प्रेतखण्ड — Adhyaya 5

इति श्रीगारुडे महापुराणे उत्तरखण्डे प्रेतकल्पे श्रीकृष्णगरुडसंवादे दहनविधिकृच्छ्रलक्षणदग्धागमनरजस्वलामरणविधिपञ्चकमरणप्रायश्चित्तनिरूपणं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- ५ श्रीकृष्ण उवाच । एवं दग्ध्वा नरं प्रेतं स्नात्वा कृत्वा तिलोदकम् । अग्रतः स्त्रीजनो गच्छेद्व्रजेयुः पृष्ठतो नराः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe pretakalpe śrīkṛṣṇagaruḍasaṃvāde dahanavidhikṛcchralakṣaṇadagdhāgamanarajasvalāmaraṇavidhipañcakamaraṇaprāyaścittanirūpaṇaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 5 śrīkṛṣṇa uvāca / evaṃ dagdhvā naraṃ pretaṃ snātvā kṛtvā tilodakam / agrataḥ strījano gacchedvrajeyuḥ pṛṣṭhato narāḥ

2.5.1

प्राशयेन्निम्बपत्राणि रुदन्तो नामपूर्वकम् । विधातव्यं चाचमनं पाषाणोपरि संस्थिते

prāśayennimbapatrāṇi rudanto nāmapūrvakam / vidhātavyaṃ cācamanaṃ pāṣāṇopari saṃsthite

2.5.2

ते प्रविश्य गृहं सर्वे सुताद्याश्च सपिण्डकाः । भवेयुर्दशरात्रं वै यत आशौचकं खग

te praviśya gṛhaṃ sarve sutādyāśca sapiṇḍakāḥ / bhaveyurdaśarātraṃ vai yata āśaucakaṃ khaga

2.5.3

क्रीतलब्धाशनाः सर्वे स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् । अक्षारलवणान्नाः स्युर्निमज्जेयुश्च ते त्र्यहम्

krītalabdhāśanāḥ sarve svapeyuste pṛthakpṛthak / akṣāralavaṇānnāḥ syurnimajjeyuśca te tryaham

2.5.4

अमांसभोजनाश्चाधः शयीरन्ब्रह्मचारिणः । परस्परं न संस्पृष्टा दानाध्ययनवर्जिताः

amāṃsabhojanāścādhaḥ śayīranbrahmacāriṇaḥ / parasparaṃ na saṃspṛṣṭā dānādhyayanavarjitāḥ

2.5.5

मलिनाश्चाधोमुखाश्च दीना भोगविवर्जिताः । अङ्गसंवाहनं केशमार्जनं वर्जयन्ति ते

malināścādhomukhāśca dīnā bhogavivarjitāḥ / aṅgasaṃvāhanaṃ keśamārjanaṃ varjayanti te

2.5.6

मृन्मये पत्रजे वापि भुञ्जीरंस्ते च भाजने । उवासन्तु ते कुर्युरेकाहमथ वा त्र्यहम्

mṛnmaye patraje vāpi bhuñjīraṃste ca bhājane / uvāsantu te kuryurekāhamatha vā tryaham

2.5.7

गरुड उवाच । आशौचिन इति प्रोक्तमाशौचस्य च वै प्रभो । लक्षणं किं कियत्कालं भाव्यं वा तद्युतैर्नरैः

garuḍa uvāca / āśaucina iti proktamāśaucasya ca vai prabho / lakṣaṇaṃ kiṃ kiyatkālaṃ bhāvyaṃ vā tadyutairnaraiḥ

2.5.8

शृकृष्ण उवाच । अपनोद्यन्त्विदं कालादिभिराशु निषेधकृत् । पिण्डाध्ययनदानादेः पुङ्गतो ऽतिशयो हि तत्

śṛkṛṣṇa uvāca / apanodyantvidaṃ kālādibhirāśu niṣedhakṛt / piṇḍādhyayanadānādeḥ puṅgato 'tiśayo hi tat

2.5.9

दशाहं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते । जनने ऽप्येवमेव स्यान्निपुणं शुद्धिमिच्छताम्

daśāhaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate / janane 'pyevameva syānnipuṇaṃ śuddhimicchatām

2.5.10

जन्मन्येकोदकानान्तुत्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते । शावस्य शेषाच्छुध्यन्ति त्र्यहादुदकदायिनः

janmanyekodakānāntutrirātrācchuddhiriṣyate / śāvasya śeṣācchudhyanti tryahādudakadāyinaḥ

2.5.11

आदन्तजननत्सद्य आ चौलान्नैशिकी स्मृता । त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्

ādantajananatsadya ā caulānnaiśikī smṛtā / trirātramā vratādeśāddaśarātramataḥ param

2.5.12

आशौचं ते समाख्यातं संक्षेपात्प्रकृतं ब्रुवे । जलं त्रिदिवमाकाशे स्थाप्यं क्षीरञ्च मृन्मये

āśaucaṃ te samākhyātaṃ saṃkṣepātprakṛtaṃ bruve / jalaṃ tridivamākāśe sthāpyaṃ kṣīrañca mṛnmaye

2.5.13

अत्र स्नाहि पिबात्रेति मन्त्रेणानेन काश्यप । काष्ठत्रये गुणैर्बद्धे प्रीत्यै रात्रौ चतुष्पथे

atra snāhi pibātreti mantreṇānena kāśyapa / kāṣṭhatraye guṇairbaddhe prītyai rātrau catuṣpathe

2.5.14

प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा सप्तमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं कार्यं दिने तद्गोत्रजैः सह

prathame 'hni tṛtīye vā saptame navame tathā / asthisaṃcayanaṃ kāryaṃ dine tadgotrajaiḥ saha

2.5.15

तदूर्ध्वमङ्गसंस्पर्शः सपिण्डानां विधीयते । योग्याः सर्वक्रियाणां च समानसलिलास्तथा

tadūrdhvamaṅgasaṃsparśaḥ sapiṇḍānāṃ vidhīyate / yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ ca samānasalilāstathā

2.5.16

प्रेतपिण्डं बहिर्दद्याद्दर्भमात्रविवर्जितम् । प्रागुदीच्यां चरुं कृत्वा स्नात्वा प्रयतमानसः

pretapiṇḍaṃ bahirdadyāddarbhamātravivarjitam / prāgudīcyāṃ caruṃ kṛtvā snātvā prayatamānasaḥ

2.5.17

भूमावसंस्कृतानां च संस्कृतानां कुशेषु च । नवभिर्दिवसैः पिण्डान्नव दद्यात्समाहितः

bhūmāvasaṃskṛtānāṃ ca saṃskṛtānāṃ kuśeṣu ca / navabhirdivasaiḥ piṇḍānnava dadyātsamāhitaḥ

