प्रेतखण्ड — Adhyaya 18

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतक्लपे श्रवणमहात्म्यनिरूपणं नाम सप्तदसो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १८ श्रीकृष्ण उवाच । श्रवणानां वचः श्रुत्वा क्षणं ध्यात्वा पुनस्ततः । यत्कृतं तु मनुष्यैश्चपुण्यं पापमहर्निशम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretaklape śravaṇamahātmyanirūpaṇaṃ nāma saptadaso 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 18 śrīkṛṣṇa uvāca / śravaṇānāṃ vacaḥ śrutvā kṣaṇaṃ dhyātvā punastataḥ / yatkṛtaṃ tu manuṣyaiścapuṇyaṃ pāpamaharniśam

2.18.1

तत्सर्वं च परिज्ञाय चित्रगुप्तो निवेदयेत् । चित्रगुप्तस्ततः सर्वं कर्म तस्मै वदत्यथ

tatsarvaṃ ca parijñāya citragupto nivedayet / citraguptastataḥ sarvaṃ karma tasmai vadatyatha

2.18.2

वाचैव यत्कृतं कर्म कृतं चैव तु कायिकम् । मानसं च तथा कर्म कृतं भुङ्क्ते शुभाशुभम्

vācaiva yatkṛtaṃ karma kṛtaṃ caiva tu kāyikam / mānasaṃ ca tathā karma kṛtaṃ bhuṅkte śubhāśubham

2.18.3

एवं ते कथितस्तार्क्ष्य प्रेतमार्गस्य निर्णयः । विश्रान्ति दानि सर्वाणि स्थानानि कथितानि ते

evaṃ te kathitastārkṣya pretamārgasya nirṇayaḥ / viśrānti dāni sarvāṇi sthānāni kathitāni te

2.18.4

तमुद्दिश्य ददात्यन्नं सुखं याति महाध्वनि । दिवा रात्रौ तमुद्दिश्य स्थाने दीपप्रदो भवेत्

tamuddiśya dadātyannaṃ sukhaṃ yāti mahādhvani / divā rātrau tamuddiśya sthāne dīpaprado bhavet

2.18.5

अन्धकारे महाघोरे श्वपूर्णे लक्ष्यवर्जिते । दीप्ते ऽध्वनि च ते यान्ति दीपो दत्तश्च यैर्नरैः

andhakāre mahāghore śvapūrṇe lakṣyavarjite / dīpte 'dhvani ca te yānti dīpo dattaśca yairnaraiḥ

2.18.6

कार्तिके च चतुर्दश्यां दीपदानं सुखाय वै । अथ वक्ष्यामि संक्षेपाद्यममार्गस्य निष्कृतिम्

kārtike ca caturdaśyāṃ dīpadānaṃ sukhāya vai / atha vakṣyāmi saṃkṣepādyamamārgasya niṣkṛtim

2.18.7

वृषोत्सर्गस्य पुण्येन पितृलोकं स गच्छति । एकादशाहपिण्डेन शुद्धदेहो भवेत्ततः

vṛṣotsargasya puṇyena pitṛlokaṃ sa gacchati / ekādaśāhapiṇḍena śuddhadeho bhavettataḥ

2.18.8

उदकुम्भप्रदानेन किङ्करास्तृप्तिमाप्नुयुः

udakumbhapradānena kiṅkarāstṛptimāpnuyuḥ

2.18.9

शय्यादानाद्बिमानस्थो याति स्वर्गेषु मानवः । तदह्नि दीयते सर्वं द्वादशाहे विशेषतः

śayyādānādbimānastho yāti svargeṣu mānavaḥ / tadahni dīyate sarvaṃ dvādaśāhe viśeṣataḥ

2.18.10

पदानि सर्ववस्तूनि वरिष्ठानि त्रयोदशे । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे

padāni sarvavastūni variṣṭhāni trayodaśe / yo dadāti mṛtasyeha jīvannapyātmahetave

2.18.11

तदाश्रितो महामार्गे वैनतेय स गच्छति । एक एवास्ति सर्वत्रे व्यवहारः खगाधिप

tadāśrito mahāmārge vainateya sa gacchati / eka evāsti sarvatre vyavahāraḥ khagādhipa

2.18.12

उत्तमाधममध्यानां तत्तदावर्जनं भवेत् । यावद्भाग्यं भवेद्यस्य तावन्मार्गे ऽतिरिच्यते

uttamādhamamadhyānāṃ tattadāvarjanaṃ bhavet / yāvadbhāgyaṃ bhavedyasya tāvanmārge 'tiricyate

2.18.13

स्वयं स्वस्येन यद्दत्तं तत्तत्राधिकरोति तम् । मृते यद्बान्धवैर्दत्तं तदाश्रित्य सुखी भवेत्

svayaṃ svasyena yaddattaṃ tattatrādhikaroti tam / mṛte yadbāndhavairdattaṃ tadāśritya sukhī bhavet

