आचारखण्ड — Adhyaya 184

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे त्र्यशीत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १८४ हरिरुवाच । रजनीकदलीक्षारलेपः सिध्मविनाशनः । कुष्ठस्य भागमेकन्तु पथ्याभागद्वयं तथा । उष्णोदकेन संपीय कटिशूलविनाशनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe tryaśītyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 184 hariruvāca / rajanīkadalīkṣāralepaḥ sidhmavināśanaḥ / kuṣṭhasya bhāgamekantu pathyābhāgadvayaṃ tathā / uṣṇodakena saṃpīya kaṭiśūlavināśanam

1.184.1

अभया नवनीतञ्च शर्करापिप्पलीयुतम् । पानादर्शोहरं स्याच्च नात्र कार्या विचारणा

abhayā navanītañca śarkarāpippalīyutam / pānādarśoharaṃ syācca nātra kāryā vicāraṇā

1.184.2

आटरूषकपत्रेण घृतं मृद्वग्निना पचेत् । चूर्णं कृत्वा तु लेपो ऽयं अर्शरोगहरः परः

āṭarūṣakapatreṇa ghṛtaṃ mṛdvagninā pacet / cūrṇaṃ kṛtvā tu lepo 'yaṃ arśarogaharaḥ paraḥ

1.184.3

गुग्गुलुत्रिफलायुक्तं पीत्वा नश्येद्भगन्दरम् । अजाजीशृङ्गवेरञ्च दथा मण्डं विपाचयेत्

guggulutriphalāyuktaṃ pītvā naśyedbhagandaram / ajājīśṛṅgaverañca dathā maṇḍaṃ vipācayet

1.184.4

लवणेन तु संयुक्तं मूत्रकृच्छ्रविनाशनम् । यवक्षारं शर्करा च मूत्रकृच्छ्रविनाशकृत्

lavaṇena tu saṃyuktaṃ mūtrakṛcchravināśanam / yavakṣāraṃ śarkarā ca mūtrakṛcchravināśakṛt

1.184.5

चिताग्निः खञ्जरीटस्य विष्ठा फेनो हयस्य च । सौभाञ्जनं वासनेत्रं नर एतैस्तु धूपितः । अदृश्यस्त्रिदशैः सर्वैः किं पुनर्मानवैः शिव

citāgniḥ khañjarīṭasya viṣṭhā pheno hayasya ca / saubhāñjanaṃ vāsanetraṃ nara etaistu dhūpitaḥ / adṛśyastridaśaiḥ sarvaiḥ kiṃ punarmānavaiḥ śiva

1.184.6

तिलतैलं यवान्दग्ध्वा मषीं कृत्वा तु लेपयेत् । तेनैव सह तैलेन अग्निदग्धः सुखी भवेत्

tilatailaṃ yavāndagdhvā maṣīṃ kṛtvā tu lepayet / tenaiva saha tailena agnidagdhaḥ sukhī bhavet

1.184.7

लज्जालोः शरपुङ्खाया लेपः साज्यो ऽग्निनाशनः । ॐ नमो भगवते ठ ठ छिन्धि छिन्धि ज्वलनं प्रज्वलितं नाशय नाशय हुं फट्

lajjāloḥ śarapuṅkhāyā lepaḥ sājyo 'gnināśanaḥ / oṃ namo bhagavate ṭha ṭha chindhi chindhi jvalanaṃ prajvalitaṃ nāśaya nāśaya huṃ phaṭ

1.184.8

करे बद्धं तु निर्गुण्ड्या मूलं ज्वरहरं द्रुतम् । मूलञ्च श्वेतगुञ्जायाः कृत्वा तत्सप्तखण्डकम्

kare baddhaṃ tu nirguṇḍyā mūlaṃ jvaraharaṃ drutam / mūlañca śvetaguñjāyāḥ kṛtvā tatsaptakhaṇḍakam

1.184.9

हस्ते बध्वा नाशयेच्च अर्शांस्येव न संशयः । विष्णुक्रान्ताजमूत्रेण चौरव्याघ्नादिरक्षणम्

haste badhvā nāśayecca arśāṃsyeva na saṃśayaḥ / viṣṇukrāntājamūtreṇa cauravyāghnādirakṣaṇam

1.184.10

ब्रह्मदण्ड्यास्तु मूलानि सर्वकर्माणि कारयेत् । त्रिफलायास्तु चूर्णं हि साज्यं कुष्ठविनाशनम्

brahmadaṇḍyāstu mūlāni sarvakarmāṇi kārayet / triphalāyāstu cūrṇaṃ hi sājyaṃ kuṣṭhavināśanam

1.184.11

आज्यं पुनर्नवाबिल्वैः पिप्पलीभि साधितम् । हरेद्धक्कां श्वासकासौ पीतं स्त्रीणाञ्च गर्भकृत्

