Adhyaya 19

एकोनविंशो ऽध्यायः पुत्र उवाच इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा कार्तवीर्यो नरेश्वरः । दत्तात्रेयाश्रमं गत्त्वा तं भक्त्या समपूजयत्

ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ putra uvāca ityṛṣervacanaṃ śrutvā kārtavīryo nareśvaraḥ / dattātreyāśramaṃ gattvā taṃ bhaktyā samapūjayat

19.1

पादसंवाहनाद्येन मध्वाद्याहरणेन च । स्त्रक्चन्दनादिगन्धाम्बु-फलाद्यनयनेन च

pādasaṃvāhanādyena madhvādyāharaṇena ca / strakcandanādigandhāmbu-phalādyanayanena ca

19.2

तथान्नसाधनैस्तस्य उच्छिष्टापोहनेन च । परितुष्टो मुनिर्भूतं तमुवाच तथैव सः

tathānnasādhanaistasya ucchiṣṭāpohanena ca / parituṣṭo munirbhūtaṃ tamuvāca tathaiva saḥ

19.3

यथैवोक्ताः पुरा देवा मद्यभोगादिकुत्सनम् । स्त्री चेयं मम पार्श्वस्थेत्येतद्भोगाच्च कुत्सितम्

yathaivoktāḥ purā devā madyabhogādikutsanam / strī ceyaṃ mama pārśvasthetyetadbhogācca kutsitam

19.4

सदैवाहं न मामेवमुपरोद्धुं त्वमर्हसि । अशक्तमुपकाराय शक्तमाराधयस्व भोः

sadaivāhaṃ na māmevamuparoddhuṃ tvamarhasi / aśaktamupakārāya śaktamārādhayasva bhoḥ

19.5

जड उवाच तेनैवमुक्तो मुनिना स्मृत्वा गर्गवचश्च तत् । प्रत्युवाच प्रणम्यैनं सार्तवीर्यार्जुनस्तदा

jaḍa uvāca tenaivamukto muninā smṛtvā gargavacaśca tat / pratyuvāca praṇamyainaṃ sārtavīryārjunastadā

19.6

अर्जुन उवाच किं मां मोहयसे देव ! स्वां मायां समुपाश्रितः । अनघस्त्वं तथैवेयं देवी सर्वभवारणिः

arjuna uvāca kiṃ māṃ mohayase deva ! svāṃ māyāṃ samupāśritaḥ / anaghastvaṃ tathaiveyaṃ devī sarvabhavāraṇiḥ

19.7

इत्युक्तः प्रीतिमान् देवस्ततस्तं प्रत्युवाच ह । कार्तवीर्यं महाभागं वशीकृतमहीतलम्

ityuktaḥ prītimān devastatastaṃ pratyuvāca ha / kārtavīryaṃ mahābhāgaṃ vaśīkṛtamahītalam

19.8

वरं वृणीष्व गुह्यं मे यत् त्वया समुदीरितम् । तेन तुष्टिः परा जाता त्वय्यद्य मम पार्थिव

varaṃ vṛṇīṣva guhyaṃ me yat tvayā samudīritam / tena tuṣṭiḥ parā jātā tvayyadya mama pārthiva

19.9

ये च मां पूजयिष्यन्ति गन्धमाल्यादिभिर्नराः । मांसमद्योपहारैश्च मिष्टान्नैश्चाज्यसंयुतैः

ye ca māṃ pūjayiṣyanti gandhamālyādibhirnarāḥ / māṃsamadyopahāraiśca miṣṭānnaiścājyasaṃyutaiḥ

19.10

लक्ष्मीसमेतं गीतैश्च ब्राह्मणानां तथार्च्चनैः । वाद्यैर्मनोरमैर्वोणा-वेणु-शङ्कादिभिस्तथा

lakṣmīsametaṃ gītaiśca brāhmaṇānāṃ tathārccanaiḥ / vādyairmanoramairvoṇā-veṇu-śaṅkādibhistathā

19.11

तेषामहं परां तुष्टिं पुत्रदारधनादिकम् । प्रदास्याम्यवघातञ्च हनिष्याम्यवमन्यताम्

teṣāmahaṃ parāṃ tuṣṭiṃ putradāradhanādikam / pradāsyāmyavaghātañca haniṣyāmyavamanyatām

