आचारखण्ड — Adhyaya 84

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ८४ ब्रह्मोवाच । उद्यतस्तु गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः । विधाय कार्पटीविषं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 84 brahmovāca / udyatastu gayāṃ gantuṃ śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ / vidhāya kārpaṭīviṣaṃ grāmasyāpi pradakṣiṇam

1.84.1

ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनम् । कृत्वा प्रदक्षिणं गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः

tato grāmāntaraṃ gatvā śrāddhaśeṣasya bhojanam / kṛtvā pradakṣiṇaṃ gacchetpratigrahavivarjitaḥ

1.84.2

गृहाच्चलितमात्रस्य गयायां गमनं प्रति । स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

gṛhāccalitamātrasya gayāyāṃ gamanaṃ prati / svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāṃ tu padepade

1.84.3

मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः । वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम्

muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ / varjayitvā kurukṣetraṃ viśālāṃ virajāṃ gayām

1.84.4

दिवा च सर्वदा रात्रौ गयायां श्राद्धकृद्भवेत् । वाराणस्यां कृतं श्राद्धं तीर्थे शोणनदे तथा

divā ca sarvadā rātrau gayāyāṃ śrāddhakṛdbhavet / vārāṇasyāṃ kṛtaṃ śrāddhaṃ tīrthe śoṇanade tathā

1.84.5

पुनः पुनामहानद्यां श्राद्धी स्वर्गं पितॄन्नयेत् । उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्

punaḥ punāmahānadyāṃ śrāddhī svargaṃ pitṝnnayet / uttaraṃ mānasaṃ gatvā siddhiṃ prāpnotyanuttamām

1.84.6

तस्मिन्निवर्तयेच्छ्राद्धं स्नानं चैव निवर्तयेत् । कामान्स लभते दिव्यान्मोक्षोपायं च सर्वशः

tasminnivartayecchrāddhaṃ snānaṃ caiva nivartayet / kāmānsa labhate divyānmokṣopāyaṃ ca sarvaśaḥ

1.84.7

दक्षिणं मानसं गत्वा मौनी पिण्डादि कारयेत् । ऋणत्रयापाकरणं लभेद्दक्षिणमानसे

dakṣiṇaṃ mānasaṃ gatvā maunī piṇḍādi kārayet / ṛṇatrayāpākaraṇaṃ labheddakṣiṇamānase

1.84.8

सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानां च भयङ्करैः । लेलिहानैर्महाघोरैरक्षतैः पन्नगोत्तमैः

siddhānāṃ prītijananaiḥ pāpānāṃ ca bhayaṅkaraiḥ / lelihānairmahāghorairakṣataiḥ pannagottamaiḥ

1.84.9

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणसेवितम्

nāmnā kanakhalaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam / udīcyāṃ muṇḍapṛṣṭhasya devarṣigaṇasevitam

1.84.10

तत्र स्नात्वा दिवं याति श्राद्धं दत्तमथाक्षयम् । सूर्यं नत्वा त्विदं कुर्यात्कृतपिण्डादिसत्क्रियः

tatra snātvā divaṃ yāti śrāddhaṃ dattamathākṣayam / sūryaṃ natvā tvidaṃ kuryātkṛtapiṇḍādisatkriyaḥ

1.84.11

कव्यवाहस्तथा सोमो यमश्चैवार्यमा तथा । अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पिदृदेवताः

kavyavāhastathā somo yamaścaivāryamā tathā / agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pidṛdevatāḥ

1.84.12

आगच्छन्तु महाभागा युषमाभी रक्षितास्त्विह । मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः

āgacchantu mahābhāgā yuṣamābhī rakṣitāstviha / madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ

1.84.13

तेषां पिण्डप्रदानार्थमागतो ऽस्मि गयामिमाम् । कृतपिण्डः फल्गुतीर्थे पश्यैद्देवं पितामहम्

teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato 'smi gayāmimām / kṛtapiṇḍaḥ phalgutīrthe paśyaiddevaṃ pitāmaham

1.84.14

गदाधरं ततः पश्येत्पितॄणामनृणामनृणो भवेत् । फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

gadādharaṃ tataḥ paśyetpitṝṇāmanṛṇāmanṛṇo bhavet / phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam

1.84.15

आत्मानं तारयेत्सद्यो दश पूर्वान्दशापरान् । प्रथमेह्निविधिः प्रोक्तो द्वितीयदिवसे व्रजेत्

ātmānaṃ tārayetsadyo daśa pūrvāndaśāparān / prathamehnividhiḥ prokto dvitīyadivase vrajet

