरोगनुत्

tejodaṃ triphalālodhraṃ citrakaṃ ceti cūrṇitam / sakṣaudraṃ dhārayedvaktre grīvādantāsyaroganut

1.171.47

पटोल निम्बजम्व्वाग्रमालतीनवपल्लवाः । पञ्चपल्लवकः श्रेष्ठः कषयो मुखधावने

paṭola nimbajamvvāgramālatīnavapallavāḥ / pañcapallavakaḥ śreṣṭhaḥ kaṣayo mukhadhāvane

1.171.48

लशुनार्द्रकशिग्रूणां पारुल्या मूलकस्य च । रुदन्त्याश्च रसः श्रेष्ठः कदुष्णः कर्णपूरणे

laśunārdrakaśigrūṇāṃ pārulyā mūlakasya ca / rudantyāśca rasaḥ śreṣṭhaḥ kaduṣṇaḥ karṇapūraṇe

1.171.49

तीव्रशूलोत्तरे कर्णे सशब्दे क्लेदवाहिनि । बस्तमूत्रं क्षिपेत्कोष्णं सैन्धवेनावचूर्णितम्

tīvraśūlottare karṇe saśabde kledavāhini / bastamūtraṃ kṣipetkoṣṇaṃ saindhavenāvacūrṇitam

1.171.50

जातीपत्ररसे तैलं पक्वं पूतिककर्णजित् । शुण्ठीतैलं सार्षपं च क्रोष्णं स्यात्कर्णशूलनुत्

jātīpatrarase tailaṃ pakvaṃ pūtikakarṇajit / śuṇṭhītailaṃ sārṣapaṃ ca kroṣṇaṃ syātkarṇaśūlanut

1.171.51

पञ्चमूलिशृतं क्षीरं स्याच्चित्रकहरीतकी । सर्पिर्गुडः षडङ्गश्चयूषः पीनसशान्तये

pañcamūliśṛtaṃ kṣīraṃ syāccitrakaharītakī / sarpirguḍaḥ ṣaḍaṅgaścayūṣaḥ pīnasaśāntaye

1.171.52

अक्षिकुक्षिभवा रोगाः प्रतिश्यायव्रणज्वराः । पञ्चैते पञ्चरात्रेण प्रशमं यान्ति लङ्घनात्

akṣikukṣibhavā rogāḥ pratiśyāyavraṇajvarāḥ / pañcaite pañcarātreṇa praśamaṃ yānti laṅghanāt

1.171.53

धात्रीरसानाञ्च दृशः कोपं हरति पूरणात् । सक्षौद्रः सैन्धवो वापि शिग्रुदार्विरसाञ्जनम्

dhātrīrasānāñca dṛśaḥ kopaṃ harati pūraṇāt / sakṣaudraḥ saindhavo vāpi śigrudārvirasāñjanam

1.171.54

हरिद्रादारुसिन्धूत्थपथ्याजनवगौरिकैः । पिष्टैर्दत्तो बहिर्लपो नेत्रव्याधिनिवारकः

haridrādārusindhūtthapathyājanavagaurikaiḥ / piṣṭairdatto bahirlapo netravyādhinivārakaḥ

1.171.55

मृतभ्रष्टाभयालेपात्त्रिफला क्षीरसंयुता । शुण्ठीनिम्बदलैः पिष्टैः सुखोष्णैः स्वल्पसैन्धवैः । धार्यश्चक्षुषि संक्षेपाच्छोथकण्डूरुजापहः

mṛtabhraṣṭābhayālepāttriphalā kṣīrasaṃyutā / śuṇṭhīnimbadalaiḥ piṣṭaiḥ sukhoṣṇaiḥ svalpasaindhavaiḥ / dhāryaścakṣuṣi saṃkṣepācchothakaṇḍūrujāpahaḥ

1.171.56

अभयाक्षामृतं चैकद्विचतुर्भागिकं युतम् । मध्वाज्यलीढं क्वाथो वा सर्वनेत्ररुगर्दनम्

abhayākṣāmṛtaṃ caikadvicaturbhāgikaṃ yutam / madhvājyalīḍhaṃ kvātho vā sarvanetrarugardanam

1.171.57

चन्दनत्रिफलापूगपलाशतरुमूलकैः । जलपिष्टैरियं विर्तिरशेषतिमिरापहा

candanatriphalāpūgapalāśatarumūlakaiḥ / jalapiṣṭairiyaṃ virtiraśeṣatimirāpahā

1.171.58

दध्नातिघृष्टं मरिचं रात्र्यान्ध्यापहमञ्जनम् । त्रिफलाक्वाथकल्काभ्यां सपयस्कं शृतं घृतम्

dadhnātighṛṣṭaṃ maricaṃ rātryāndhyāpahamañjanam / triphalākvāthakalkābhyāṃ sapayaskaṃ śṛtaṃ ghṛtam