2.18.14

गरुड उवाच । कस्मात्पदानि देयानि किंविधानि त्रयोदश । दीयते कस्य देवेश तद्वदस्व यथातथम्

garuḍa uvāca / kasmātpadāni deyāni kiṃvidhāni trayodaśa / dīyate kasya deveśa tadvadasva yathātatham

2.18.15

श्रीभगवानुवाच । छत्त्रोपानहवस्त्राणि मुद्रिका च कमण्डलुः । आसनं भाजनं चैव पदं सप्तविधं स्मृतम्

śrībhagavānuvāca / chattropānahavastrāṇi mudrikā ca kamaṇḍaluḥ / āsanaṃ bhājanaṃ caiva padaṃ saptavidhaṃ smṛtam

2.18.16

आतपस्तत्र यो रौद्रो दह्यते येन मानवः । छत्रदानेन सुच्छाया जायते प्रेततुष्टिदा

ātapastatra yo raudro dahyate yena mānavaḥ / chatradānena succhāyā jāyate pretatuṣṭidā

2.18.17

असिपत्रवनं घोरं सो ऽतिक्रामति वै ध्रुवम् । अश्वारूढाश्च गच्छन्ति ददते य उपानहौ

asipatravanaṃ ghoraṃ so 'tikrāmati vai dhruvam / aśvārūḍhāśca gacchanti dadate ya upānahau

2.18.18

आसने स्वागते (भोजने) चैव दत्तं तस्मै द्विजायते । सुखेन भुङ्क्ते स प्रेतः पथि गच्छञ्छनैः शनैः

āsane svāgate (bhojane) caiva dattaṃ tasmai dvijāyate / sukhena bhuṅkte sa pretaḥ pathi gacchañchanaiḥ śanaiḥ

2.18.19

बहुधर्मसमाकीर्णे निर्वाते तोयवर्जिते । कमण्डलुप्रदानेन सुखी भवति निश्चितम्

bahudharmasamākīrṇe nirvāte toyavarjite / kamaṇḍalupradānena sukhī bhavati niścitam

2.18.20

मृतोद्देशेन यो दद्यादुदपात्रं तु ताम्रजम् । प्रपादानसहस्रस्य तत्फलं सो ऽश्नुते ध्रुवम्

mṛtoddeśena yo dadyādudapātraṃ tu tāmrajam / prapādānasahasrasya tatphalaṃ so 'śnute dhruvam

2.18.21

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न पीडयन्ति दाक्षिण्याद्वस्त्राभारणदानतः

yamadūtā mahāraudrāḥ karālāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ / na pīḍayanti dākṣiṇyādvastrābhāraṇadānataḥ

2.18.22

सायुधा धावमानाश्च न मार्गे दृष्टिगोचराः । प्रयान्ति यमदूतास्ते मुद्रिकायाः प्रदानतः

sāyudhā dhāvamānāśca na mārge dṛṣṭigocarāḥ / prayānti yamadūtāste mudrikāyāḥ pradānataḥ

2.18.23

भाजनासनदानेन आमान्नभोजनेन च । आज्ययज्ञोपवीताभ्यां पदं सम्पूर्णतां व्रजेत्

bhājanāsanadānena āmānnabhojanena ca / ājyayajñopavītābhyāṃ padaṃ sampūrṇatāṃ vrajet

2.18.24

एवं मार्गे गच्छमानस्तृषार्तः श्रमपीडितः । महिषीरथ (दुग्ध) दानाच्च सुखी भवति निश्चितम्

evaṃ mārge gacchamānastṛṣārtaḥ śramapīḍitaḥ / mahiṣīratha (dugdha) dānācca sukhī bhavati niścitam

2.18.25

गरुड उवाच । मृतोद्देशेन यत्किञ्चिद्दीयते स्वगृहे विभो । स गच्छति महामार्गे तद्दत्तं केन गृह्यते

garuḍa uvāca / mṛtoddeśena yatkiñciddīyate svagṛhe vibho / sa gacchati mahāmārge taddattaṃ kena gṛhyate

2.18.26

श्रीभगवानुवाच । गृह्णाति वरुणो दानं मम हस्ते प्रयच्छति । अहं च भास्करे देवे भास्करात्सो ऽश्नुते सुखम्

śrībhagavānuvāca / gṛhṇāti varuṇo dānaṃ mama haste prayacchati / ahaṃ ca bhāskare deve bhāskarātso 'śnute sukham

