प्रेतखण्ड — Adhyaya 31

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे द्वितीयांशे धर्मकाण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे नानादाननिरूपणं नाम त्रिंसो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ३१ श्रीविष्णुरुवाच । ये नराः पापसंयुक्तास्ते गच्छन्ति यमालयम् । नृणां मत्साक्षिकं दत्तमनन्तफलदं भवेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe dvitīyāṃśe dharmakāṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde nānādānanirūpaṇaṃ nāma triṃso 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 31 śrīviṣṇuruvāca / ye narāḥ pāpasaṃyuktāste gacchanti yamālayam / nṛṇāṃ matsākṣikaṃ dattamanantaphaladaṃ bhavet

2.31.1

यावद्रजः प्रमाणाब्दंस्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । अश्वारूढाश्च ते यान्ति ददते ये ह्युपानहौ

yāvadrajaḥ pramāṇābdaṃsvarge tiṣṭhati bhūmidaḥ / aśvārūḍhāśca te yānti dadate ye hyupānahau

2.31.2

आतपे श्रमयोगेन न दह्यन्ते च कुत्रचित् । छत्त्रदानेन वै प्रेता विचरन्ति सुखं पथि

ātape śramayogena na dahyante ca kutracit / chattradānena vai pretā vicaranti sukhaṃ pathi

2.31.3

यमुद्दिश्य ददात्यन्नं तेन चाप्यायितो भवेत्

yamuddiśya dadātyannaṃ tena cāpyāyito bhavet

2.31.4

अन्धकारे महाघोरे अमूर्ते लक्ष्यवर्जिते । उद्द्योतेनैव ते यान्ति दीपदानेन मानवाः

andhakāre mahāghore amūrte lakṣyavarjite / uddyotenaiva te yānti dīpadānena mānavāḥ

2.31.5

आश्विने कर्तिके वापि माघे मृततिथावपि । चतुर्दश्याञ्च दीयेत दीपदानं सुखाय वै

āśvine kartike vāpi māghe mṛtatithāvapi / caturdaśyāñca dīyeta dīpadānaṃ sukhāya vai

2.31.6

प्रत्यहञ्च प्रदातव्यं मार्गे सुविषमे नरैः । यावत् संवत्सरं वापि प्रेतस्य सुखलिप्सया

pratyahañca pradātavyaṃ mārge suviṣame naraiḥ / yāvat saṃvatsaraṃ vāpi pretasya sukhalipsayā

2.31.7

कुले द्योतति शुद्धात्मा प्रकाशत्वं स गच्छति । ज्योतिर्मयो ऽसौ पूज्यो ऽसौ दीपदानप्रदो नरः

kule dyotati śuddhātmā prakāśatvaṃ sa gacchati / jyotirmayo 'sau pūjyo 'sau dīpadānaprado naraḥ

2.31.8

प्राङ्मुखोदङ्मुखं दीपं देवागारे द्विजातये । कुर्याद्याम्यमुखं पित्रे अद्भिः सङ्कल्प्य सुस्थिरम्

prāṅmukhodaṅmukhaṃ dīpaṃ devāgāre dvijātaye / kuryādyāmyamukhaṃ pitre adbhiḥ saṅkalpya susthiram

2.31.9

सर्वोपहारयुक्तानि पदान्यत्र त्रयोदश । यो ददाति मृतस्येह जीवन्नप्यात्महेतवे । स गच्छति महामार्गे महाकष्टविवर्जितः

sarvopahārayuktāni padānyatra trayodaśa / yo dadāti mṛtasyeha jīvannapyātmahetave / sa gacchati mahāmārge mahākaṣṭavivarjitaḥ

2.31.10

आसनं भाजनं भोज्यं दीयते यद्द्विजायते । सुखे न भुञ्जमानस्तु देन गच्छत्यलं पथि

āsanaṃ bhājanaṃ bhojyaṃ dīyate yaddvijāyate / sukhe na bhuñjamānastu dena gacchatyalaṃ pathi

2.31.11

कमण्डलुप्रदानेन तृषितः पिबते जलम्

kamaṇḍalupradānena tṛṣitaḥ pibate jalam

2.31.12

भाजनं वस्त्रदानञ्च कुसुमञ्चाङ्गुलीयकम् । एकादशा हे दातव्यं प्रेतोद्धरणहेतवे

bhājanaṃ vastradānañca kusumañcāṅgulīyakam / ekādaśā he dātavyaṃ pretoddharaṇahetave

2.31.13

त्रयोदश पदानीत्थं प्रेतस्य शुभमिच्छता । दातव्यानि यथाशक्त्या प्रेतो ऽसौ प्रीणितो भवेत्

trayodaśa padānītthaṃ pretasya śubhamicchatā / dātavyāni yathāśaktyā preto 'sau prīṇito bhavet

