आचारखण्ड — Adhyaya 55

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनोपयोगिप्रियव्रतवंशनिरूपणं नाम चतुः पञ्चशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५५ हरिरुवाच । मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः । पूर्वदक्षैणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanopayogipriyavratavaṃśanirūpaṇaṃ nāma catuḥ pañcaśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 55 hariruvāca / madhye tvilāvṛto varṣo bhadrāśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ / pūrvadakṣaiṇato varṣo hiraṇvānvṛṣabhadhvaja

1.55.1

ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः । भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपाश्चिमे

tataḥ kimpuruṣo varṣo merordakṣiṇataḥ smṛtaḥ / bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapāścime

1.55.2

पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे । उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः

paścime ketumālaśca ramyakaḥ paścimottare / uttare ca kurorvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ

1.55.3

सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र ! वर्जयित्वा तु भारतम् । इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान्

siddhiḥ svābhāvikī rudra ! varjayitvā tu bhāratam / indradvīpaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastitamān

1.55.4

नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा । अयं तुनवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः

nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā / ayaṃ tunavamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ

1.55.5

पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः । अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र ! तुरष्कास्त्वपि चोत्तरे

pūrve kirātāstasyāste paścime yavanāḥ sthitāḥ / andhrā dakṣiṇato rudra ! turaṣkāstvapi cottare

1.55.6

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः । महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः

brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ sūdrāścāntaravāsinaḥ / mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ

1.55.7

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः । वेदस्मृतिर् नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा

vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ / vedasmṛtir narmadā ca varadā surasā śivā

1.55.8

तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा । गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी

tāpī payoṣṇī sarayūḥ kāverī gomatī tathā / godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī mahānadī

1.55.9

केतुमाला ताम्रपर्णो चन्द्रभागा सरस्वती । ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी

ketumālā tāmraparṇo candrabhāgā sarasvatī / ṛṣikulyā ca kāverī mattagaṅgā payasvinī

1.55.10

विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः । आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः

vidarbhā ca śatadrūśca nadyaḥ pāpaharāḥ śubhāḥ / āsāṃ pibanti salilaṃ madhyadeśādayo janāḥ

1.55.11

पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः । कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः

pāñcālāḥ kuravo matsyā yaudheyāḥ sapaṭaccarāḥ / kuntayaḥ śūrasenāśca madhyadeśajanāḥ smṛtāḥ

1.55.12

वृषध्वज ! जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः । काशय (षाया) श्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा

vṛṣadhvaja ! janāḥ pādmāḥ sūtamāgadhacedayaḥ / kāśaya (ṣāyā) śca videhāśca pūrvasyāṃ kosalāstathā

1.55.13

कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा । विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः

kaliṅgavaṅgapuṇḍrāṅgā vaidarbhā mūlakāstathā / vindhyāntarnilayā deśāḥ pūrvadakṣiṇataḥ smṛtāḥ

1.55.14

पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः । कर्णार्(ना)टकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः

pulandāśmakajīmūtanayarāṣṭranivāsinaḥ / karṇār(nā)ṭakambojaghaṇā dakṣiṇāpathavāsinaḥ

1.55.15

अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः । आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया यक्षिणपश्चिमे

ambaṣṭhadraviḍā lāṭāḥ kāmbhojā strīmukhāḥ śakāḥ / ānartavāsinaścaiva jñeyā yakṣiṇapaścime

1.55.16

स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्ति का यवनास्तथा । पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह

strīrājyāḥ saindhavā mlecchā nāsti kā yavanāstathā / paścimena ca vijñeyā māthurā naiṣadhaiḥ saha

1.55.17

माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः । महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे

māṇḍavyāśca tuṣārāśca mūlikāśvamukhāḥ khaśāḥ / mahākeśā mahānāsā deśāstūttarapaścime

1.55.18

लम्ब (म्पा) का स्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः । हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः

lamba (mpā) kā stananāgāśca mādragāndhārabāhlikāḥ / himācalālayā mlecchā udīcīṃ diśamāśritāḥ

1.55.19

त्रिगर्तनीलकोलात (भ) ब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः । अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः

trigartanīlakolāta (bha) brahmaputrāḥ saṭaṅkaṇāḥ / abhīṣāhāḥ sakāśmīrā udakparveṇa kīrtitāḥ

1.55.20