2.5.18

दशमं पिण्डमुत्सृज्य रात्रिशेषे शुचिर्भवेत् । असगोत्रः सगोत्रो वा यदि स्त्री यति वा पुमान्

daśamaṃ piṇḍamutsṛjya rātriśeṣe śucirbhavet / asagotraḥ sagotro vā yadi strī yati vā pumān

2.5.19

प्रथमे ऽहनि यो दद्यात्स दशाहं समापयेत् । शालिना सक्तुभिर्वापि शाकैर्वाप्यथ निर्वपेत्

prathame 'hani yo dadyātsa daśāhaṃ samāpayet / śālinā saktubhirvāpi śākairvāpyatha nirvapet

2.5.20

प्रथमे ऽहनि यद्द्रव्यं तदेव स्याद्दशाहिकम् । यावदाशौचमेकैकस्याञ्जलेर्दानमुच्यते

prathame 'hani yaddravyaṃ tadeva syāddaśāhikam / yāvadāśaucamekaikasyāñjalerdānamucyate

2.5.21

यद्वा यस्मिन्दिने दानं तस्मिंस्तद्दिनसंख्यया । दशाहे ऽञ्जलयः पक्षिन्पञ्चाशदन्तिमे

yadvā yasmindine dānaṃ tasmiṃstaddinasaṃkhyayā / daśāhe 'ñjalayaḥ pakṣinpañcāśadantime

2.5.22

द्विवृद्ध्या वा भवेत्पक्षिन्नञ्जलीनां शतं पुनः । यदाहि त्र्यहमाशौचं तदा वाञ्जलयो दश

dvivṛddhyā vā bhavetpakṣinnañjalīnāṃ śataṃ punaḥ / yadāhi tryahamāśaucaṃ tadā vāñjalayo daśa

2.5.23

त्रयो ऽञ्जलय एवं तु प्रथमे ऽहनिवै तदा । चत्वारस्तु द्वितीये ऽह्नि तृतीये स्युस्त्रयस्तथा

trayo 'ñjalaya evaṃ tu prathame 'hanivai tadā / catvārastu dvitīye 'hni tṛtīye syustrayastathā

2.5.24

शताञ्जलि यदा पक्षिन्नाद्ये त्रिंशत्तदाहनि । चत्वारिंशद्द्वितीये ऽह्नि त्रिंशदह्नि तृतीयके

śatāñjali yadā pakṣinnādye triṃśattadāhani / catvāriṃśaddvitīye 'hni triṃśadahni tṛtīyake

2.5.25

एवं जलस्याञ्जलयो विभाज्याः पक्षयोर्द्वयोः । सर्वेषु पितृकार्येषु पुत्रो मुक्यो ऽधिकारवान्

evaṃ jalasyāñjalayo vibhājyāḥ pakṣayordvayoḥ / sarveṣu pitṛkāryeṣu putro mukyo 'dhikāravān

2.5.26

पिण्डप्रसेकस्तूष्णीञ्च पुष्पधूपादिकं तथा । दशमे ऽहनि सम्प्राप्ते स्नानं ग्रामाद्वहिश्चरेत्

piṇḍaprasekastūṣṇīñca puṣpadhūpādikaṃ tathā / daśame 'hani samprāpte snānaṃ grāmādvahiścaret

2.5.27

तत्र त्याज्यानि वासांसि केशश्मश्रुनखानि च । विप्रः शुध्यत्यपः स्पृष्ट्वा क्षत्त्रियो वाहनं तथा

tatra tyājyāni vāsāṃsi keśaśmaśrunakhāni ca / vipraḥ śudhyatyapaḥ spṛṣṭvā kṣattriyo vāhanaṃ tathā

2.5.28

वैश्यः प्रतोदं रश्मीन्वा शूद्रो यष्टिं कृतक्रियः । मृतादल्पवयोभिश्च सपिण्डैः परिवापनम्

vaiśyaḥ pratodaṃ raśmīnvā śūdro yaṣṭiṃ kṛtakriyaḥ / mṛtādalpavayobhiśca sapiṇḍaiḥ parivāpanam

2.5.29

कार्यन्तु षोडशी षड्भिः पिण्डैर्दशभिरैव च । प्रथमा मलिना ह्येतैरादशाहं मृतेर्भवेत्

kāryantu ṣoḍaśī ṣaḍbhiḥ piṇḍairdaśabhiraiva ca / prathamā malinā hyetairādaśāhaṃ mṛterbhavet

2.5.30

दिनानि दश यान्षिण्डान्कुर्वन्त्यत्र सुतादयः । प्रत्यहं ते विभज्यन्ते चतुर्भागैः खगोत्तम

dināni daśa yānṣiṇḍānkurvantyatra sutādayaḥ / pratyahaṃ te vibhajyante caturbhāgaiḥ khagottama

2.5.31

भागद्वयेन देहः स्यात्तृतीयेन यमानुगाः । तृप्यन्ति हि चतुर्थेन स्वयमप्युपजीवति

bhāgadvayena dehaḥ syāttṛtīyena yamānugāḥ / tṛpyanti hi caturthena svayamapyupajīvati

2.5.32

अहोरात्रैस्तु नवभिर्देहो निष्पत्तिमाप्नुयात् । शिरस्त्वाद्येन पिण्डेन प्रेतस्य क्रियते तथा

ahorātraistu navabhirdeho niṣpattimāpnuyāt / śirastvādyena piṇḍena pretasya kriyate tathā

2.5.33

द्वितीयेन तु कर्णाक्षिनासिकं तु समासतः । गलांसभुजवक्षश्च तृतीयेन तथा क्रमात्

dvitīyena tu karṇākṣināsikaṃ tu samāsataḥ / galāṃsabhujavakṣaśca tṛtīyena tathā kramāt

2.5.34

चतुर्थेन च पिण्डेन नाभिलिङ्गगुदं तथा । जानुजङ्घं तथा पादौ पञ्चमेन तु सर्वदा

caturthena ca piṇḍena nābhiliṅgagudaṃ tathā / jānujaṅghaṃ tathā pādau pañcamena tu sarvadā

2.5.35

सर्वमर्माणि षष्ठेन सप्तमेन तु नाडयः । दन्तलोमान्यष्टमेन वीर्यन्तु नवमेन च

sarvamarmāṇi ṣaṣṭhena saptamena tu nāḍayaḥ / dantalomānyaṣṭamena vīryantu navamena ca

2.5.36

दशमेन तु पूर्णत्वं तृप्तता क्षुद्विपर्ययः । मध्यमां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व मे

daśamena tu pūrṇatvaṃ tṛptatā kṣudviparyayaḥ / madhyamāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva me

