आचारखण्ड — Adhyaya 237

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे आत्मज्ञानस्वरूपवर्णनं नाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २३७ श्रीबगवानुवाच । गीतासारं प्रवक्ष्यामि अर्जुनायोदितं पुरा । अष्टाङ्गयोगयुक्तात्मा सर्ववेदान्तपारगः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ātmajñānasvarūpavarṇanaṃ nāma ṣaṭtriṃśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 237 śrībagavānuvāca / gītāsāraṃ pravakṣyāmi arjunāyoditaṃ purā / aṣṭāṅgayogayuktātmā sarvavedāntapāragaḥ

1.237.1

आत्मलाभः परो नान्य अत्मदेहादिवर्जितः । हीनरूपादिदेहान्तः करणत्वादिलोचनः

ātmalābhaḥ paro nānya atmadehādivarjitaḥ / hīnarūpādidehāntaḥ karaṇatvādilocanaḥ

1.237.2

बिज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्तौ हि प्रतीयते । नाहमात्मा च दुः खादिसंसारादिसमन्वयात्

bijñānarahitaḥ prāṇaḥ suṣuptau hi pratīyate / nāhamātmā ca duḥ khādisaṃsārādisamanvayāt

1.237.3

विधूम इव दीप्तार्चिरादीप्त (दित्य) इव दीप्तिमान् । वैद्युतो ऽग्निरिवाकाशे हृत्सङ्गे आत्मनात्मनि

vidhūma iva dīptārcirādīpta (ditya) iva dīptimān / vaidyuto 'gnirivākāśe hṛtsaṅge ātmanātmani

1.237.4

श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वंस्वमात्मानमात्मना । सर्वज्ञः सर्वदर्शो च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यन्ति

śrotrādīni na paśyanti svaṃsvamātmānamātmanā / sarvajñaḥ sarvadarśo ca kṣetrajñastāni paśyanti

1.237.5

यदा प्रकाशते ह्यात्मा पटे दीपो ज्वलन्निव । ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्पापस्य कर्मणः

yadā prakāśate hyātmā paṭe dīpo jvalanniva / jñānamutpadyate puṃsāṃ kṣayātpāpasya karmaṇaḥ

1.237.6

यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्चकम्

yathādarśatalaprakhye paśyatyātmānamātmani / indriyāṇīndriyārthāṃśca mahābhūtāni pañcakam

1.237.7

मनोबुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा । प्रसंख्याय परंव्याप्तो विमुक्तो बन्धवैर्भवेत्

manobuddhirahaṅkāramavyaktaṃ puruṣaṃ tathā / prasaṃkhyāya paraṃvyāpto vimukto bandhavairbhavet

1.237.8

इन्द्रियग्राममखिलं मनसाभिनिवेश्य च । मनश्चैवाप्यहङ्कारे प्रतिष्ठाप्य च पाण्डव

indriyagrāmamakhilaṃ manasābhiniveśya ca / manaścaivāpyahaṅkāre pratiṣṭhāpya ca pāṇḍava

1.237.9

अहं कारं तथा बुद्धौ बुद्धिं च प्रकृतावपि । प्रकृतिं पुरुषे स्थाप्य पुरुषं ब्रह्मणि न्यसेत्

ahaṃ kāraṃ tathā buddhau buddhiṃ ca prakṛtāvapi / prakṛtiṃ puruṣe sthāpya puruṣaṃ brahmaṇi nyaset

1.237.10

अहं बह्म परं ज्योतिः प्रसंख्याय विमुच्यते । नवद्वारमिदं गेहं तिसृणां?पञ्चसाक्षिकम्

ahaṃ bahma paraṃ jyotiḥ prasaṃkhyāya vimucyate / navadvāramidaṃ gehaṃ tisṛṇāṃ?pañcasākṣikam

1.237.11

क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं विद्वान्यो वेद स वरः कविः । अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च । ज्ञानयज्ञस्य सर्वाणि कलां नार्हन्ति षोच्शीम्

kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ vidvānyo veda sa varaḥ kaviḥ / aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca / jñānayajñasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣocśīm

1.237.12