1.84.16

धर्मारण्यं मतङ्गस्य वाप्यां पिण्डादिकृद्भवेत् । धर्मारण्यं समासाद्य वाजपेयफलं लभेत्

dharmāraṇyaṃ mataṅgasya vāpyāṃ piṇḍādikṛdbhavet / dharmāraṇyaṃ samāsādya vājapeyaphalaṃ labhet

1.84.17

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं स्याद्ब्रह्मतीर्थके । श्राद्धं पिण्डोदकं कार्यं मध्ये वै कूपयूपयोः

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ syādbrahmatīrthake / śrāddhaṃ piṇḍodakaṃ kāryaṃ madhye vai kūpayūpayoḥ

1.84.18

कूपोदकेन तत्कार्यं पितॄणां दत्तमक्षयम् । तृतीये ऽबह्नि ब्रह्मसदो गत्वा स्नात्वाथ तर्पणम्

kūpodakena tatkāryaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam / tṛtīye 'bahni brahmasado gatvā snātvātha tarpaṇam

1.84.19

कृत्वा श्राद्धादिकं पिण्डं मध्ये वै यूपकूपयोः । गोप्रचारसमीपस्था आब्रह्म ब्रह्मकल्पिताः

kṛtvā śrāddhādikaṃ piṇḍaṃ madhye vai yūpakūpayoḥ / gopracārasamīpasthā ābrahma brahmakalpitāḥ

1.84.20

तेषा सेवनमात्रेण पितरो मोक्षगामिनः । यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत्

teṣā sevanamātreṇa pitaro mokṣagāminaḥ / yūpaṃ pradakṣiṇīkṛtya vājapeyaphalaṃ labhet

1.84.21

फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽहिनि स्नात्वा देवादितर्पणम् । कृत्वा श्राद्धङ्गयाशीर्षे कुर्याद्रुद्रपदादिषु

phalgutīrthe caturthe 'hini snātvā devāditarpaṇam / kṛtvā śrāddhaṅgayāśīrṣe kuryādrudrapadādiṣu

1.84.22

पिणाडान्देहिमुखे व्यासे पञ्चाग्नौ च पदत्रये । सूर्येन्दुकार्तिकेयेषु कृतं श्राद्धं तथाक्षयम्

piṇāḍāndehimukhe vyāse pañcāgnau ca padatraye / sūryendukārtikeyeṣu kṛtaṃ śrāddhaṃ tathākṣayam

1.84.23

श्राद्धं तु नवदेवत्यं कुर्याद्द्वादशदैवतम् । अन्वष्टकासु वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

śrāddhaṃ tu navadevatyaṃ kuryāddvādaśadaivatam / anvaṣṭakāsu vṛddhau ca gayāyāṃ mṛtavāsare

1.84.24

अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह । स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहम्

atra mātuḥ pṛthak śrāddhamanyatra patinā saha / snātvā daśāśvamedhe tu dṛṣṭvā devaṃ pitāmaham

1.84.25

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा न चेहावर्तते पुनः । त्रिर्वित्तपूर्णां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात्

rudrapādaṃ naraḥ spṛṣṭvā na cehāvartate punaḥ / trirvittapūrṇāṃ pṛthivīṃ dattvā yatphalamāpnuyāt

1.84.26

स तत्फलमवाप्नोति कृत्वा श्राद्धं गयाशिरे । शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दद्याद्गयाशिरे

sa tatphalamavāpnoti kṛtvā śrāddhaṃ gayāśire / śamīpatrapramāṇena piṇḍaṃ dadyādgayāśire

1.84.27

पितरो यान्ति देवत्वं नात्र कार्या विचारणा । मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता

pitaro yānti devatvaṃ nātra kāryā vicāraṇā / muṇḍapṛṣṭe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā

1.84.28

अल्पेन तपसा तत्र महापुण्यमवाप्नुयात् । गयाशीर्षे तु यः पिण्डान्नाम्ना येषां तु निर्वपेत्

alpena tapasā tatra mahāpuṇyamavāpnuyāt / gayāśīrṣe tu yaḥ piṇḍānnāmnā yeṣāṃ tu nirvapet

1.84.29

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः । पञ्चमे ऽह्नि गन्दालोले स्नात्वा वटतले ततः

narakasthā divaṃ yānti svargasthā mokṣamāpnuyuḥ / pañcame 'hni gandālole snātvā vaṭatale tataḥ

1.84.30

पिण्डान्दद्यात्पितॄणां च सकलं तारयेत्कुलम् । वटमूलं समासाद्य शाकेनोष्णोदकेन वा

piṇḍāndadyātpitṝṇāṃ ca sakalaṃ tārayetkulam / vaṭamūlaṃ samāsādya śākenoṣṇodakena vā