ājyaṃ punarnavābilvaiḥ pippalībhi sādhitam / hareddhakkāṃ śvāsakāsau pītaṃ strīṇāñca garbhakṛt

1.184.12

भक्षयेद्वा नरीबीजं पयसाज्येन पाचितम् । घृतशर्करया युक्तं शुक्रः स्यादक्षयस्ततः

bhakṣayedvā narībījaṃ payasājyena pācitam / ghṛtaśarkarayā yuktaṃ śukraḥ syādakṣayastataḥ

1.184.13

विडङ्गं मधुकं पाठां मांसीं सर्जरसं तथा । रहिद्रां त्रिफलाञ्चैव मपामार्गं मनः शिलाम्

viḍaṅgaṃ madhukaṃ pāṭhāṃ māṃsīṃ sarjarasaṃ tathā / rahidrāṃ triphalāñcaiva mapāmārgaṃ manaḥ śilām

1.184.14

उदुम्बरं धातकीञ्च तिलतैलेन पषेयेत् । योनिं लिङ्गं च म्रक्षेत स्त्रीपुसोः स्यात्प्रियं मिथः

udumbaraṃ dhātakīñca tilatailena paṣeyet / yoniṃ liṅgaṃ ca mrakṣeta strīpusoḥ syātpriyaṃ mithaḥ

1.184.15

नमस्ते ईशवरदाय आकर्षिणि विकर्षिणि मुग्धे स्वाहा इति । योनिलङ्गस्य तैलेन शङ्कर म्लक्षणात्ततः

namaste īśavaradāya ākarṣiṇi vikarṣiṇi mugdhe svāhā iti / yonilaṅgasya tailena śaṅkara mlakṣaṇāttataḥ

1.184.16

पुनर्नवामृता दूर्वा कनकञ्चैन्द्रवारुणी । बीजे नैषां जातिकाया रसेन रसमर्दनम्

punarnavāmṛtā dūrvā kanakañcaindravāruṇī / bīje naiṣāṃ jātikāyā rasena rasamardanam

1.184.17

मूषाय मध्यगं कृत्वा रसं मारणमीरितम् । मध्वाज्यसहितं दुग्धं वलीपलितनाशनम्

mūṣāya madhyagaṃ kṛtvā rasaṃ māraṇamīritam / madhvājyasahitaṃ dugdhaṃ valīpalitanāśanam

1.184.18

मध्वाज्यं गुडताम्रञ्च कारवेल्लरसस्तथा । दहनाच्च भवेद्रौप्यं सुवर्णकरणं शृणु

madhvājyaṃ guḍatāmrañca kāravellarasastathā / dahanācca bhavedraupyaṃ suvarṇakaraṇaṃ śṛṇu

1.184.19

पीतं धरत्तूपुष्पञ्च सीसकञ्च पलं मतम् । लाङ्गलिकायाः शाखा च स्वर्णञ्च दहनाद्भवेत्

pītaṃ dharattūpuṣpañca sīsakañca palaṃ matam / lāṅgalikāyāḥ śākhā ca svarṇañca dahanādbhavet

1.184.20

धत्तूरबीजतैलेन दीपप्रज्वलनाद्धर । समाधावुपविष्टन्तु गगनस्थो न पश्यति

dhattūrabījatailena dīpaprajvalanāddhara / samādhāvupaviṣṭantu gaganastho na paśyati

1.184.21

वृषस्य मृन्मयस्यैव युक्तो भेको निगृह्यते । शङ्करावयवैर्युक्तो धूपं घ्रात्वा च गर्जति । विस्मयं कुरुते चैव वृषवन्नात्र संशयः

vṛṣasya mṛnmayasyaiva yukto bheko nigṛhyate / śaṅkarāvayavairyukto dhūpaṃ ghrātvā ca garjati / vismayaṃ kurute caiva vṛṣavannātra saṃśayaḥ

1.184.22

रात्रौ च सार्षपं तैलं कीटं खद्यो तनामकम् । ताभ्यां दीपः प्रज्वलितो वाग्मिज्वालकलापवत्

rātrau ca sārṣapaṃ tailaṃ kīṭaṃ khadyo tanāmakam / tābhyāṃ dīpaḥ prajvalito vāgmijvālakalāpavat

1.184.23

चूर्णं छुच्छुन्दरीधं दग्ध्वा रुद्र प्रलेपयेत् । तप्यते तक्षणाद्दग्धो यदि सम्यक्प्रलेपयेत् । चन्दनेन भवेन्मोक्षः पानाल्लेपात्सुखी भवेत्

cūrṇaṃ chucchundarīdhaṃ dagdhvā rudra pralepayet / tapyate takṣaṇāddagdho yadi samyakpralepayet / candanena bhavenmokṣaḥ pānāllepātsukhī bhavet

