आचारखण्ड — Adhyaya 54

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नवनिधिवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५४ हरिरुवाच । अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च बपुष्मान्ध्युतिमांस्तथा । मेधामेधातिथिर्भव्यः शबलः पुत्र एव च

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe navanidhivarṇanaṃ nāma tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 54 hariruvāca / agnīdhraścāgnibāhuśca bapuṣmāndhyutimāṃstathā / medhāmedhātithirbhavyaḥ śabalaḥ putra eva ca

1.54.1

ज्योतिष्मान्दशमो जातः पुत्रा ह्येते प्रियव्रतात् । मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः

jyotiṣmāndaśamo jātaḥ putrā hyete priyavratāt / medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ

1.54.2

जातिस्मरा महाभागा नैराज्याय ममो दषुः । विभज्य सप्त द्वीपानि सप्तानां प्रददौ नृपः

jātismarā mahābhāgā nairājyāya mamo daṣuḥ / vibhajya sapta dvīpāni saptānāṃ pradadau nṛpaḥ

1.54.3

योजनानां प्रमाणेन पञ्चाशत्कोटिराप्लुता । जलोपरि मही याता मौरिवास्ते सरिज्जले

yojanānāṃ pramāṇena pañcāśatkoṭirāplutā / jalopari mahī yātā maurivāste sarijjale

1.54.4

जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलश्चापरो हर । कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करश्चैव सप्तमः

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmalaścāparo hara / kuśaḥ krauñcastathā śākaḥ puṣkaraścaiva saptamaḥ

1.54.5

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दाधिदुग्धजलैः समम्

ete dvīpāḥ samudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ / lavaṇekṣusurāsarpirdādhidugdhajalaiḥ samam

1.54.6

द्वीपात्तु द्विगुणो द्वीपः समुद्रश्च वृषध्वज । जम्बूद्वीपे स्थितो मेरुर्लक्षयोजनविस्तृतः

dvīpāttu dviguṇo dvīpaḥ samudraśca vṛṣadhvaja / jambūdvīpe sthito merurlakṣayojanavistṛtaḥ

1.54.7

चतुरशीतिसाहस्रैर्योजनैरस्य चोच्छ्रयः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वत्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः

caturaśītisāhasrairyojanairasya cocchrayaḥ / praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastāddvatriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ

1.54.8

अधः षोडशसाहस्रः कर्णिकाकारसंस्यितः । हिमवान्हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे

adhaḥ ṣoḍaśasāhasraḥ karṇikākārasaṃsyitaḥ / himavānhemakūṭaśca niṣadhaścāsya dakṣiṇe

1.54.9

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः । प्लक्षादिषु नरा रुद्र ये वसन्ति सनातनाः

nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ / plakṣādiṣu narā rudra ye vasanti sanātanāḥ

1.54.10

शङ्कराथ न तेष्वस्ति युगावस्था कथञ्चन । जम्बूद्वीपेश्वरात्पुत्रा ह्यग्रीध्नादभवन्नव

śaṅkarātha na teṣvasti yugāvasthā kathañcana / jambūdvīpeśvarātputrā hyagrīdhnādabhavannava

1.54.11

नाभिः किंपुरुषश्चैव हरिवर्षमिला वृतः । रम्यो हिरण्मयाख्यश्च कुरुर्भद्राश्व एव च

nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva harivarṣamilā vṛtaḥ / ramyo hiraṇmayākhyaśca kururbhadrāśva eva ca

1.54.12

केतुमालो नृपस्तेभ्यस्तत्संज्ञान् खण्डकान्ददौ । नाभेस्तु मेरुदेव्यां तु पुत्रो ऽभूदृषभो हर

ketumālo nṛpastebhyastatsaṃjñān khaṇḍakāndadau / nābhestu merudevyāṃ tu putro 'bhūdṛṣabho hara

1.54.13

तत्पुत्रो भरतो नाम शालग्रामे स्थितो व्रती । सुमतिर्भरतस्याभूत्तत्पुत्रस्तैजसो ऽभवत्

tatputro bharato nāma śālagrāme sthito vratī / sumatirbharatasyābhūttatputrastaijaso 'bhavat

1.54.14

इन्द्रद्युम्नश्च तत्पुत्रः परमेष्ठी ततः स्मृतः । प्रतीहारश्चतत्पुत्रः प्रतिहर्ता तदात्मजः

indradyumnaśca tatputraḥ parameṣṭhī tataḥ smṛtaḥ / pratīhāraścatatputraḥ pratihartā tadātmajaḥ

1.54.15

सुतस्तस्मादथै जातः प्रस्तारस्तत्सुतो विभुः । पृथुश्च तत्सुतो नक्तो नक्तस्यापि गयः स्मृतः

sutastasmādathai jātaḥ prastārastatsuto vibhuḥ / pṛthuśca tatsuto nakto naktasyāpi gayaḥ smṛtaḥ

1.54.16

नरो गयस्य तनयस्तत्पुत्रोभुद्विराडगतः । ततो धीमान्महातेजा भौवनस्तस्य चात्मजः

naro gayasya tanayastatputrobhudvirāḍagataḥ / tato dhīmānmahātejā bhauvanastasya cātmajaḥ

1.54.17

त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजा रजस्तस्याप्यभूत्सुतः । शतजिद्रजसस्तस्य विष्वग्ज्योतिः सुतः स्मृतः

tvaṣṭā tvaṣṭuśca virajā rajastasyāpyabhūtsutaḥ / śatajidrajasastasya viṣvagjyotiḥ sutaḥ smṛtaḥ

1.54.18