आचारखण्ड — Adhyaya 58

इति गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशगतापातलनरकादिनिरूपणं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५८ हरिरुवाच । वक्ष्ये प्रमाणसंस्थाने सूर्यादीनां शृणुष्व मे । योजानानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

iti gāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośagatāpātalanarakādinirūpaṇaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 58 hariruvāca / vakṣye pramāṇasaṃsthāne sūryādīnāṃ śṛṇuṣva me / yojānānāṃ sahasrāṇi bhāskarasya ratho nava

1.58.1

ईषादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो वृषभध्वज । सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि च

īṣādaṇḍastathaivāsya dviguṇo vṛṣabhadhvaja / sārdhakoṭistathā sapta niyutānyadhikāni ca

1.58.2

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् । त्रिनाभिमति पञ्चारे षण्नेमिन्यक्षयात्मके

yojanānāṃ tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam / trinābhimati pañcāre ṣaṇneminyakṣayātmake

1.58.3

संवत्सरमये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम् । चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः

saṃvatsaramaye kṛtsnaṃ kālacakraṃ pratiṣṭhitam / catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo 'kṣo vivasvataḥ

1.58.4

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज । अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तु युगार्धयोः

pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya vṛṣadhvaja / akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tu yugārdhayoḥ

1.58.5

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै । द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले

hrasvo 'kṣastadyugārdhena dhruvādhāre rathasya vai / dvitīye 'kṣe tu taccakraṃ saṃsthitaṃ mānasācale

1.58.6

गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च । अनुष्टुप्पङ्क्तिरित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो रवेः

gāyattrī sabṛhatyuṣṇigjagatītriṣṭubeva ca / anuṣṭuppaṅktirityuktāśchandāṃsi harayo raveḥ

1.58.7

धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा । रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैत्रमासके

dhātā kratusthalā caiva pulastyo vāsukistathā / rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaitramāsake

1.58.8

अर्यमा पुलहश्चैव रथोजाः पुञ्जिकस्थला । प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्चैव माधवे

aryamā pulahaścaiva rathojāḥ puñjikasthalā / prahetiḥ kacchanīraśca nāradaścaiva mādhave

1.58.9

मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका । हाहा रथस्वनश्चैव ज्येष्ठे भानो रथे स्थिताः

mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā / hāhā rathasvanaścaiva jyeṣṭhe bhāno rathe sthitāḥ

1.58.10

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहूर्बुधः । रथचित्रस्तथा शुक्रो वसन्त्याषाढसंज्ञिते ।

varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā kuhūrbudhaḥ / rathacitrastathā śukro vasantyāṣāḍhasaṃjñite /

1.58.11

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत(श्रोत्र) एलापत्रस्तथाङ्गिराः । प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पाश्चार्के तु सन्ति वै

indro viśvāvasuḥ srota(śrotra) elāpatrastathāṅgirāḥ / pramlocā ca nabhasyete sarpāścārke tu santi vai

1.58.12

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा । अनुम्लोचाशङ्खपालौ व्याघ्रो भाद्रपदे तता

vivasvānugrasenaśca bhṛgurāpūraṇastathā / anumlocāśaṅkhapālau vyāghro bhādrapade tatā

1.58.13

पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमो ऽथ धनञ्जयः । सुषेणो ऽन्यो धृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ

pūṣā ca surucirdhātā gautamo 'tha dhanañjayaḥ / suṣeṇo 'nyo dhṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau

1.58.14

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा । विश्वाची सेनजिच्चापः (पि) कार्तिके चाधिकारिणः

viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tadā / viśvācī senajiccāpaḥ (pi) kārtike cādhikāriṇaḥ

1.58.15

अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी । चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः

aṃśuśca kāśyapastārkṣyo mahāpadmastathorvaśī / citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ

1.58.16

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा । अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः । पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

kraturbhargastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā / ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittivarrātsarāḥ / pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

1.58.17

त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा । ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः । माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

tvaṣṭātha jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā / brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ / māghamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

1.58.18

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् । विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञापेतो हि फाल्गुने

viṣṇuraśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit / viśvāmitrastathā rakṣo yajñāpeto hi phālgune

1.58.19

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः । स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गोयते पुरः

saviturmaṇḍale brahmanviṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ / stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgoyate puraḥ

1.58.20

नृत्यन्त्यो ऽप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानुनिशाचराः । वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः

nṛtyantyo 'psaraso yānti sūryasyānuniśācarāḥ / vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ

1.58.21

बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते । रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

bālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate / rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ

1.58.22

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ । वार्य (य्व) ग्रनिद्रव्यसम्भूतो रथश्चन्द्रसुतस्यच

vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caratyasau / vārya (yva) granidravyasambhūto rathaścandrasutasyaca

1.58.23

पिशङ्गेस्तुरगैर्युक्तः सो ऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः । सवरूथः सानुकर्षो युक्तो भूमिभवैर्हयैः

piśaṅgesturagairyuktaḥ so 'ṣṭābhirvāyuvegibhiḥ / savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūmibhavairhayaiḥ

1.58.24

सोपासंगपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् । रथो भूमिसुतस्यापि तप्तकाञ्चनसन्निभः

sopāsaṃgapatākastu śukrasyāpi ratho mahān / ratho bhūmisutasyāpi taptakāñcanasannibhaḥ

1.58.25

अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान्

aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmān bhaumasyāpi ratho mahān

1.58.26

पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः । अष्टाभिः पाण्डरैर्युक्तैर्वाजिभिः काञ्चने रथे

padmarāgāruṇairaśvaiḥ saṃyukto vahnisaṃbhavaiḥ / aṣṭābhiḥ pāṇḍarairyuktairvājibhiḥ kāñcane rathe

1.58.27

तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः । आकाशसम्भवैरश्वैः शवलैः स्यन्दनं युतम्

tiṣṭhaṃstiṣṭhati varṣaṃ vai rāśaurāśau bṛhaspatiḥ / ākāśasambhavairaśvaiḥ śavalaiḥ syandanaṃ yutam

1.58.28

समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः । स्वर्भानोस्तुरगा ह्यष्टौ भृङ्गाभा धूसरं रथम्

samāruhya śanairyāti mandagāmī śanaiścaraḥ / svarbhānosturagā hyaṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham

1.58.29

सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव । तथा केतुरथस्याश्वा अष्टौ ते वातरंहसः

sakṛdyaktāstu bhūteśabahantyavirataṃ śiva / tathā keturathasyāśvā aṣṭau te vātaraṃhasaḥ

1.58.30

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः । द्वीपनद्यद्रयुदन्वन्तो भुवनानिहरेस्तनुः

palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ / dvīpanadyadrayudanvanto bhuvanāniharestanuḥ

1.58.31