2.5.37

विष्णवादिविष्णुपर्यन्तान्येकादश तथा खग । श्राद्धानि पञ्च देवानामित्येषां मध्यषीडशी

viṣṇavādiviṣṇuparyantānyekādaśa tathā khaga / śrāddhāni pañca devānāmityeṣāṃ madhyaṣīḍaśī

2.5.38

निमित्तं दुर्मतिं कृत्वा यदि नारायणो बलिः । एकादशाहे कर्तव्यो वृषोत्सर्गो ऽपि तत्र वै

nimittaṃ durmatiṃ kṛtvā yadi nārāyaṇo baliḥ / ekādaśāhe kartavyo vṛṣotsargo 'pi tatra vai

2.5.39

एकादशाहे प्रेतस्य यस्यात्सृज्येत नो वृषः । प्रेतत्वं सुस्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि

ekādaśāhe pretasya yasyātsṛjyeta no vṛṣaḥ / pretatvaṃ susthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi

2.5.40

अकृत्वा यद्वृषोत्सर्गं कृतं वै पिण्डपातनम् । निष्फलं सकलं विद्यात्प्रमीताय न तद्भवेत्

akṛtvā yadvṛṣotsargaṃ kṛtaṃ vai piṇḍapātanam / niṣphalaṃ sakalaṃ vidyātpramītāya na tadbhavet

2.5.41

वृषोत्सर्गादृते नान्यत्किञ्चिदस्ति महीतले । पुत्रः पत्न्यथ दौहित्रः पिता वा दुहिताथ वा

vṛṣotsargādṛte nānyatkiñcidasti mahītale / putraḥ patnyatha dauhitraḥ pitā vā duhitātha vā

2.5.42

मृतादनन्तरं तस्य ध्रुवं कार्यो वृषोत्सवः । चतुर्वत्सतरीयुक्तो यस्योत्सृज्येत वा वृषः

mṛtādanantaraṃ tasya dhruvaṃ kāryo vṛṣotsavaḥ / caturvatsatarīyukto yasyotsṛjyeta vā vṛṣaḥ

2.5.43

अलङ्कृतो विधानेन प्रेतत्वं तस्य नो भवेत् । एकादशे ऽह्नि सम्प्राप्ते वृषालाभो भवेद्यदि

alaṅkṛto vidhānena pretatvaṃ tasya no bhavet / ekādaśe 'hni samprāpte vṛṣālābho bhavedyadi

2.5.44

दर्भैः पिष्टैस्तु सम्पाद्य तं वृषं मोचयेद्वुधः । वृषोत्सर्जनवेलायां वृषाभाव (लाभ) कथञ्चन

darbhaiḥ piṣṭaistu sampādya taṃ vṛṣaṃ mocayedvudhaḥ / vṛṣotsarjanavelāyāṃ vṛṣābhāva (lābha) kathañcana

2.5.45

मृत्तिकाभिस्तु दर्भैर्वा वृषं कृत्वा विमोचयेत् । यदिष्टं जीवतस्तस्य दद्यादेकादशे ऽहनि

mṛttikābhistu darbhairvā vṛṣaṃ kṛtvā vimocayet / yadiṣṭaṃ jīvatastasya dadyādekādaśe 'hani

2.5.46

मृतमुद्दिश्य दातव्यं शय्याधेन्वादिकं तथा । विप्रान्बहून् भोजयीत प्रेतस्य क्षुद्विशान्तये

mṛtamuddiśya dātavyaṃ śayyādhenvādikaṃ tathā / viprānbahūn bhojayīta pretasya kṣudviśāntaye

2.5.47

तृतीयां षोडशीं वच्मि वैनतेय शृणुष्व ताम् । द्वादश प्रतिमास्यानि आद्यं षाण्मासिकं तथा

tṛtīyāṃ ṣoḍaśīṃ vacmi vainateya śṛṇuṣva tām / dvādaśa pratimāsyāni ādyaṃ ṣāṇmāsikaṃ tathā

2.5.48

सपिण्डीकरणं चैव तृतीया षोडशी मता । द्वादशाहे त्रिपक्षे च षण्मासे मासिके ऽब्दिके

sapiṇḍīkaraṇaṃ caiva tṛtīyā ṣoḍaśī matā / dvādaśāhe tripakṣe ca ṣaṇmāse māsike 'bdike

2.5.49

तृतीयां षोडशीमेनां वदन्ति मतभेदतः । यस्यैता नि न दत्तानि प्रेतश्राद्धानि षोडश

tṛtīyāṃ ṣoḍaśīmenāṃ vadanti matabhedataḥ / yasyaitā ni na dattāni pretaśrāddhāni ṣoḍaśa

2.5.50

पिशाचत्वं स्थिरं तस्य दत्तैः श्राद्धशतैरपि । एकादशे द्वादशे वा दिने आद्यं प्रकीर्तितम्

piśācatvaṃ sthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi / ekādaśe dvādaśe vā dine ādyaṃ prakīrtitam

2.5.51

मासादौ प्रतिमासञ्च शुद्धं मृततिथौ खग । एकेनाह्ना त्रिभिर्वापि हीनेषु विनतासुत

māsādau pratimāsañca śuddhaṃ mṛtatithau khaga / ekenāhnā tribhirvāpi hīneṣu vinatāsuta

2.5.52

मासषण्मासवर्षेषु त्रिपक्षेषु भवन्ति हि । श्राद्धान्यथस्यात्सापिण्ड्यं पूर्णे वर्षे तदर्धके

māsaṣaṇmāsavarṣeṣu tripakṣeṣu bhavanti hi / śrāddhānyathasyātsāpiṇḍyaṃ pūrṇe varṣe tadardhake

2.5.53

त्रिपक्षे ऽभ्युदये वापि द्वादशाहे ऽथ वा नृणाम् । आनन्त्यात्कुलधर्माणां पुंसाञ्चैवायुषः क्षयात्

tripakṣe 'bhyudaye vāpi dvādaśāhe 'tha vā nṛṇām / ānantyātkuladharmāṇāṃ puṃsāñcaivāyuṣaḥ kṣayāt

2.5.54

अस्थिरत्वाच्छरीरस्य द्वादशाहे प्रशस्यते । सपिण्डीकरणेष्वेवं विधिं पक्षीन्द्र मे शृणु

asthiratvāccharīrasya dvādaśāhe praśasyate / sapiṇḍīkaraṇeṣvevaṃ vidhiṃ pakṣīndra me śṛṇu

2.5.55

एकोद्दिष्टविधानेन कार्यं तदपि काश्यप । तिलगन्धोदकैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

ekoddiṣṭavidhānena kāryaṃ tadapi kāśyapa / tilagandhodakairyuktaṃ kuryātpātracatuṣṭayam

2.5.56

पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पित्र्यं पात्रत्रयं तथा । सेचयेत्पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं खग त्रिषु

pātraṃ pretasya tatraikaṃ pitryaṃ pātratrayaṃ tathā / secayetpitṛpātreṣu pretapātraṃ khaga triṣu