2.31.14

भोजना नि तिलांश्चैव उदकुम्भांस्त्रयोदश । मुद्रिकां वस्त्रयुग्मञ्च तया याति परां गतिम्

bhojanā ni tilāṃścaiva udakumbhāṃstrayodaśa / mudrikāṃ vastrayugmañca tayā yāti parāṃ gatim

2.31.15

यो ऽश्वं नावं गजं वापि ब्राह्मणे प्रतिपादयेत् । स महिम्नो ऽनुसारेण तत्तत्सुखमुपाश्नुते

yo 'śvaṃ nāvaṃ gajaṃ vāpi brāhmaṇe pratipādayet / sa mahimno 'nusāreṇa tattatsukhamupāśnute

2.31.16

नानालोकान् विचरति महिषीञ्च ददाति यः । यमपुत्त्रस्य या माता महिषी सुगतिप्रदा

nānālokān vicarati mahiṣīñca dadāti yaḥ / yamaputtrasya yā mātā mahiṣī sugatipradā

2.31.17

ताम्बूलं कुसुमं देयं याम्यानां हर्षवर्धनम् । तेन सम्प्रीणिताः सर्वे तस्मिन् क्लेशं न कुर्वते

tāmbūlaṃ kusumaṃ deyaṃ yāmyānāṃ harṣavardhanam / tena samprīṇitāḥ sarve tasmin kleśaṃ na kurvate

2.31.18

गो-भू-तिल-हिरण्यानि दानान्याहुः स्वशक्तितः

go-bhū-tila-hiraṇyāni dānānyāhuḥ svaśaktitaḥ

2.31.19

मृतोद्देशेन यो यद्याज्जलपात्रञ्च मृन्मयम् । उदपात्रसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

mṛtoddeśena yo yadyājjalapātrañca mṛnmayam / udapātrasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ

2.31.20

यमदूता महारौद्राः करालाः कृष्णपिङ्गलाः । न भीषयन्ति तं याम्या वस्त्रदाने कृते सति

yamadūtā mahāraudrāḥ karālāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ / na bhīṣayanti taṃ yāmyā vastradāne kṛte sati

2.31.21

मार्गे हि गच्छमानस्तु तृष्णार्तः श्रमपीडितः । घटान्नदानयोगेन सुखी भवति निश्चितम्

mārge hi gacchamānastu tṛṣṇārtaḥ śramapīḍitaḥ / ghaṭānnadānayogena sukhī bhavati niścitam

2.31.22

शय्या दक्षिणया युक्ता आयुधाम्बरसंयुता । हैमश्रीपतिना युक्ता देया विप्राय शर्मणे । तथा प्रेतत्वमुक्तो ऽसौ मोदते सह दैवतैः

śayyā dakṣiṇayā yuktā āyudhāmbarasaṃyutā / haimaśrīpatinā yuktā deyā viprāya śarmaṇe / tathā pretatvamukto 'sau modate saha daivataiḥ

2.31.23

एतत् ते कथितं तार्क्ष्य दानमन्त्येष्टिकर्मजम् । अधुना कथयिष्ये ऽहमन्यदेहप्रवेशनम्

etat te kathitaṃ tārkṣya dānamantyeṣṭikarmajam / adhunā kathayiṣye 'hamanyadehapraveśanam

2.31.24

जातस्य मृत्युलोके वै प्राणिनो मरणं ध्रुवम् । मृतिः कुर्यात् स्वधर्मेण यास्यतश्च परन्तप

jātasya mṛtyuloke vai prāṇino maraṇaṃ dhruvam / mṛtiḥ kuryāt svadharmeṇa yāsyataśca parantapa

2.31.25

पूर्वकाले मृतानाञ्च प्राणिनाञ्च खगेश्वर । सूक्ष्मोभूत्वा त्वसौ वायुर्निर्गच्छत्यास्यमण्डलात्

pūrvakāle mṛtānāñca prāṇināñca khageśvara / sūkṣmobhūtvā tvasau vāyurnirgacchatyāsyamaṇḍalāt

2.31.26

नवद्वारै रोमभिश्च जनानां तालुरन्ध्रके । पापिष्ठानामपानेन जीवो निष्क्रामति ध्रुवम्

navadvārai romabhiśca janānāṃ tālurandhrake / pāpiṣṭhānāmapānena jīvo niṣkrāmati dhruvam

2.31.27

शरीरञ्च पतेत् पश्चान्निर्गते मरुतीश्वरे । वाताहतः पतत्येव निराधारो यथा द्रुमः

śarīrañca patet paścānnirgate marutīśvare / vātāhataḥ patatyeva nirādhāro yathā drumaḥ