19.12

स त्वं वरय भद्रं ते वरं यन्मसेप्सितम् । प्रसादसुमुखस्ते ऽहं गुह्यनामप्रकीर्तनात्

sa tvaṃ varaya bhadraṃ te varaṃ yanmasepsitam / prasādasumukhaste 'haṃ guhyanāmaprakīrtanāt

19.13

कार्तवीर्य उवाच यदि देव प्रसन्नस्त्वं तत् प्रयच्छर्धिमुत्तमाम् । यया प्रजाः पालये ऽहं न चाधर्ममवाप्नुयाम्

kārtavīrya uvāca yadi deva prasannastvaṃ tat prayacchardhimuttamām / yayā prajāḥ pālaye 'haṃ na cādharmamavāpnuyām

19.14

परानुसरणे ज्ञानमप्रतिद्वन्द्वतां रणे । सहस्रमाप्तुमिच्छामि बाहूनां लघुतागुणम्

parānusaraṇe jñānamapratidvandvatāṃ raṇe / sahasramāptumicchāmi bāhūnāṃ laghutāguṇam

19.15

असङ्गा गतयः सन्तु शैलाकाशाम्बु-भूमिषु । पातालेषु च सर्वेषु वधश्चाप्यधिकान्नरात्

asaṅgā gatayaḥ santu śailākāśāmbu-bhūmiṣu / pātāleṣu ca sarveṣu vadhaścāpyadhikānnarāt

19.16

तथोन्मार्गप्रवृत्तस्य चास्तु सन्मार्गदेशकः । सन्तु मे ऽतिथयः श्लाघ्या वित्तदाने तथाक्षये

tathonmārgapravṛttasya cāstu sanmārgadeśakaḥ / santu me 'tithayaḥ ślāghyā vittadāne tathākṣaye

19.17

अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे ममानुस्मरणेन च । त्वयि भक्तिर्ममैवास्तु नित्यमव्यभिचारिणी

anaṣṭadravyatā rāṣṭre mamānusmaraṇena ca / tvayi bhaktirmamaivāstu nityamavyabhicāriṇī

19.18

दत्तात्रेय उवाच यत्र ते कीर्तिताः सर्वे तान् वरान् समवाप्स्यसि । मत्प्रसादाच्च भविता चक्रवर्तो त्वमीश्वरः

dattātreya uvāca yatra te kīrtitāḥ sarve tān varān samavāpsyasi / matprasādācca bhavitā cakravarto tvamīśvaraḥ

19.19

जड उवाच प्रणिपत्य ततस्तस्मै दत्तात्रेयाय सो ऽर्जुनः । आनाय्य प्रकृतीः सम्यगभिषेकमगृह्णत

jaḍa uvāca praṇipatya tatastasmai dattātreyāya so 'rjunaḥ / ānāyya prakṛtīḥ samyagabhiṣekamagṛhṇata

19.20

आघोषयामास तदा स्थितो राज्ये स हैहयः । दत्तात्रेयात् परामृद्धिमवाप्यातिबलान्वितः

āghoṣayāmāsa tadā sthito rājye sa haihayaḥ / dattātreyāt parāmṛddhimavāpyātibalānvitaḥ

19.21

अद्यप्रभृति यः शस्त्रं मामृते ऽन्यो ग्रहीष्यति । हन्तव्यः स मया दस्युः परिहंसारतो ऽपि वा

adyaprabhṛti yaḥ śastraṃ māmṛte 'nyo grahīṣyati / hantavyaḥ sa mayā dasyuḥ parihaṃsārato 'pi vā

19.22

इत्याज्ञप्तेन तद्राष्ट्रे कश्चिदायुधधृङ्नरः । तमृते पुरुषव्याघ्रं बभूवोरुपराक्रमः

ityājñaptena tadrāṣṭre kaścidāyudhadhṛṅnaraḥ / tamṛte puruṣavyāghraṃ babhūvoruparākramaḥ

19.23

स एव ग्रामपालो ऽभूत् पशुपालः स एव च । क्षेत्रपालः स एवासीद् द्विजातीनाञ्च रक्षिता

sa eva grāmapālo 'bhūt paśupālaḥ sa eva ca / kṣetrapālaḥ sa evāsīd dvijātīnāñca rakṣitā

19.24

तपस्विनां पालयिता सार्थपालस्तु सो ऽभवत् । द्स्यु-व्यालाग्रि-शस्त्रादि-भयेष्वब्धौ निमज्जताम्

tapasvināṃ pālayitā sārthapālastu so 'bhavat / dsyu-vyālāgri-śastrādi-bhayeṣvabdhau nimajjatām