2.5.57

चतुरो निर्वपेत्पिण्डान्पूर्वन्तेषु समापयेत् । ततः प्रभृति वै प्रेतः पितृसामान्यमश्नुते

caturo nirvapetpiṇḍānpūrvanteṣu samāpayet / tataḥ prabhṛti vai pretaḥ pitṛsāmānyamaśnute

2.5.58

ततः पितृत्वमापन्ने तस्मिन्प्रेते खगेश्वर । श्राद्धधर्मैरशेषैस्तु तत्पूर्वानर्चयेत्पितॄन्

tataḥ pitṛtvamāpanne tasminprete khageśvara / śrāddhadharmairaśeṣaistu tatpūrvānarcayetpitṝn

2.5.59

एकचित्यारोहणे च एकाह्नि मरणे तथा । सापिण्ड्यन्तु स्त्रिया नास्ति मृते भर्तुः स्त्रियो भवेत्

ekacityārohaṇe ca ekāhni maraṇe tathā / sāpiṇḍyantu striyā nāsti mṛte bhartuḥ striyo bhavet

2.5.60

पाकैक्यमथ कालैक्यं कर्त्रैक्यञ्च भवेत्खग । श्राद्धादौ सह दाहे च पतिपत्न्योर्न संशयः

pākaikyamatha kālaikyaṃ kartraikyañca bhavetkhaga / śrāddhādau saha dāhe ca patipatnyorna saṃśayaḥ

2.5.61

भर्तुर्मृततिथेरन्यतिथौ चितिमथारुहेत् । तांमृताहनि तु सम्प्राप्ते पृथक् पिण्डेन योजयेत्

bharturmṛtatitheranyatithau citimathāruhet / tāṃmṛtāhani tu samprāpte pṛthak piṇḍena yojayet

2.5.62

प्रत्यब्दञ्च युगपत्तु समापयेत्

pratyabdañca yugapattu samāpayet

2.5.63

यस्य संवत्सरादर्वाक् सपिण्डीकरणं भवेत् । मासिकञ्चोदकुम्भञ्च देयं तस्यापि वत्सरम्

yasya saṃvatsarādarvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ bhavet / māsikañcodakumbhañca deyaṃ tasyāpi vatsaram

2.5.64

नवश्राद्धं सपिण्डत्वं श्राद्धान्यपि च षोडश । एकेनैव तु कार्याणि संविभक्तधनेष्वपि

navaśrāddhaṃ sapiṇḍatvaṃ śrāddhānyapi ca ṣoḍaśa / ekenaiva tu kāryāṇi saṃvibhaktadhaneṣvapi

2.5.65

पितामहीभिः सापिण्ड्यं तथा मातामहैः सह । उक्तं भर्त्रापि सापिण्ड्यं स्त्रिया वेषयभेदतः

pitāmahībhiḥ sāpiṇḍyaṃ tathā mātāmahaiḥ saha / uktaṃ bhartrāpi sāpiṇḍyaṃ striyā veṣayabhedataḥ

2.5.66

नवश्राद्धस्य ते कालं वक्ष्यामि शृणु काश्यप । मरणाह्नि मृतिस्थाने श्राद्धं पक्षिन्प्रकल्पयेत्

navaśrāddhasya te kālaṃ vakṣyāmi śṛṇu kāśyapa / maraṇāhni mṛtisthāne śrāddhaṃ pakṣinprakalpayet

2.5.67

द्वितीयञ्च ततो मार्गे विश्रामो यत्र कारितः । ततः सञ्चयनस्थाने तृतीयं श्राद्धमुच्यते

dvitīyañca tato mārge viśrāmo yatra kāritaḥ / tataḥ sañcayanasthāne tṛtīyaṃ śrāddhamucyate

2.5.68

पञ्चमे सप्तमे तद्वदष्टमे नवमे तथा । दशमैकादशे चैव नव श्राद्धानि वै खग

pañcame saptame tadvadaṣṭame navame tathā / daśamaikādaśe caiva nava śrāddhāni vai khaga

2.5.69

श्राद्धानि नव चैतानि तृतीया षोडशी स्मृता । एकोद्दिष्टविधानेन कार्याणि मनुजैस्तथा

śrāddhāni nava caitāni tṛtīyā ṣoḍaśī smṛtā / ekoddiṣṭavidhānena kāryāṇi manujaistathā

2.5.70

प्रथमे ऽह्नि तृतीये वा पञ्चमे सप्तमे तथा । नवमैकादशे चैव नवश्राद्धं प्रकीर्तितम्

prathame 'hni tṛtīye vā pañcame saptame tathā / navamaikādaśe caiva navaśrāddhaṃ prakīrtitam

2.5.71

उच्यन्ते षडिमानीह नव स्युरपि यागेतः । उक्तानि ते मया तानि ऋषीणां मतभेदतः

ucyante ṣaḍimānīha nava syurapi yāgetaḥ / uktāni te mayā tāni ṛṣīṇāṃ matabhedataḥ

2.5.72

रूढिपक्षो ममाभीष्टो योगः कैश्चिदिहेष्यते । आद्ये द्वितीये दातव्यस्तथैवैकं पवित्रकम्

rūḍhipakṣo mamābhīṣṭo yogaḥ kaiścidiheṣyate / ādye dvitīye dātavyastathaivaikaṃ pavitrakam

2.5.73

प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु । प्रश्रस्तत्राभिरण्येति यजमानद्विजन्मना

pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu / praśrastatrābhiraṇyeti yajamānadvijanmanā

2.5.74

अक्षय्यममुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा । एकोद्दिष्टं मे निबोध चेत्थमावत्सरं स्मृतम्

akṣayyamamukasyeti vaktavyaṃ viratau tathā / ekoddiṣṭaṃ me nibodha cetthamāvatsaraṃ smṛtam

2.5.75

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं यानि श्राद्धानि षोडश । एकोद्दिष्टविधानेन चरेद्वा पार्वणादृते

sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ yāni śrāddhāni ṣoḍaśa / ekoddiṣṭavidhānena caredvā pārvaṇādṛte

2.5.76

प्रत्यब्दं यो यथा कुर्यात्तथा कुर्यात्स तान्यपि । एकादशे द्वादशे ऽह्नि प्रेतो भुङ्क्ते दिनद्वयम्

pratyabdaṃ yo yathā kuryāttathā kuryātsa tānyapi / ekādaśe dvādaśe 'hni preto bhuṅkte dinadvayam

2.5.77

योषितः पुरुषस्यापि पिण्डं प्रेतेति निर्वपेत् । सापिण्ड्ये तु कृते तस्य प्रेतशब्दो निवर्तते

yoṣitaḥ puruṣasyāpi piṇḍaṃ preteti nirvapet / sāpiṇḍye tu kṛte tasya pretaśabdo nivartate

