आचारखण्ड — Adhyaya 238

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीमद्भगवद्गीतासारनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २३८ श्रीभगवानुवाच । यमश्च नियम।पार्थ आसनं प्राणसंयमः । प्रत्याहारस्तथा ध्यानं धारणार्जुन सप्तमी

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śrīmadbhagavadgītāsāranirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśaduttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 238 śrībhagavānuvāca / yamaśca niyama.pārtha āsanaṃ prāṇasaṃyamaḥ / pratyāhārastathā dhyānaṃ dhāraṇārjuna saptamī

1.238.1

समाधिरिति चाष्टाङ्गो योग उक्तो विमुक्तये । कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा

samādhiriti cāṣṭāṅgo yoga ukto vimuktaye / karmaṇā manasā vācā sarvabhūteṣu sarvadā

1.238.2

हिंसाविरामको धर्मो ह्याहिंसा परमं सुखम् । विधिना या भवेद्धिंसा सा त्वहिंसा प्रकीर्तिता

hiṃsāvirāmako dharmo hyāhiṃsā paramaṃ sukham / vidhinā yā bhaveddhiṃsā sā tvahiṃsā prakīrtitā

1.238.3

सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः

satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyam / priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ

1.238.4

यच्चद्रव्यापहरणं चौर्याद्वाथ बलेन वा । स्तेयं तस्यानाचरणमस्तेयं धर्मसाधनम्

yaccadravyāpaharaṇaṃ cauryādvātha balena vā / steyaṃ tasyānācaraṇamasteyaṃ dharmasādhanam

1.238.5

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते

karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā / sarvatra maithunatyāgaṃ brahmacaryaṃ pracakṣate

1.238.6

द्रव्याणामप्यनादानमापत्स्वपि तथेच्छया । अपरिग्रहमित्याहुस्तं प्रयत्नेन वर्जयेत्

dravyāṇāmapyanādānamāpatsvapi tathecchayā / aparigrahamityāhustaṃ prayatnena varjayet

1.238.7

द्विधा शौचं मृज्जलाभ्यां बाह्य भावादथान्तरात् । यदृच्छालाभतस्तुष्टिः सन्तोषः सुखलक्षणम्

dvidhā śaucaṃ mṛjjalābhyāṃ bāhya bhāvādathāntarāt / yadṛcchālābhatastuṣṭiḥ santoṣaḥ sukhalakṣaṇam

1.238.8

मनसश्चैन्द्रियाणां च ऐकाग्र्यं परमं तपः । शरीरशोषणं वापि कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

manasaścaindriyāṇāṃ ca aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ / śarīraśoṣaṇaṃ vāpi kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ

1.238.9

वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजप बुधाः । सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते

vedāntaśatarudrīyapraṇavādijapa budhāḥ / sattvaśuddhikaraṃ puṃsāṃ svādhyāyaṃ paricakṣate

1.238.10

स्तुतिस्मरणपूजादिवाङ्मनः कायकर्मभिः । अनिश्चला हरौ भक्तिरेतदीश्वरचिन्तनम् । आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा

stutismaraṇapūjādivāṅmanaḥ kāyakarmabhiḥ / aniścalā harau bhaktiretadīśvaracintanam / āsanaṃ svastikaṃ proktaṃ padmamardhāsanaṃ tathā

1.238.11

प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम् । इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु त्वसत्स्विव

prāṇaḥ svadehajo vāyurāyāmastannirodhanam / indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu tvasatsviva

1.238.12