आचारखण्ड — Adhyaya 56

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५६ हरिरुवाच । सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य च । ज्येष्ठः शान्तभवो नाम शिशिरस्तदन्तरः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanaṃ nāma pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 56 hariruvāca / sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya ca / jyeṣṭhaḥ śāntabhavo nāma śiśirastadantaraḥ

1.56.1

सुखोदयस्तथा नन्दः शिवः क्षेमक एव च । ध्रुवश्च सप्तमस्तेषां प्लक्षद्वीपेश्वरा हि ते

sukhodayastathā nandaḥ śivaḥ kṣemaka eva ca / dhruvaśca saptamasteṣāṃ plakṣadvīpeśvarā hi te

1.56.2

गोमेदश्चैव चन्द्रश्च नारदो दुन्दुभिस्तथा । सोमकः सुमनाः शैलो बैभ्राजश्चात्र सप्तमः

gomedaścaiva candraśca nārado dundubhistathā / somakaḥ sumanāḥ śailo baibhrājaścātra saptamaḥ

1.56.3

अनुतप्ता शिखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः । अमृता सुकृता चैव सप्तैतास्तत्र निम्नगाः

anutaptā śikhī caiva vipāśā tridivā kramuḥ / amṛtā sukṛtā caiva saptaitāstatra nimnagāḥ

1.56.4

वपुष्माञ्छाल्मलस्येशस्तत्सुता वर्षनामकाः । श्वेतो ऽथ हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा

vapuṣmāñchālmalasyeśastatsutā varṣanāmakāḥ / śveto 'tha haritaścaiva jīmūto rohitastathā

1.56.5

वैद्युतो मानसश्चैव सप्रभशाचपि सप्तमः । कुमुदश्चोन्नतो द्रोणो महिषो ऽथ बलाहकः

vaidyuto mānasaścaiva saprabhaśācapi saptamaḥ / kumudaśconnato droṇo mahiṣo 'tha balāhakaḥ

1.56.6

क्रौञ्चः ककुद्मान्ह्येते वै गिरयः सरितस्त्विमाः । योनितोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्ल विमोचनी

krauñcaḥ kakudmānhyete vai girayaḥ saritastvimāḥ / yonitoyā vitṛṣṇā ca candrā śukla vimocanī

1.56.7

विधृतिः सप्तमी तासां स्मृताः पापप्रशान्तिदाः । ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्त पुत्राः शृणुष्वतान्

vidhṛtiḥ saptamī tāsāṃ smṛtāḥ pāpapraśāntidāḥ / jyotiṣmataḥ kuśadvīpe sapta putrāḥ śṛṇuṣvatān

1.56.8

उद्भिदो वेणुमांश्चैव द्वैरथो लम्बनो धृतिः । प्रभाकरो ऽथ कपिलस्तन्नामा वर्षपद्धतिः

udbhido veṇumāṃścaiva dvairatho lambano dhṛtiḥ / prabhākaro 'tha kapilastannāmā varṣapaddhatiḥ

1.56.9

विद्रुमो हेमशैलश्च द्युतिमान्पुष्पवांस्तथा । कुशेशयो हरिश्चैव सप्तमो मन्दराचलः

vidrumo hemaśailaśca dyutimānpuṣpavāṃstathā / kuśeśayo hariścaiva saptamo mandarācalaḥ

1.56.10

धूतपापा शिवा चैव पवित्रा सन्मतिस्तथा । विद्युदभ्रा मही चान्या सर्वपापहरास्त्विमाः

dhūtapāpā śivā caiva pavitrā sanmatistathā / vidyudabhrā mahī cānyā sarvapāpaharāstvimāḥ

1.56.11

क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः पुत्राः सप्त महात्मनः । कुशलो मन्दगश्चोष्णः पीवरो ऽथोन्धकारकः

krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāḥ sapta mahātmanaḥ / kuśalo mandagaścoṣṇaḥ pīvaro 'thondhakārakaḥ

1.56.12

मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तैते तत्सुता हर । क्रौञ्चश्च वामनश्चैव तृतीयश्चान्ध (थ) कारकः

muniśca dundubhiścaiva saptaite tatsutā hara / krauñcaśca vāmanaścaiva tṛtīyaścāndha (tha) kārakaḥ

1.56.13

दिवावृत्पञ्चमश्चान्यो दुन्दुभिः पुण्डरीकवान् । गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा

divāvṛtpañcamaścānyo dundubhiḥ puṇḍarīkavān / gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā

1.56.14

ख्यातिश्च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः । शाकद्वीपेश्वराद्भव्यात्सप्त पुत्राः प्रजज्ञिरे

khyātiśca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ / śākadvīpeśvarādbhavyātsapta putrāḥ prajajñire

1.56.15

जलद्श्च कुमारश्च सुकुमारोरुणी बकः । कुसुमोदः समोदार्किः सप्तमश्च महाद्रुमः

jaladśca kumāraśca sukumāroruṇī bakaḥ / kusumodaḥ samodārkiḥ saptamaśca mahādrumaḥ

1.56.16

सुकुमारी कुमारी च नलिनी धेनुका च या । इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्ती सप्तमी तथा

sukumārī kumārī ca nalinī dhenukā ca yā / ikṣuśca veṇukā caiva gabhastī saptamī tathā

1.56.17

शबलात्पुष्करेशाच्च महावीरश्च धातकिः । अभूद्वर्षद्वयं चैव मानसोत्तरपर्वतः

śabalātpuṣkareśācca mahāvīraśca dhātakiḥ / abhūdvarṣadvayaṃ caiva mānasottaraparvataḥ

1.56.18

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः । तावच्चैव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ / tāvaccaiva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ

1.56.19

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवेष्टितः । स्वादूदकस्य पुरतो दृश्यते लोकसंस्थितिः

svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ / svādūdakasya purato dṛśyate lokasaṃsthitiḥ

1.56.20

द्विगुणा काञ्चनी भूमिः सर्वजन्तुविवर्जिता । लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुताविस्तृतः । तमसा पर्वतो व्याप्तस्तमो ऽप्यण्डकटाहतः

dviguṇā kāñcanī bhūmiḥ sarvajantuvivarjitā / lokālokastataḥ śailo yojanāyutāvistṛtaḥ / tamasā parvato vyāptastamo 'pyaṇḍakaṭāhataḥ

1.56.21