2.5.78

दीपदानं प्रकर्तव्यमावर्षन्तु गृहाद्बहिः । अन्नं दीपो जलं वस्त्रमन्यद्वादीयते च यत्

dīpadānaṃ prakartavyamāvarṣantu gṛhādbahiḥ / annaṃ dīpo jalaṃ vastramanyadvādīyate ca yat

2.5.79

तृप्तिदं प्रेतशब्देन सपिण्डीकरणावधि । अब्दकृत्यं मयोक्तन्ते समासाद्विनतासुत

tṛptidaṃ pretaśabdena sapiṇḍīkaraṇāvadhi / abdakṛtyaṃ mayoktante samāsādvinatāsuta

2.5.80

वैवस्वतगृहे यानं यथा तत्तु निबोधमेः । त्रयोदशे ऽह्नि श्रवणाकर्मणोनन्तरन्तु सः

vaivasvatagṛhe yānaṃ yathā tattu nibodhameḥ / trayodaśe 'hni śravaṇākarmaṇonantarantu saḥ

2.5.81

त्वग्गृहीताहिवत्तार्क्ष्य गृहीतो यमकिङ्करैः । तस्मिन्मार्गे व्रजत्येको गृहीत इव मर्कटः

tvaggṛhītāhivattārkṣya gṛhīto yamakiṅkaraiḥ / tasminmārge vrajatyeko gṛhīta iva markaṭaḥ

2.5.82

वाय्वग्रसारिवद्रूपं देहमन्यत्प्रपद्यते । तत्पिण्डजं पातनार्थमन्यत्तु पितृसम्भवम्

vāyvagrasārivadrūpaṃ dehamanyatprapadyate / tatpiṇḍajaṃ pātanārthamanyattu pitṛsambhavam

2.5.83

तत्प्रमाणवयो ऽवस्थासंस्थानां प्रग्भवो यथा । षडशीति सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः

tatpramāṇavayo 'vasthāsaṃsthānāṃ pragbhavo yathā / ṣaḍaśīti sahasrāṇi yojanānāṃ pramāṇataḥ

2.5.84

अध्वान्तरालिको ज्ञेयो यममानुषलोकयोः । साधिकार्धक्रोशयुतं योजनानां शतद्वयम्

adhvāntarāliko jñeyo yamamānuṣalokayoḥ / sādhikārdhakrośayutaṃ yojanānāṃ śatadvayam

2.5.85

चत्वारिं शत्तथा सप्त प्रत्यहं याति तत्र सः । अष्टाचत्वारिंशता च त्रैंशता दिवसैरिति

catvāriṃ śattathā sapta pratyahaṃ yāti tatra saḥ / aṣṭācatvāriṃśatā ca traiṃśatā divasairiti

2.5.86

वैवस्वतपुरं याति कृष्यमाणो यमानुगैः । एवं क्रमेण यातब्ये मार्गे पापरतैस्तु यत्

vaivasvatapuraṃ yāti kṛṣyamāṇo yamānugaiḥ / evaṃ krameṇa yātabye mārge pāparataistu yat

2.5.87

जायते सप्रपञ्चं तच्छृणु त्वमरुणानुज । त्रयोदशदिने दत्तः पाशैर्बद्ध्वातिदारुणैः

jāyate saprapañcaṃ tacchṛṇu tvamaruṇānuja / trayodaśadine dattaḥ pāśairbaddhvātidāruṇaiḥ

2.5.88

यमस्याङ्कुशहस्तो वै भृकुटीकुटिलाननः । दण्डप्रहारसम्भ्रान्तः कृष्यते दक्षिणां दिशम्

yamasyāṅkuśahasto vai bhṛkuṭīkuṭilānanaḥ / daṇḍaprahārasambhrāntaḥ kṛṣyate dakṣiṇāṃ diśam

2.5.89

कुशकण्टकवल्मीकशङ्कुपाषाणकर्कशे । तथा प्रदीप्तज्वलने क्वचिच्छ्वभ्रशतोत्कटे

kuśakaṇṭakavalmīkaśaṅkupāṣāṇakarkaśe / tathā pradīptajvalane kvacicchvabhraśatotkaṭe

2.5.90

प्रदीप्तादित्यतप्ते च दह्यमानः सदंशके । कृष्यते यमदूतैश्च शिवावन्नादभीषणैः

pradīptādityatapte ca dahyamānaḥ sadaṃśake / kṛṣyate yamadūtaiśca śivāvannādabhīṣaṇaiḥ

2.5.91

प्रयातिः दारुणे मार्गे पापकर्मा यमालये । कलेवरे दह्यमाने महान्तं क्षयमृच्छति

prayātiḥ dāruṇe mārge pāpakarmā yamālaye / kalevare dahyamāne mahāntaṃ kṣayamṛcchati

2.5.92

भक्ष्यमाणे तथैवाङ्गे भिद्यमाने च दारुणम् । छिद्यमाने चिरतरं जन्तुर्दुः खमवाप्नुते

bhakṣyamāṇe tathaivāṅge bhidyamāne ca dāruṇam / chidyamāne cirataraṃ janturduḥ khamavāpnute

2.5.93

स्वेन कर्मवि पाकेन देहान्तरगतो ऽपि सन् । पुराणि षोडशामुष्मन्मार्गे तानि च मे शृणु

svena karmavi pākena dehāntaragato 'pi san / purāṇi ṣoḍaśāmuṣmanmārge tāni ca me śṛṇu

2.5.94

याम्यं सौरिपुरं नगेद्वभवनं गन्धर्वशैलागमौ क्रौञ्चं क्रूरपुरं विचित्रभवनं बह्वापदं दुः खदम् । नानाक्रन्दपुरं सुतप्तभवनं रौद्रं पयोवर्षणं शीताढ्यं बहुभीतिषोडशपुराण्येतान्यदृष्टनि ते

yāmyaṃ sauripuraṃ nagedvabhavanaṃ gandharvaśailāgamau krauñcaṃ krūrapuraṃ vicitrabhavanaṃ bahvāpadaṃ duḥ khadam / nānākrandapuraṃ sutaptabhavanaṃ raudraṃ payovarṣaṇaṃ śītāḍhyaṃ bahubhītiṣoḍaśapurāṇyetānyadṛṣṭani te

2.5.95

तत्र याम्य पुरं गच्छन्पुत्रपुत्रेति च ब्रुवन् । हाहेति क्रन्दते नित्यं स्वकृतं दुष्कृतं स्मरन्

tatra yāmya puraṃ gacchanputraputreti ca bruvan / hāheti krandate nityaṃ svakṛtaṃ duṣkṛtaṃ smaran