2.31.28

पृथिव्यां लीयते पृथ्वी आपश्चैव तथाप्सु च । तेजस्तेजसि लीयते समीरणः समीरणे । आकाशे च तथा काशः सर्वव्यापी च शङ्करे

pṛthivyāṃ līyate pṛthvī āpaścaiva tathāpsu ca / tejastejasi līyate samīraṇaḥ samīraṇe / ākāśe ca tathā kāśaḥ sarvavyāpī ca śaṅkare

2.31.29

तत्र कामस्तथा क्रोधः काये पञ्चेन्द्रियाणि च । एते तार्क्ष्य समाख्याता देहे तिष्ठन्ति तस्कराः

tatra kāmastathā krodhaḥ kāye pañcendriyāṇi ca / ete tārkṣya samākhyātā dehe tiṣṭhanti taskarāḥ

2.31.30

कामः क्रोधो ह्यहङ्कारो मनस्तत्रैव नायकः । संहारकश्च कालो ऽयं पुण्यपापसमन्वितः

kāmaḥ krodho hyahaṅkāro manastatraiva nāyakaḥ / saṃhārakaśca kālo 'yaṃ puṇyapāpasamanvitaḥ

2.31.31

जगतश्च स्वरूपन्तु निर्मितं स्वेन कर्मणा । पुनर्देहान्तरं याति सुकृतैर्दुष्कृतैर्नरः

jagataśca svarūpantu nirmitaṃ svena karmaṇā / punardehāntaraṃ yāti sukṛtairduṣkṛtairnaraḥ

2.31.32

पञ्चेन्द्रियसमायुक्तं सकलैर्विष्यैः सह । प्रविशेत् स नवं देहं गृहे दग्धे यथा गृही

pañcendriyasamāyuktaṃ sakalairviṣyaiḥ saha / praviśet sa navaṃ dehaṃ gṛhe dagdhe yathā gṛhī

2.31.33

शरीरे ये समासीना सम्भवेत् सर्वधातवः । षाट्कौशिको ह्ययं कायो माता पित्रोश्च धातवः

śarīre ye samāsīnā sambhavet sarvadhātavaḥ / ṣāṭkauśiko hyayaṃ kāyo mātā pitrośca dhātavaḥ

2.31.34

सम्भवेयुस्तथा तार्क्ष्य सर्वे वाताश्च देहिनाम् । मूत्रं पुरीषं तद्योगा ये चान्ये व्याधयस्तथा

sambhaveyustathā tārkṣya sarve vātāśca dehinām / mūtraṃ purīṣaṃ tadyogā ye cānye vyādhayastathā

2.31.35

अस्थि शुक्रं तथा स्नायुः देहेन सह दह्यते । एष ते कथितस्तार्क्ष्य विनाशः सर्वदेहिनाम्

asthi śukraṃ tathā snāyuḥ dehena saha dahyate / eṣa te kathitastārkṣya vināśaḥ sarvadehinām

2.31.36

कथयामि पुनस्तेषां शरीरञ्च यथा भवेत् । एकस्तम्भं स्नायुबद्धं स्थूणाद्वयसमुद्धृतम्

kathayāmi punasteṣāṃ śarīrañca yathā bhavet / ekastambhaṃ snāyubaddhaṃ sthūṇādvayasamuddhṛtam

2.31.37

इन्द्रियैश्च समायुक्तं नवद्वारं शरीरकम् । विषयैश्च समाक्रान्तं काम-क्रोधसमाकुलम्

indriyaiśca samāyuktaṃ navadvāraṃ śarīrakam / viṣayaiśca samākrāntaṃ kāma-krodhasamākulam

2.31.38

राग-द्वेषसमाकीर्णं तृष्णादुर्गसुदुस्तरम् । लोभजालसमायुक्तं पुरं पुरुषसंज्ञितम्

rāga-dveṣasamākīrṇaṃ tṛṣṇādurgasudustaram / lobhajālasamāyuktaṃ puraṃ puruṣasaṃjñitam

2.31.39

एतद्गुणसमायुक्तं शरीरं सर्वदेहिनाम् । तिष्ठन्ति देवताः सर्वा भुवनानि चतुर्दश

etadguṇasamāyuktaṃ śarīraṃ sarvadehinām / tiṣṭhanti devatāḥ sarvā bhuvanāni caturdaśa

2.31.40

आत्मानं ये न जानन्ति ते नराः पशवः स्मृताः । एवमेतन्मयाख्यातं शरीरं ते चतुर्विधम्

ātmānaṃ ye na jānanti te narāḥ paśavaḥ smṛtāḥ / evametanmayākhyātaṃ śarīraṃ te caturvidham

2.31.41

चतुरशीतिलक्षाणि निर्मिता योनयः पुरा । उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव अण्डजाश्च जरायुजाः

caturaśītilakṣāṇi nirmitā yonayaḥ purā / udbhijjāḥ svedajāścaiva aṇḍajāśca jarāyujāḥ

2.31.42

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोहं त्वयानघ

etatte sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭohaṃ tvayānagha

2.31.43