Adhyaya 55

पञ्चपञ्चाशो ऽध्यायः- ५५ मार्कण्डेय उवाच शैलेषु मन्दाराद्येषु चतुर्ष्वपि द्विजोत्तम । वाननि यानि चत्वारि सरांसि च निबोध मे

pañcapañcāśo 'dhyāyaḥ- 55 mārkaṇḍeya uvāca śaileṣu mandārādyeṣu caturṣvapi dvijottama / vānani yāni catvāri sarāṃsi ca nibodha me

55.1

पूर्वं चैत्ररथं नाम दक्षिणे नन्दनं वनम् । वैभ्राजं पश्चिमे शैले सावित्रं चोत्तराचले

pūrvaṃ caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe nandanaṃ vanam / vaibhrājaṃ paścime śaile sāvitraṃ cottarācale

55.2

अरुणोदं सरः पूर्वं मानसं दक्षिणे तथा । शीतोदं पश्चिमे मेरोर्महाभद्रं तथोत्तरे

aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ mānasaṃ dakṣiṇe tathā / śītodaṃ paścime merormahābhadraṃ tathottare

55.3

शीतार्तश्चक्रमुञ्जश्च कुलीरो ऽथ सुकङ्कवान् । मणिशैलो ऽथ वृषवान् महानीलो भवाचलः

śītārtaścakramuñjaśca kulīro 'tha sukaṅkavān / maṇiśailo 'tha vṛṣavān mahānīlo bhavācalaḥ

55.4

सूबिन्दुर्मन्दरो वेणुस्तामसो निषधस्तथा । देवशैलश्च पूर्वेण मन्दरस्य महाचलः

sūbindurmandaro veṇustāmaso niṣadhastathā / devaśailaśca pūrveṇa mandarasya mahācalaḥ

55.5

त्रिकटशिखराद्रिश्च कलिङ्गो ऽथ पतङ्गकः । रुचकः सानुमांश्चाद्रिस्ताम्रको ऽथ विशाखवान्

trikaṭaśikharādriśca kaliṅgo 'tha pataṅgakaḥ / rucakaḥ sānumāṃścādristāmrako 'tha viśākhavān

55.6

श्वेतोदरः समूलश्च वसुधारश्च रत्नवान् । एकशृङ्गो महाशैलो राजशालः पिपाठकः

śvetodaraḥ samūlaśca vasudhāraśca ratnavān / ekaśṛṅgo mahāśailo rājaśālaḥ pipāṭhakaḥ

55.7

पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः । इत्येते दक्षिणे पार्श्वे मेरोः प्रोक्ता महाचलाः

pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ / ityete dakṣiṇe pārśve meroḥ proktā mahācalāḥ

55.8

सुरक्षः शिशिराक्षश्च वैदुर्यः कपिलस्तथा । पिञ्जरो ऽथ महाभद्रः सुरसः पिङ्गलो मधुः

surakṣaḥ śiśirākṣaśca vaiduryaḥ kapilastathā / piñjaro 'tha mahābhadraḥ surasaḥ piṅgalo madhuḥ

55.9

अञ्जनः कुक्कुटः कृष्णः पाण्डरश्चालोत्तमः । सहस्रशिखरश्चाद्रिः पारियात्रः सशृङ्गवान्

añjanaḥ kukkuṭaḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍaraścālottamaḥ / sahasraśikharaścādriḥ pāriyātraḥ saśṛṅgavān

55.10

पश्चिमेन तथा मेरोर्विस्कम्भात् पश्चिमाद्वहिः । एते ऽचलाः समाख्याताः शृणुष्वन्यांस्तथोत्तरान्

paścimena tathā merorviskambhāt paścimādvahiḥ / ete 'calāḥ samākhyātāḥ śṛṇuṣvanyāṃstathottarān

55.11

शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसनाभस्तथाचलः । कपिलेन्द्रस्तथा शैलः सानुमान् नील एव च

śaṅkhakūṭo 'tha vṛṣabho haṃsanābhastathācalaḥ / kapilendrastathā śailaḥ sānumān nīla eva ca

55.12

स्वर्णशृङ्गी शातशृङ्गी पुष्पको मेघपर्वतः । विरजाक्षो वराहाद्रिर्मयूरो जारुधिस्तथा

svarṇaśṛṅgī śātaśṛṅgī puṣpako meghaparvataḥ / virajākṣo varāhādrirmayūro jārudhistathā

55.13

इत्येते कथिता ब्रह्मन् ! मेरोरुत्तरतो नगाः । एतेषां पर्वतानान्तु द्रौण्यो ऽतीव मनोहराः

ityete kathitā brahman ! meroruttarato nagāḥ / eteṣāṃ parvatānāntu drauṇyo 'tīva manoharāḥ

55.14

वनैरमलपानीयैः सरोभिरुपशोभिताः । तासु पुण्यकृतां जन्म मनुष्याणां द्विजोत्तम

vanairamalapānīyaiḥ sarobhirupaśobhitāḥ / tāsu puṇyakṛtāṃ janma manuṣyāṇāṃ dvijottama

55.15

एते भौमा द्विजश्रेष्ठ ! स्वर्गाः स्वर्गगुणाधिकाः । न तासु पुण्यपापानामपूर्वाणामुपार्जनम्

ete bhaumā dvijaśreṣṭha ! svargāḥ svargaguṇādhikāḥ / na tāsu puṇyapāpānāmapūrvāṇāmupārjanam

55.16

पुण्योपभोगा एवोक्ता देवानामपि तास्वपि । शीतान्ताद्येषु चैतषु शैलेषु द्विजसत्तम

puṇyopabhogā evoktā devānāmapi tāsvapi / śītāntādyeṣu caitaṣu śaileṣu dvijasattama

55.17

विद्याधराणां यक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् । देवानाञ्च महावासा गन्धर्वाणां च शोभनाः

vidyādharāṇāṃ yakṣāṇāṃ kinnaroragarakṣasām / devānāñca mahāvāsā gandharvāṇāṃ ca śobhanāḥ

55.18

महापुण्या मनोज्ञैश्च सदैवोपवनैर्युताः । सरांसि च मनोज्ञानि सर्वर्तुसुखदो ऽनिलः

mahāpuṇyā manojñaiśca sadaivopavanairyutāḥ / sarāṃsi ca manojñāni sarvartusukhado 'nilaḥ

55.19

न चैतेषु मनुष्याणां वैमनस्यानि कुत्रचित् । तदेवं पार्थिवं पद्मं चतुष्पत्रं मयोदितम्

na caiteṣu manuṣyāṇāṃ vaimanasyāni kutracit / tadevaṃ pārthivaṃ padmaṃ catuṣpatraṃ mayoditam

55.20

भद्राश्चभारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्दिशम् । भारतं नाम यद्वर्षं दक्षिणेन मयोदितम्

bhadrāścabhāratādyāni patrāṇyasya caturdiśam / bhārataṃ nāma yadvarṣaṃ dakṣiṇena mayoditam

55.21

तत् कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः । एतत् प्रधानं विज्ञेयं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

tat karmabhūmirnānyatra saṃprāptiḥ puṇyapāpayoḥ / etat pradhānaṃ vijñeyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam

55.22

तस्मात् स्वर्गापवर्गौ च मानुष्यनारकावपि । तिर्यक्त्वमथवाप्यन्यत् नरः प्राप्नोति वै द्विज

tasmāt svargāpavargau ca mānuṣyanārakāvapi / tiryaktvamathavāpyanyat naraḥ prāpnoti vai dvija

55.23