2.5.96

अष्टादशोदिने तार्क्ष्य तत्पुर प्राप्नुयादसौ । पुष्पभद्रा नदी यत्र न्यग्रोधः प्रियदर्शनः

aṣṭādaśodine tārkṣya tatpura prāpnuyādasau / puṣpabhadrā nadī yatra nyagrodhaḥ priyadarśanaḥ

2.5.97

विश्रामेच्छां करोत्यत्र कारयन्ति न ते भटाः । क्षितौ दत्तं सुतैस्तस्य स्नेहाद्वा कृपया तथा

viśrāmecchāṃ karotyatra kārayanti na te bhaṭāḥ / kṣitau dattaṃ sutaistasya snehādvā kṛpayā tathā

2.5.98

मासिकं पिण्डमश्नाति ततः सौरिपुरं व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते मुद्गराहतिपीडितः

māsikaṃ piṇḍamaśnāti tataḥ sauripuraṃ vrajet / vrajannevaṃ pralapate mudgarāhatipīḍitaḥ

2.5.99

जलाशयो नैव कृतो मया तदा मनुष्यतृप्त्यै पशुपक्षितृप्तय । गोतृप्तिहेतोर्न च गोचरः कृतः शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

jalāśayo naiva kṛto mayā tadā manuṣyatṛptyai paśupakṣitṛptaya / gotṛptihetorna ca gocaraḥ kṛtaḥ śarīra he nistara yattvayā kṛtam

2.5.100

तत्र नाम्ना तु राजासौ जङ्गमः कामरूपधृक् । भयात् तद्दर्शनाज्जाताद्भुङ्क्ते पिण्डं स शङ्कितः

tatra nāmnā tu rājāsau jaṅgamaḥ kāmarūpadhṛk / bhayāt taddarśanājjātādbhuṅkte piṇḍaṃ sa śaṅkitaḥ

2.5.101

त्रिपक्षे जलसंयुक्तं क्षितौ दत्तं ततो व्रजेत् । व्रजन्नेवं प्रलपते खड्गाघातप्रपीडितः

tripakṣe jalasaṃyuktaṃ kṣitau dattaṃ tato vrajet / vrajannevaṃ pralapate khaḍgāghātaprapīḍitaḥ

2.5.102

न नित्यदानं न गवाह्निकं कृतं पुस्तं च दत्तं न हि वेदशास्त्रयोः । पुराणदृष्टो न हि सेवितो ऽध्वा शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

na nityadānaṃ na gavāhnikaṃ kṛtaṃ pustaṃ ca dattaṃ na hi vedaśāstrayoḥ / purāṇadṛṣṭo na hi sevito 'dhvā śarīra he nistara yattvayā kṛtam

2.5.103

नगेन्द्रनगरं गत्वा भुक्त्वा चान्नं तथाविधम् । मासि द्वितीये यद्दत्तं बान्धवैस्तु ततो व्रजेत्

nagendranagaraṃ gatvā bhuktvā cānnaṃ tathāvidham / māsi dvitīye yaddattaṃ bāndhavaistu tato vrajet

2.5.104

व्रजन्नेवं प्रलपते कृपाणत्सरुताडितः । पराधानमभूत्सर्वंमम मूर्खशिरोमणेः

vrajannevaṃ pralapate kṛpāṇatsarutāḍitaḥ / parādhānamabhūtsarvaṃmama mūrkhaśiromaṇeḥ

2.5.105

महता पुण्ययोगेन मानुष्यं लब्धवानहम् । तृतीये मासि सम्प्राप्ते गन्धर्वनगरे शुभम्

mahatā puṇyayogena mānuṣyaṃ labdhavānaham / tṛtīye māsi samprāpte gandharvanagare śubham

2.5.106

तृतीयमासिकं पिण्डं तत्र भुक्त्वा ब्रजत्यसौ । व्रजन्नेवं विलपते तदग्रेणाहतः पथि

tṛtīyamāsikaṃ piṇḍaṃ tatra bhuktvā brajatyasau / vrajannevaṃ vilapate tadagreṇāhataḥ pathi

2.5.107

मया न दत्तं न हुतं हुताशने तपो न तप्तं हिमशैलगह्वरे । न सेवितं गाङ्गमहो महाजलं शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

mayā na dattaṃ na hutaṃ hutāśane tapo na taptaṃ himaśailagahvare / na sevitaṃ gāṅgamaho mahājalaṃ śarīra he nistara yattvayā kṛtam

2.5.108

तुर्ये शैलागमं मासि प्राप्नुयात्तत्र वर्षणम् । तस्योपरि भवेत्पक्षिन्पाषाणानां निरन्तरम्

turye śailāgamaṃ māsi prāpnuyāttatra varṣaṇam / tasyopari bhavetpakṣinpāṣāṇānāṃ nirantaram

2.5.109

चतुर्थमासिकं श्राद्धं भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । स पतन्नेव विलपन्पाषाणाद्यतिपीडितः

caturthamāsikaṃ śrāddhaṃ bhuktvā tatra prasarpati / sa patanneva vilapanpāṣāṇādyatipīḍitaḥ

2.5.110

न ज्ञानमार्गो न च योगमार्गो न कर्ममार्गो न च भक्तिमार्गः । न साधुसङ्गात्किमपि श्रुतं मया शरीर हे निस्तर यत्त्वया कृतम्

na jñānamārgo na ca yogamārgo na karmamārgo na ca bhaktimārgaḥ / na sādhusaṅgātkimapi śrutaṃ mayā śarīra he nistara yattvayā kṛtam

2.5.111

ततः क्रूरपुर मासि पञ्चमे याति काश्यप । भुवि दत्तं पिण्डजलं भुक्त्वा क्रूरपुरं व्रजेत्

tataḥ krūrapura māsi pañcame yāti kāśyapa / bhuvi dattaṃ piṇḍajalaṃ bhuktvā krūrapuraṃ vrajet

2.5.112

व्रजन्नेवं विलपते पट्टिशैः पातितः पथि । हा मातर्हापितर्भ्रातः सुता हा हा मम स्त्रियः

vrajannevaṃ vilapate paṭṭiśaiḥ pātitaḥ pathi / hā mātarhāpitarbhrātaḥ sutā hā hā mama striyaḥ

2.5.113

युष्माभिर्नोपदिष्टो ऽहमवस्थां प्राप्त ईदृशीम् । एवं लालप्यमानं ते यमदूता वदन्तिहि

yuṣmābhirnopadiṣṭo 'hamavasthāṃ prāpta īdṛśīm / evaṃ lālapyamānaṃ te yamadūtā vadantihi

2.5.114

क्व माता क्व पिता मूढ क्व जाया क्व सुतः सुहृत् । स्वकर्मोपार्जिते भुङ्क्ष्वं मूर्ख याताश्चिरं पथि

kva mātā kva pitā mūḍha kva jāyā kva sutaḥ suhṛt / svakarmopārjite bhuṅkṣvaṃ mūrkha yātāściraṃ pathi