2.18.27

विकर्मणः प्रभावेण वंशच्छेदे क्षिताविह । सर्वे ते नरकं यान्ति यावत्पापस्य संक्षयः

vikarmaṇaḥ prabhāveṇa vaṃśacchede kṣitāviha / sarve te narakaṃ yānti yāvatpāpasya saṃkṣayaḥ

2.18.28

कस्मिंश्चित्समये पूर्णे महिषासनसंस्थितः । नरकान्वीक्ष्य धर्मात्मा नानाक्रन्दसमाकुलान्

kasmiṃścitsamaye pūrṇe mahiṣāsanasaṃsthitaḥ / narakānvīkṣya dharmātmā nānākrandasamākulān

2.18.29

चतुरशीतिलक्षाणां नरकाणां स ईश्वरः । तेषां मध्ये श्रेष्ठतमा घोरा या एकविंशतिः

caturaśītilakṣāṇāṃ narakāṇāṃ sa īśvaraḥ / teṣāṃ madhye śreṣṭhatamā ghorā yā ekaviṃśatiḥ

2.18.30

तामिस्त्रं लोहशङ्कुश्च महारौरवशाल्मली । रौरवं कुड्वलं कालसूत्रकं पूतिमृतिका

tāmistraṃ lohaśaṅkuśca mahārauravaśālmalī / rauravaṃ kuḍvalaṃ kālasūtrakaṃ pūtimṛtikā

2.18.31

सङ्घातं लोहतोदं च सविषं सम्प्रतापनम् । महानरककालोलः सजीवनमहापथः

saṅghātaṃ lohatodaṃ ca saviṣaṃ sampratāpanam / mahānarakakālolaḥ sajīvanamahāpathaḥ

2.18.32

अवीचिरन्धता मिस्त्रः कुम्भोपाकस्तथैव च । असिपत्रवनं चैव पतनश्चैकविंशतिः

avīcirandhatā mistraḥ kumbhopākastathaiva ca / asipatravanaṃ caiva patanaścaikaviṃśatiḥ

2.18.33

येषां तु नरके घोरे बह्वब्दानि गतानि वै । सन्तातर्नैव विद्यते दूतत्वं ते तु (प्रेत्य) यान्ति हि

yeṣāṃ tu narake ghore bahvabdāni gatāni vai / santātarnaiva vidyate dūtatvaṃ te tu (pretya) yānti hi

2.18.34

यमेन प्रेषितास्ते वै मानुषस्य मृतस्य तु । दिनेदिने प्रगृह्णन्ति दत्तमन्नाद्यपानकम्

yamena preṣitāste vai mānuṣasya mṛtasya tu / dinedine pragṛhṇanti dattamannādyapānakam

2.18.35

प्रेतस्यैव विलुण्ठन्ति मध्ये मार्गे बुभुक्षिताः । मासान्ते भोजनं पिण्डमेके यच्छन्ति तत्र वै

pretasyaiva viluṇṭhanti madhye mārge bubhukṣitāḥ / māsānte bhojanaṃ piṇḍameke yacchanti tatra vai

2.18.36

तृप्तिं प्रयान्ति ते सर्वे प्रत्यहं चैव वत्सरम् । एवमादिकृतैः पुण्यैः क्रमात्सौरिपुरं व्रजेत्

tṛptiṃ prayānti te sarve pratyahaṃ caiva vatsaram / evamādikṛtaiḥ puṇyaiḥ kramātsauripuraṃ vrajet

2.18.37

ततः संवत्सरस्यान्ते प्रत्यासन्ने यमालये । बहुभीतकरे प्रेतो हस्तमात्रं समुत्सृजेत्

tataḥ saṃvatsarasyānte pratyāsanne yamālaye / bahubhītakare preto hastamātraṃ samutsṛjet

2.18.38

दिवसैर्दशभिर्जातं तं देहं दशपिण्डजम् । जामदग्न्यस्येव रामं दृष्ट्वा तेजः प्रसर्पति

divasairdaśabhirjātaṃ taṃ dehaṃ daśapiṇḍajam / jāmadagnyasyeva rāmaṃ dṛṣṭvā tejaḥ prasarpati

2.18.39

कर्मजं देहमाश्रित्य पूर्वदेहं समुत्सजेत् । अङ्गुष्ठमात्रो वायुश्च शमीपत्रंसमारुहेत्

karmajaṃ dehamāśritya pūrvadehaṃ samutsajet / aṅguṣṭhamātro vāyuśca śamīpatraṃsamāruhet

2.18.40

व्रजंस्तिष्ठन्पदैकेन यथैवैकेन गच्छति । यथा तृणजलौकेव देही कर्मानुगो ऽवशः

vrajaṃstiṣṭhanpadaikena yathaivaikena gacchati / yathā tṛṇajalaukeva dehī karmānugo 'vaśaḥ

2.18.41

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरो ऽपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro 'parāṇi / tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī

2.18.42