19.25

अन्यासु चैव मग्रानामापत्सु परवीरहा । स एव संस्मृतः सद्यः समुद्धर्ताभवन्नृणाम्

anyāsu caiva magrānāmāpatsu paravīrahā / sa eva saṃsmṛtaḥ sadyaḥ samuddhartābhavannṛṇām

19.26

अनष्टद्रव्यता चासीत् तस्मिन् शासति पार्थिवे । तेनेष्टं बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः

anaṣṭadravyatā cāsīt tasmin śāsati pārthive / teneṣṭaṃ bahubhiryajñaiḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ

19.27

तेनैव च तपस्तप्तं संग्रामेष्वभिचेष्टितम् । तस्यार्धिमतिमानञ्च दृष्ट्वा प्राहाङ्गिरा मुनिः

tenaiva ca tapastaptaṃ saṃgrāmeṣvabhiceṣṭitam / tasyārdhimatimānañca dṛṣṭvā prāhāṅgirā muniḥ

19.28

न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः । यज्ञैर्दानैस्तपोभिर्वा संग्रामे चातिचेष्चितैः

na nūnaṃ kārtavīryasya gatiṃ yāsyanti pārthivāḥ / yajñairdānaistapobhirvā saṃgrāme cāticeṣcitaiḥ

19.29

दत्तात्रेयाद्दिन् यस्मिन् स प्रापर्धि नरेश्वरः । तस्मिंस्तस्मिन् दिने यागं दत्तात्रेयस्य सो ऽकरोत्

dattātreyāddin yasmin sa prāpardhi nareśvaraḥ / tasmiṃstasmin dine yāgaṃ dattātreyasya so 'karot

19.30

तत्रैव च प्रजाः सर्वास्तस्मिन्नहनि भूपतेः । तस्यर्धि परमां दृष्ट्वा यागं चक्रुः समाधिना

tatraiva ca prajāḥ sarvāstasminnahani bhūpateḥ / tasyardhi paramāṃ dṛṣṭvā yāgaṃ cakruḥ samādhinā

19.31

इत्येतत् तस्य माहात्म्यं दत्तात्रेयस्य धीमतः । विष्णोश्चराचरगुरोरनन्तस्य महात्मनः

ityetat tasya māhātmyaṃ dattātreyasya dhīmataḥ / viṣṇoścarācaraguroranantasya mahātmanaḥ

19.32

प्रादुर्भावाः पुराणेषु कथ्यन्ते शार्ड्गधन्विनः । अनन्तस्याप्रमेयस्य शङ्ख-चक्र-गदाभृतः

prādurbhāvāḥ purāṇeṣu kathyante śārḍgadhanvinaḥ / anantasyāprameyasya śaṅkha-cakra-gadābhṛtaḥ

19.33

एतस्य परमं रूपं यश्चिन्तयति मानवः । स सुखी स च संसारात् समुत्तीर्णो ऽचिराद्भवेत्

etasya paramaṃ rūpaṃ yaścintayati mānavaḥ / sa sukhī sa ca saṃsārāt samuttīrṇo 'cirādbhavet

19.34

सदैव वैष्णवानाञ्च भक्त्याहं सुलभो ऽस्मि भोः । इत्येवं यस्य वै वाचस्तं कथं नाश्रयेज्जनः

sadaiva vaiṣṇavānāñca bhaktyāhaṃ sulabho 'smi bhoḥ / ityevaṃ yasya vai vācastaṃ kathaṃ nāśrayejjanaḥ

19.35

अधर्मस्य विनाशाय धर्माचारार्थमेव च । अनादिनिधनो देवः करोति स्थिति-पालनम्

adharmasya vināśāya dharmācārārthameva ca / anādinidhano devaḥ karoti sthiti-pālanam

19.36

तथैव जन्म चाख्यातमलर्कं कथयामि ते । तथा च योगः कथितो दत्तात्रेयेण तस्य वै । पितृभक्तस्य राजर्षेरलर्कस्य महात्मनः

tathaiva janma cākhyātamalarkaṃ kathayāmi te / tathā ca yogaḥ kathito dattātreyeṇa tasya vai / pitṛbhaktasya rājarṣeralarkasya mahātmanaḥ

19.37