2.5.115

जानासि शम्बलमलं बलमध्वगानां नो ऽशम्बलः प्रयतते परलोकगत्यै । गन्तव्यमस्ति तव निश्चितमेव तेन मार्गेण येन न भवेत् क्रयविक्रयो ऽपि

jānāsi śambalamalaṃ balamadhvagānāṃ no 'śambalaḥ prayatate paralokagatyai / gantavyamasti tava niścitameva tena mārgeṇa yena na bhavet krayavikrayo 'pi

2.5.116

ऊनषाण्मासिके क्रौञ्चे भुक्त्वा पिण्डन्तु सोदकम् । घटीमात्रन्तु विश्रम्य विचित्रनगरं व्रजेत्

ūnaṣāṇmāsike krauñce bhuktvā piṇḍantu sodakam / ghaṭīmātrantu viśramya vicitranagaraṃ vrajet

2.5.117

व्रजन्नेवं विलपते शूलाग्रेण विदारितः

vrajannevaṃ vilapate śūlāgreṇa vidāritaḥ

2.5.118

कुत्र यामि न हि गामि जीवितं हा मृतस्य मरणं पुनर्न वै । इत्थमेव विलपन् प्रयात्यसौ यातनार्हधृतविग्रहः पति

kutra yāmi na hi gāmi jīvitaṃ hā mṛtasya maraṇaṃ punarna vai / itthameva vilapan prayātyasau yātanārhadhṛtavigrahaḥ pati

2.5.119

विचित्रनगरे तत्र विचित्रो नाम पारिथिवः । तत्र षण्मासपिण्डेन तृप्तः सन् व्रजते पुरः

vicitranagare tatra vicitro nāma pārithivaḥ / tatra ṣaṇmāsapiṇḍena tṛptaḥ san vrajate puraḥ

2.5.120

व्रजन्नेवं विलपते प्रासाग्रेण प्रपीडितः

vrajannevaṃ vilapate prāsāgreṇa prapīḍitaḥ

2.5.121

माता भ्राता पिता पुत्रः को ऽपि मे वर्तते न वा । यो मामुद्धरते पापं पतन्तं दुः खसागरे

mātā bhrātā pitā putraḥ ko 'pi me vartate na vā / yo māmuddharate pāpaṃ patantaṃ duḥ khasāgare

2.5.122

व्रजतस्तत्र मार्गे तु तत्र वैतरणी शुभा । शतयोजनविस्तीर्णा पूयशोणितसंकुला

vrajatastatra mārge tu tatra vaitaraṇī śubhā / śatayojanavistīrṇā pūyaśoṇitasaṃkulā

2.5.123

आयाति तत्र दृश्यन्ते नाविका धीवरादयः । ते वदन्ति प्रदत्ता गौर्यदि वैतरणी त्वया । नावमेनां समारोह सुकेनोत्तर वै नदीम्

āyāti tatra dṛśyante nāvikā dhīvarādayaḥ / te vadanti pradattā gauryadi vaitaraṇī tvayā / nāvamenāṃ samāroha sukenottara vai nadīm

2.5.124

तत्र येन प्रदत्ता गौः स सुखेनैव तां तरेत् । अदायी तत्र घृष्येत करग्राहन्तु नाविकैः

tatra yena pradattā gauḥ sa sukhenaiva tāṃ taret / adāyī tatra ghṛṣyeta karagrāhantu nāvikaiḥ

2.5.125

उखैः काकैर्बकोलूकैस्तीक्ष्णतुण्डैर्वितुद्यते । मनुजानां हितं दानमन्ते वैतरणी खग

ukhaiḥ kākairbakolūkaistīkṣṇatuṇḍairvitudyate / manujānāṃ hitaṃ dānamante vaitaraṇī khaga

2.5.126

दत्ता पापं दहेत् सर्वं मम लोकन्तु सा नयेत् । मप्तमे मासि सम्प्राप्ते पुरं बह्वापदं मृतः

dattā pāpaṃ dahet sarvaṃ mama lokantu sā nayet / maptame māsi samprāpte puraṃ bahvāpadaṃ mṛtaḥ

2.5.127

व्रजेत्तु सोदकं भुक्त्वा पिण्डं वै सप्तमासिकम् । व्रजन्नेवं विलपते परिघाहतिपीडितः

vrajettu sodakaṃ bhuktvā piṇḍaṃ vai saptamāsikam / vrajannevaṃ vilapate parighāhatipīḍitaḥ

2.5.128

न दत्तं न हुतं तप्तं न स्नातं न कृतं हितम् । यादृशं चरितं कर्म मूढात्मन् भुङ्क्ष्व तादृशम्

na dattaṃ na hutaṃ taptaṃ na snātaṃ na kṛtaṃ hitam / yādṛśaṃ caritaṃ karma mūḍhātman bhuṅkṣva tādṛśam

2.5.129

मास्यष्टमे दुः खदे तु परे भुक्त्वाथ सोदकम् । पिण्डं प्रयात्सयौ तार्क्ष्य नानाक्रन्दपुरं ततः

māsyaṣṭame duḥ khade tu pare bhuktvātha sodakam / piṇḍaṃ prayātsayau tārkṣya nānākrandapuraṃ tataḥ

2.5.130

प्रयाणे च प्रवदते मुसलाघातपीडितः । क्व जायाचटुलैश्चाटुपटुभिर्वचनैर्मम

prayāṇe ca pravadate musalāghātapīḍitaḥ / kva jāyācaṭulaiścāṭupaṭubhirvacanairmama

2.5.131

भोजनं भल्लभल्लीभिर्मुसलैश्च क्व मारणम् । नवमे मासि दत्तं वै नानाक्रन्दपुरे ततः

bhojanaṃ bhallabhallībhirmusalaiśca kva māraṇam / navame māsi dattaṃ vai nānākrandapure tataḥ

2.5.132

पिण्डमश्राति करुणं नानाक्रन्दान् करोत्यपि । दशमे मासि दत्तं वै सुतप्तभवनं ततः

piṇḍamaśrāti karuṇaṃ nānākrandān karotyapi / daśame māsi dattaṃ vai sutaptabhavanaṃ tataḥ

2.5.133

सरन्नेवं विलपते हलाहतिहतः पथि । क्व सूनुपेशलकरैः पादसंवाहनं मम

sarannevaṃ vilapate halāhatihataḥ pathi / kva sūnupeśalakaraiḥ pādasaṃvāhanaṃ mama

2.5.134

क्व दूतवज्रप्रतिमकैर्मत्पदकर्षणम् । दशमे मासि पिण्डादि तत्र भुक्त्वा प्रसर्पति

kva dūtavajrapratimakairmatpadakarṣaṇam / daśame māsi piṇḍādi tatra bhuktvā prasarpati

