आचारखण्ड — Adhyaya 175

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ब्राह्मीघृतादिवर्णनं नाम चतुः सप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १७५ रुद्र उवाच । एवं धन्वन्तरिर्विष्णुः सुश्रुतादीनुवाच ह । हरिः पुनर्हरायाह नानायोगान्रुगर्दनान्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brāhmīghṛtādivarṇanaṃ nāma catuḥ saptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 175 rudra uvāca / evaṃ dhanvantarirviṣṇuḥ suśrutādīnuvāca ha / hariḥ punarharāyāha nānāyogānrugardanān

1.175.1

हरिरुवाच । सर्वज्वरेषु प्रथमं कार्यं शङ्कर लङ्घनम् । क्वथितोदकपानं च तथा निर्वातसेवनम्

hariruvāca / sarvajvareṣu prathamaṃ kāryaṃ śaṅkara laṅghanam / kvathitodakapānaṃ ca tathā nirvātasevanam

1.175.2

अग्निस्वेदाज्ज्वरास्त्वेवं नाशमायान्तिहीश्वर । वातज्वरहरः क्वाथो गुडूच्या मुस्तकेन च

agnisvedājjvarāstvevaṃ nāśamāyāntihīśvara / vātajvaraharaḥ kvātho guḍūcyā mustakena ca

1.175.3

दुरालभैश्चैव घृतं पित्तज्वरहरः शृणु । शुण्ठीपर्पटमुस्तैश्च बालकोशीरचन्दनैः

durālabhaiścaiva ghṛtaṃ pittajvaraharaḥ śṛṇu / śuṇṭhīparpaṭamustaiśca bālakośīracandanaiḥ

1.175.4

साज्यः क्वाथः श्लेष्मजं तु सशुण्ठिः सदुरालभः । सवालकः सर्वज्ज्वरं सशुण्ठिः सहपर्पटः

sājyaḥ kvāthaḥ śleṣmajaṃ tu saśuṇṭhiḥ sadurālabhaḥ / savālakaḥ sarvajjvaraṃ saśuṇṭhiḥ sahaparpaṭaḥ

1.175.5

किराततिक्तैर्नारीगुडूचीशुण्ठिमुस्तकैः । पित्तज्वरहरः स्याच्च शृण्वन्यं योगमुत्तमम्

kirātatiktairnārīguḍūcīśuṇṭhimustakaiḥ / pittajvaraharaḥ syācca śṛṇvanyaṃ yogamuttamam

1.175.6

वालकोशीरपाठाभिः कण्टकारिकमुस्तकैः । ज्वरनुच्च कृतः क्वाथस्तथा वै सुरदारुणा

vālakośīrapāṭhābhiḥ kaṇṭakārikamustakaiḥ / jvaranucca kṛtaḥ kvāthastathā vai suradāruṇā

1.175.7

धन्याकनिम्बमुस्तानां समधुः स तु शङ्कर । पटोलपत्रयुक्तस्तु गुडूचीत्रिफलायुतः

dhanyākanimbamustānāṃ samadhuḥ sa tu śaṅkara / paṭolapatrayuktastu guḍūcītriphalāyutaḥ

1.175.8

पीतो ऽखिलज्वरहरः क्षुधाकृद्वातनुत्त्विदम् । हरीतकीपिप्लीनामामलीचित्रकोद्भवम्

pīto 'khilajvaraharaḥ kṣudhākṛdvātanuttvidam / harītakīpiplīnāmāmalīcitrakodbhavam

1.175.9

चूर्णं ज्वरं च क्वथितं धान्य (धन्या) कोशीरपपर्पटैः । आमलक्या गुडूच्या च मधुयुक्तं सचन्दनम्

cūrṇaṃ jvaraṃ ca kvathitaṃ dhānya (dhanyā) kośīrapaparpaṭaiḥ / āmalakyā guḍūcyā ca madhuyuktaṃ sacandanam

1.175.10

समस्तज्वरनुच्च स्यात्सन्निपातहरं शृणु । हरिद्रानिम्बत्रिफलामुस्तकैर्देवदारुणा

samastajvaranucca syātsannipātaharaṃ śṛṇu / haridrānimbatriphalāmustakairdevadāruṇā

1.175.11

कषायं कटुरोहिण्या सपटोलं सपत्रकम् । त्रिदोषज्वरनुच्चस्यात्पीतं तु क्वथितं जलम्

kaṣāyaṃ kaṭurohiṇyā sapaṭolaṃ sapatrakam / tridoṣajvaranuccasyātpītaṃ tu kvathitaṃ jalam

1.175.12

कण्टकार्या नागरस्य गुडूच्या पुष्करेण च । जग्ध्वा नागबलाचूर्णं श्वसकासादिनुद्भवेत्

kaṇṭakāryā nāgarasya guḍūcyā puṣkareṇa ca / jagdhvā nāgabalācūrṇaṃ śvasakāsādinudbhavet

1.175.13

कफवातज्वरे देयं जलमुष्णं पिपासिने । विश्वपर्पटकोशीरमुस्तचन्दनसाधितम्

kaphavātajvare deyaṃ jalamuṣṇaṃ pipāsine / viśvaparpaṭakośīramustacandanasādhitam

1.175.14

दद्यात्सुशीतलं वारि तृट्छर्दिज्वरदाहनुत् । बिल्वादिप पञ्चमूलस्य क्वाथः स्याद्वातिके ज्वरे

dadyātsuśītalaṃ vāri tṛṭchardijvaradāhanut / bilvādipa pañcamūlasya kvāthaḥ syādvātike jvare

1.175.15

पाचनं पिप्पलीमूलं गुडृचीविश्वभेषजम् । वातज्वरे त्वयं क्वाथो दत्तः शान्तिकरः परः

pācanaṃ pippalīmūlaṃ guḍṛcīviśvabheṣajam / vātajvare tvayaṃ kvātho dattaḥ śāntikaraḥ paraḥ

1.175.16

पित्तज्वरघ्नः समधुः क्वाथः पर्पटनिम्बयोः । विधाने क्रियमाणे ऽपि य्सय संज्ञा न जायते

pittajvaraghnaḥ samadhuḥ kvāthaḥ parpaṭanimbayoḥ / vidhāne kriyamāṇe 'pi ysaya saṃjñā na jāyate

1.175.17

पादयोस्तु ललाटे वा दहेल्लौहशलाकया । तिक्ता पाठा पर्पटाश्च विशाला त्रिफला त्रिवृत् । सक्षीरो भेदनः क्वाथः सर्वज्वरविशोधनः

pādayostu lalāṭe vā dahellauhaśalākayā / tiktā pāṭhā parpaṭāśca viśālā triphalā trivṛt / sakṣīro bhedanaḥ kvāthaḥ sarvajvaraviśodhanaḥ

1.175.18