1.184.24

कुञ्जरस्य मदाक्तस्य स्वयं नेत्रे शिववाञ्जयेत् । युद्धे विजयते सो ऽपि महाशूरश्च जायते

kuñjarasya madāktasya svayaṃ netre śivavāñjayet / yuddhe vijayate so 'pi mahāśūraśca jāyate

1.184.25

दन्तं डुण्डुभसर्पस्य मुखे संगृह्य वै क्षिपेत् । तिष्ठते च जलान्तस्तु निर्विकल्पं स्थले यथा

dantaṃ ḍuṇḍubhasarpasya mukhe saṃgṛhya vai kṣipet / tiṣṭhate ca jalāntastu nirvikalpaṃ sthale yathā

1.184.26

कुम्भीरनेत्रदंष्ट्राश्च अस्थीनि रुधिरं तथा । वसातैलसमायुक्तमेकत्र तन्नियोजयेत् । आत्मानं म्लक्षयेत्तेन जले तिष्ठेद्दिनत्रयम्

kumbhīranetradaṃṣṭrāśca asthīni rudhiraṃ tathā / vasātailasamāyuktamekatra tanniyojayet / ātmānaṃ mlakṣayettena jale tiṣṭheddinatrayam

1.184.27

कुम्भीरकस्य नेत्राणि हृदयं कच्छपस्य च । मूषिकस्य वसास्थीनि शिशुमारवसा तथा । एतान्येकत्र संलेपाज्जले तिष्ठेद्यथा गृहे

kumbhīrakasya netrāṇi hṛdayaṃ kacchapasya ca / mūṣikasya vasāsthīni śiśumāravasā tathā / etānyekatra saṃlepājjale tiṣṭhedyathā gṛhe

1.184.28

लोहचूर्णं तक्रपीतं पाण्डुरोगहरं भवेत् । तण्डुलीय कगोक्षूरमूलं पीतं पयोन्वितम्

lohacūrṇaṃ takrapītaṃ pāṇḍurogaharaṃ bhavet / taṇḍulīya kagokṣūramūlaṃ pītaṃ payonvitam

1.184.29

कमलादिहरंपितं मुखरोगहरं तथा । जातीमूलं तक्रपीतं कोलमूलं त्वजीर्णनुत्

kamalādiharaṃpitaṃ mukharogaharaṃ tathā / jātīmūlaṃ takrapītaṃ kolamūlaṃ tvajīrṇanut

1.184.30

सतक्रं कुशमलं वा मर्कटी मूलमेव वा । काञ्जिकेन च वाकुच्या मूलं वै दन्तरोगनुत्

satakraṃ kuśamalaṃ vā markaṭī mūlameva vā / kāñjikena ca vākucyā mūlaṃ vai dantaroganut

1.184.31

तथेन्द्रवारुणीमूलं वारिपीतं विषादिहृत् । सुरभिकामूलपा नाद्वा तन्नाशो भवेच्छिव

tathendravāruṇīmūlaṃ vāripītaṃ viṣādihṛt / surabhikāmūlapā nādvā tannāśo bhavecchiva

1.184.32

शिरोरोगहरं लेपाद्गुञ्जाचूर्णं सकाञ्जिकम् । बला चातिबला यष्टी शर्करा मधुसंयुता

śirorogaharaṃ lepādguñjācūrṇaṃ sakāñjikam / balā cātibalā yaṣṭī śarkarā madhusaṃyutā

1.184.33

वन्ध्यागर्भकरी पीता नात्र कार्या विचारणा । श्वेतापराजितामूलं पिप्पलीशुण्ठिकायुतम्

vandhyāgarbhakarī pītā nātra kāryā vicāraṇā / śvetāparājitāmūlaṃ pippalīśuṇṭhikāyutam

1.184.34

परिपिष्टं शिरोलेपाच्छिरः शूलविनाशनम् । निर्गुण्डिकाशिखां पीत्वा गण्डमालां विनाशयेत्

paripiṣṭaṃ śirolepācchiraḥ śūlavināśanam / nirguṇḍikāśikhāṃ pītvā gaṇḍamālāṃ vināśayet

1.184.35

केतकीपत्रजं क्षारं गुडेन सह भक्षयेत् । तक्रेण शरपुङ्खां वा पीत्वा प्लीहां विनाशयेत्

ketakīpatrajaṃ kṣāraṃ guḍena saha bhakṣayet / takreṇa śarapuṅkhāṃ vā pītvā plīhāṃ vināśayet

1.184.36

मातुलङ्गस्य निर्यासं गुडाज्येन समन्वितम् । वातपित्तजशूलानि हन्ति वै पानयोगतः । शुण्ठी सौवर्चलं हिङ्गु पीतं हृदयरोगनुत्

mātulaṅgasya niryāsaṃ guḍājyena samanvitam / vātapittajaśūlāni hanti vai pānayogataḥ / śuṇṭhī sauvarcalaṃ hiṅgu pītaṃ hṛdayaroganut

1.184.37