2.5.135

मासे चैकादशे पूर्णे पुरं रौद्रं स गच्छति । गच्छन्नेव विलपते यथा पृष्ठे प्रपीडितः

māse caikādaśe pūrṇe puraṃ raudraṃ sa gacchati / gacchanneva vilapate yathā pṛṣṭhe prapīḍitaḥ

2.5.136

क्वाहं सतूलीशयने परिवर्तन् क्षणे क्षणे । भटहस्तभ्रष्टयष्टिकृष्टपृष्ठः क्व वा पुनः

kvāhaṃ satūlīśayane parivartan kṣaṇe kṣaṇe / bhaṭahastabhraṣṭayaṣṭikṛṣṭapṛṣṭhaḥ kva vā punaḥ

2.5.137

क्षितौ दत्तञ्च पिण्डादि भुक्त्वा तत्र ततो व्रजेत् । पयोवर्षणमित्येतन्नामकं पुरमण्डज

kṣitau dattañca piṇḍādi bhuktvā tatra tato vrajet / payovarṣaṇamityetannāmakaṃ puramaṇḍaja

2.5.138

व्रजन्नेवं विलपते कुठारैर्मूर्ध्नि ताडितः । क्व भृत्यकोमलकरैर्गन्धतैलावसेचनम्

vrajannevaṃ vilapate kuṭhārairmūrdhni tāḍitaḥ / kva bhṛtyakomalakarairgandhatailāvasecanam

2.5.139

क्व कीनाशानुगैः क्रोधात्कुठारैः शिरसि व्यथा । ऊनाब्दिकञ्च यच्छ्राद्धं तत्र भुङ्क्ते सुदुः खितः

kva kīnāśānugaiḥ krodhātkuṭhāraiḥ śirasi vyathā / ūnābdikañca yacchrāddhaṃ tatra bhuṅkte suduḥ khitaḥ

2.5.140

संपूर्णे तु ततो वर्षे शीताढ्यं नगरं व्रजेत् । गच्छन्नेवं छुरिकया च्छिन्नजिह्वस्तु रोदिति

saṃpūrṇe tu tato varṣe śītāḍhyaṃ nagaraṃ vrajet / gacchannevaṃ churikayā cchinnajihvastu roditi

2.5.141

प्रियालापैः क्व च ससमधुरत्वस्य वर्णनम् । उक्तमात्रे ऽसिपत्रादिजिह्वाच्छेदः क्व चैव हि

priyālāpaiḥ kva ca sasamadhuratvasya varṇanam / uktamātre 'sipatrādijihvācchedaḥ kva caiva hi

2.5.142

वार्षिकं पिण्डदानादि भुक्त्वा तत्र प्रसर्पति । बहुभीतिकरं तत्तत् पिण्डजं देवमास्थितः

vārṣikaṃ piṇḍadānādi bhuktvā tatra prasarpati / bahubhītikaraṃ tattat piṇḍajaṃ devamāsthitaḥ

2.5.143

प्रकाशयति पाप्पानमात्मानञ्च विनिन्दति । योषिदप्येवमेतस्मिन् मार्गे वै परिदेवति

prakāśayati pāppānamātmānañca vinindati / yoṣidapyevametasmin mārge vai paridevati

2.5.144

ततो याम्यं नातिदूरे नगरं स हि गच्छति । चत्वारिंशद्योजनानि चतुर्युक्तानिविस्तृतम्

tato yāmyaṃ nātidūre nagaraṃ sa hi gacchati / catvāriṃśadyojanāni caturyuktānivistṛtam

2.5.145

त्रयोदश प्रतीहाराः श्रवणा नाम तत्र वै । श्रवणाकर्मतस्तुष्यन्त्यन्यथा क्रोधमाप्नुयुः

trayodaśa pratīhārāḥ śravaṇā nāma tatra vai / śravaṇākarmatastuṣyantyanyathā krodhamāpnuyuḥ

2.5.146

ततस्तत्राशु रक्ताक्षं भिन्नाञ्जनचयोपमम् । मृत्युकालान्तकादीनां मध्ये पश्यति वै यमम्

tatastatrāśu raktākṣaṃ bhinnāñjanacayopamam / mṛtyukālāntakādīnāṃ madhye paśyati vai yamam

2.5.147

दंष्ट्राकरालवदनं भृकुटीदारुणाकृतिम् । विरूपैर्भोषणैर्वक्त्रैर्वृतं व्याधिशतैः प्रभुम्

daṃṣṭrākarālavadanaṃ bhṛkuṭīdāruṇākṛtim / virūpairbhoṣaṇairvaktrairvṛtaṃ vyādhiśataiḥ prabhum

2.5.148

दण्डासक्तमहाबाहुं पाशहस्तं सुभैरवम् । तन्निर्दिष्टां ततो जन्तुर्गतिं याति शुभाशुभाम्

daṇḍāsaktamahābāhuṃ pāśahastaṃ subhairavam / tannirdiṣṭāṃ tato janturgatiṃ yāti śubhāśubhām

2.5.149

पापी पापां गतिं याति यथा ते कथितं पुरा । छत्रोपानहदातारो ये च वेश्मप्रदायकाः

pāpī pāpāṃ gatiṃ yāti yathā te kathitaṃ purā / chatropānahadātāro ye ca veśmapradāyakāḥ

2.5.150

ये तु पुण्यकृतस्तत्र ते पश्यन्ति यमं तदा । सौम्याकृतिं कुण्डलिनं मौलिमन्तं धृतश्रियम्

ye tu puṇyakṛtastatra te paśyanti yamaṃ tadā / saumyākṛtiṃ kuṇḍalinaṃ maulimantaṃ dhṛtaśriyam

2.5.151

एकादशे द्वादशे हि षण्मासे आब्दिके तथा । विप्रान् बहून् भोजयेत् तत्र यन्महती क्षुधा

ekādaśe dvādaśe hi ṣaṇmāse ābdike tathā / viprān bahūn bhojayet tatra yanmahatī kṣudhā

2.5.152

जीवन् पुत्रकलत्रादिप्रदिष्टमितरैः खग । यो न साधयति स्वार्थमेवं पश्चाद्धिखिद्यते

jīvan putrakalatrādipradiṣṭamitaraiḥ khaga / yo na sādhayati svārthamevaṃ paścāddhikhidyate

2.5.153

एतत् ते सर्वमाख्यातं संयमिन्यां यथागति । प्रोक्तमावर्षकृत्यं ते किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

etat te sarvamākhyātaṃ saṃyaminyāṃ yathāgati / proktamāvarṣakṛtyaṃ te kimanyacchrotumicchasi

2.5.154