1.171.59

तिमिराण्यचिराद्धन्यात्पीतमेतन्निशामुखे । पिप्पलीत्रिफला द्राक्षालोहचूर्णं ससैन्धवम्

timirāṇyacirāddhanyātpītametanniśāmukhe / pippalītriphalā drākṣālohacūrṇaṃ sasaindhavam

1.171.60

भृङ्गराजरसैर्घृष्टं घुटिकाञ्जनमिष्यते । आन्ध्यं सतिमिरं काचं हन्त्यन्यान्नेत्ररोगकान्

bhṛṅgarājarasairghṛṣṭaṃ ghuṭikāñjanamiṣyate / āndhyaṃ satimiraṃ kācaṃ hantyanyānnetrarogakān

1.171.61

त्रिकटु त्रिफला नक्त सैन्धवं च मनः शिला । रुचकं शङ्खनाभिश्च जातीपुष्पाणि निम्बकम्

trikaṭu triphalā nakta saindhavaṃ ca manaḥ śilā / rucakaṃ śaṅkhanābhiśca jātīpuṣpāṇi nimbakam

1.171.62

रसाञ्जनं भृङ्गराजं घृतं मधु पयस्तथा । एतत्पिष्ट्वा च वटिका सर्वनेत्ररुगर्दिनी

rasāñjanaṃ bhṛṅgarājaṃ ghṛtaṃ madhu payastathā / etatpiṣṭvā ca vaṭikā sarvanetrarugardinī

1.171.63

दग्धमेरण्डकं मूलं लेपात्काकिकपेषितम् । शिरो ऽर्तिं नाशयत्याशु पुष्पं वा मुचुकुन्दक (ज) म्

dagdhameraṇḍakaṃ mūlaṃ lepātkākikapeṣitam / śiro 'rtiṃ nāśayatyāśu puṣpaṃ vā mucukundaka (ja) m

1.171.64

शतमूल्यैरण्डमूलचक्राव्याघ्रीपलैः शृतम् । तैलं नस्यमरुश्लेष्मतिमिरोर्ध्वर् (द्ध) गदापहम्

śatamūlyairaṇḍamūlacakrāvyāghrīpalaiḥ śṛtam / tailaṃ nasyamaruśleṣmatimirordhvar (ddha) gadāpaham

1.171.65

नाचनं (लनणं) सगुडं विश्वं पिप्पली वा ससैन्धवा । भुजस्तम्भादिरोगेषु सर्वेषूर्ध्वगदेषु च

nācanaṃ (lanaṇaṃ) saguḍaṃ viśvaṃ pippalī vā sasaindhavā / bhujastambhādirogeṣu sarveṣūrdhvagadeṣu ca

1.171.66

सूर्यावर्ते विधातव्यं नस्यकर्मादिभेषजम् । दशमूलीकषायं तु सर्पिः सैन्धवसंयुतम् । नस्यमङ्गविभेदघ्नं सूर्यावर्तशिरो ऽर्तिनुत्

sūryāvarte vidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajam / daśamūlīkaṣāyaṃ tu sarpiḥ saindhavasaṃyutam / nasyamaṅgavibhedaghnaṃ sūryāvartaśiro 'rtinut

1.171.67

दध्ना सौवर्चलाजाजीमधूकं नीलमुत्पलम् । पिबेत्क्षौद्रयुतं नारी वातासृग्दरपीडिता

dadhnā sauvarcalājājīmadhūkaṃ nīlamutpalam / pibetkṣaudrayutaṃ nārī vātāsṛgdarapīḍitā

1.171.68

वासकस्वरसं पैत्ते गुडूच्या रसमेव वा । जलेनामलकीबीजं कल्कं वाससितामधु

vāsakasvarasaṃ paitte guḍūcyā rasameva vā / jalenāmalakībījaṃ kalkaṃ vāsasitāmadhu

1.171.69

आमलक्या मधुरसं मूलं कार्पासमेव वा । पाण्डुप्रदरशान्त्यर्थं पिबेत्तण्डुलवारिणा

āmalakyā madhurasaṃ mūlaṃ kārpāsameva vā / pāṇḍupradaraśāntyarthaṃ pibettaṇḍulavāriṇā

1.171.70

तण्डुलीयकमूलं तु सक्षौद्रे सरसाञ्जनम् । तण्डुलोदकसंपीतं सर्वांश्चासृक्दराञ्जयेत् । कुशमूलं तण्डुलाद्भिः पीतं चासृक्दरं जयेत्

taṇḍulīyakamūlaṃ tu sakṣaudre sarasāñjanam / taṇḍulodakasaṃpītaṃ sarvāṃścāsṛkdarāñjayet / kuśamūlaṃ taṇḍulādbhiḥ pītaṃ cāsṛkdaraṃ jayet

1.171.71