1.84.31

एकस्मिन् भोजिते विप्र कोटिर्भवति भोजिताः । कृते श्राद्धे ऽक्षयवटे दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

ekasmin bhojite vipra koṭirbhavati bhojitāḥ / kṛte śrāddhe 'kṣayavaṭe dṛṣṭvā ca prapitāmaham

1.84.32

अक्षयाल्लंभते लोकान्कुलानामुद्धरेच्छतम् । एष्टव्या बहवः पुत्त्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्

akṣayāllaṃbhate lokānkulānāmuddharecchatam / eṣṭavyā bahavaḥ puttrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet

1.84.33

यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् । प्रेतः कश्चित्समुद्दिश्य वणिजं कञ्चिदब्रवीत्

yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet / pretaḥ kaścitsamuddiśya vaṇijaṃ kañcidabravīt

1.84.34

मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्डनिर्वपणं कुरु । प्रेतभावाद्विमुक्तः स्यांस्वर्गदो दातुरेव च

mama nāmnā gayāśīrṣe piṇḍanirvapaṇaṃ kuru / pretabhāvādvimuktaḥ syāṃsvargado dātureva ca

1.84.35

श्रुत्वा वणिग्गयाशीर्ष प्रेतराजाय पिण्डकम् । प्रददावनुजैः सार्धं स्वपितृभ्यस्ततो ददौ

śrutvā vaṇiggayāśīrṣa pretarājāya piṇḍakam / pradadāvanujaiḥ sārdhaṃ svapitṛbhyastato dadau

1.84.36

सर्वे मुक्ता विशालो ऽपि सपुत्रो ऽभुच्च पिण्डदः । विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रोब्रवीद्द्विजान्

sarve muktā viśālo 'pi saputro 'bhucca piṇḍadaḥ / viśālāyāṃ viśālo 'bhūdrājaputrobravīddvijān

1.84.37

कथं पुत्रादयः स्युर्मे विप्राश्चोतुर्विशालकम् । गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

kathaṃ putrādayaḥ syurme viprāścoturviśālakam / gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvaṃ bhaviṣyati

1.84.38

विशालो ऽथ गयाशीर्ष पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् । दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषमब्रवीत्

viśālo 'tha gayāśīrṣa piṇḍado 'bhūcca putravān / dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamabravīt

1.84.39

के यूयं तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकम् । अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शभम्

ke yūyaṃ teṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakam / ahaṃ sitaste janaka indralokaṃ gataḥ śabham

1.84.40

मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्महा पापकृत्परम् । अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो ऽनेन घातिताः

mama putra pitā rakto brahmahā pāpakṛtparam / ayaṃ pitāmahaḥ kṛṣṇa ṛṣayo 'nena ghātitāḥ

1.84.41

अवीचिं नरकं प्राप्तौ मुक्तौ जातौ च पिण्डद । मुक्तीकृतास्ततः सर्वे व्रजामः स्वर्गमुत्तमम्

avīciṃ narakaṃ prāptau muktau jātau ca piṇḍada / muktīkṛtāstataḥ sarve vrajāmaḥ svargamuttamam

1.84.42

कृतकृत्यो विशालो ऽपि राज्यं कृत्वा दिवं ययौ । ये ऽस्मत्कुले तु पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

kṛtakṛtyo viśālo 'pi rājyaṃ kṛtvā divaṃ yayau / ye 'smatkule tu pitaro luptapiṇḍodakakriyāḥ

1.84.43

ये चाप्यकृतचूडास्तु ये च गर्भाद्विनिःसृताः । येषां दाहो न क्रियाच ये ऽग्निदग्धास्तथापरे

ye cāpyakṛtacūḍāstu ye ca garbhādviniḥsṛtāḥ / yeṣāṃ dāho na kriyāca ye 'gnidagdhāstathāpare

1.84.44

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिम् । पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः

bhūmau dattena tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatim / pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ

1.84.45

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही । तथा मातामहश्चैव प्रमातामह एव च

mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī / tathā mātāmahaścaiva pramātāmaha eva ca

1.84.46

वृद्धप्रमातामहश्च तथा मातामही परम् । प्रमातामही तथा वृद्धप्रमातामहीति वै

vṛddhapramātāmahaśca tathā mātāmahī param / pramātāmahī tathā vṛddhapramātāmahīti vai

1.84.47

अन्येषां चैव पिण्डो ऽयमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

anyeṣāṃ caiva piṇḍo 'yamakṣayyamupatiṣṭhatām

1.84.48