Adhyaya 6

षष्ठो ऽध्यायः पक्षिण ऊचुः रामः पार्थे परां प्रीतिं ज्ञात्वा कृष्णस्य लाङ्गली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्

ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ pakṣiṇa ūcuḥ rāmaḥ pārthe parāṃ prītiṃ jñātvā kṛṣṇasya lāṅgalī / cintayāmāsa bahudhā kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet

6.1

कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान् वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्

kṛṣṇena hi vinā nāhaṃ yāsye duryodhanāntikam / pāṇḍavān vā samāśritya kathaṃ duryodhanaṃ nṛpam

6.2

जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्

jāmātaraṃ tathā śiṣyaṃ ghātayiṣye nareśvaram / tasmānna pārthaṃ yāsyāmi nāpi duryodhanaṃ nṛpam

6.3

तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदन्ताय कल्पते

tīrtheṣvāplāvayiṣyāmi tāvadātmānamātmanā / kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yāvadantāya kalpate

6.4

इत्यामन्त्र्य हृषीकेशं पार्थ-दुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्युपरिवारितः

ityāmantrya hṛṣīkeśaṃ pārtha-duryodhanāvapi / jagāma dvārakāṃ śauriḥ svasainyuparivāritaḥ

6.5

गत्वा द्वारवतीं रामो हृष्टपुष्टजनाकुलाम् । श्वो गन्तव्येषु तीर्थेषु पपौ पानं हलायुधः

gatvā dvāravatīṃ rāmo hṛṣṭapuṣṭajanākulām / śvo gantavyeṣu tīrtheṣu papau pānaṃ halāyudhaḥ

6.6

पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा समदां रेवतीमप्सरोपमाम्

pītapāno jagāmātha raivatodyānamṛddhimat / haste gṛhītvā samadāṃ revatīmapsaropamām

6.7

स्त्रीकदम्बकमध्यस्थो ययौ मत्तः पदा स्खलन् । ददर्शच वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्

strīkadambakamadhyastho yayau mattaḥ padā skhalan / dadarśaca vanaṃ vīro ramaṇīyamanuttamam

6.8

सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुण्यं पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्

sarvartuphalapuṣpāḍhyaṃ śākhāmṛgagaṇākulam / puṇyaṃ padmavanopetaṃ sapalvalamahāvanam

6.9

स शृण्वन् प्रीतिजननान् बहून् मदकलान् शुभान् । श्रोत्ररम्यान् सुमधुरान् शब्दान् खगमुखेरितान्

sa śṛṇvan prītijananān bahūn madakalān śubhān / śrotraramyān sumadhurān śabdān khagamukheritān

6.10

सर्वर्तुफलभाराढ्यान् सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत् पादपांस्तत्र विहगैरनुनादितान्

sarvartuphalabhārāḍhyān sarvartukusumojjvalān / apaśyat pādapāṃstatra vihagairanunāditān

6.11

आम्रानाम्रातकान् भव्यान् नारिकेलान् सतिन्दुकान् । आविल्वकांस्तथा जीरान् दाडिमान् बीजपूरकान्

āmrānāmrātakān bhavyān nārikelān satindukān / āvilvakāṃstathā jīrān dāḍimān bījapūrakān

6.12

पनसान् लकुचान् मोचान् नीपांश्चातिमनोहरान् । पारावतांश्च कङ्कोलान् नलिनानम्लवेतसान्

panasān lakucān mocān nīpāṃścātimanoharān / pārāvatāṃśca kaṅkolān nalinānamlavetasān

6.13

भल्लातकानामलकांस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इङ्गुदान् करमर्दांश्च हरीतक-विभीतकान्

bhallātakānāmalakāṃstindukāṃśca mahāphalān / iṅgudān karamardāṃśca harītaka-vibhītakān

6.14

एतानन्यांश्च स तरून् ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोक-पुन्नाग-केतकी-बकुलानथ

etānanyāṃśca sa tarūn dadarśa yadunandanaḥ / tathaivāśoka-punnāga-ketakī-bakulānatha

6.15

चम्पकान् सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान् समालतीन् । पारिजातान् कोविदारान् मन्दारान् बदरांस्तथा

campakān saptaparṇāṃśca karṇikārān samālatīn / pārijātān kovidārān mandārān badarāṃstathā

6.16

पाटलान् पुष्पितान् रम्यान् देवदारुद्रुमांस्तथा । सालांस्तालांस्तमालांश्च किंशौकान् वञ्जुलान् वरान्

pāṭalān puṣpitān ramyān devadārudrumāṃstathā / sālāṃstālāṃstamālāṃśca kiṃśaukān vañjulān varān

6.17

चकोरैः शातपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः । कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारीतैर्जोवजीवकैः

cakoraiḥ śātapatraiśca bhṛṅgarājaistathā śukaiḥ / kokilaiḥ kalaviṅkaiśca hārītairjovajīvakaiḥ

6.18

प्रियपुत्रैश्चातकैश्च तथान्यैर्विविधैः खगैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चाप्यधिष्ठितम्

priyaputraiścātakaiśca tathānyairvividhaiḥ khagaiḥ / śrotraramyaṃ sumadhuraṃ kūjadbhiścāpyadhiṣṭhitam

6.19

सरांसि च मनोज्ञानि प्रसन्नसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा नीलोत्पलैः शुभैः

sarāṃsi ca manojñāni prasannasalilāni ca / kumudaiḥ puṇḍarīkaiśca tathā nīlotpalaiḥ śubhaiḥ

6.20

कह्लारैः कमलैश्चापि आचितानि समन्ततः । कादम्बैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः

kahlāraiḥ kamalaiścāpi ācitāni samantataḥ / kādambaiścakravākaiśca tathaiva jalakukkuṭaiḥ

6.21

कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मद्गुभिरेव च । एभिश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः

kāraṇḍavaiḥ plavairhaṃsaiḥ kūrmairmadgubhireva ca / ebhiścānyaiśca kīrṇāni samantājjalacāribhiḥ

6.22

क्रमेणेत्थं वनं शौरिर्वोक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्

krameṇetthaṃ vanaṃ śaurirvokṣamāṇo manoramam / jagāmānugataḥ strībhirlatāgṛhamanuttamam

6.23

स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदाङ्गपारगान् । कौशिकान् भार्गवांश्चैव भारद्वाजान् सगौतमान्

sa dadarśa dvijāṃstatra vedavedāṅgapāragān / kauśikān bhārgavāṃścaiva bhāradvājān sagautamān

6.24

विविधेषु च सम्भूतान् वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणबद्धोत्कानुपविष्टान् महत्सु च

vividheṣu ca sambhūtān vaṃśeṣu dvijasattamān / kathāśravaṇabaddhotkānupaviṣṭān mahatsu ca

6.25

कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कुशेषु च वृषीषु च । सूतञ्च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः

kṛṣṇājinottarīyeṣu kuśeṣu ca vṛṣīṣu ca / sūtañca teṣāṃ madhyasthaṃ kathayānaṃ kathāḥ śubhāḥ

6.26

पौराणिकीः सुरर्षोणामाद्यानां चरिताश्रयाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्

paurāṇikīḥ surarṣoṇāmādyānāṃ caritāśrayāḥ / dṛṣṭvā rāmaṃ dvijāḥ sarve madhupānāruṇekṣaṇam

6.27

मत्तो ऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरमृते तं सूतवंशजम्

matto 'yamiti manvānāḥ samuttasthustvarānvitāḥ / pūjayanto haladharamṛte taṃ sūtavaṃśajam

6.28

ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः

tataḥ krodhasamāviṣṭo halī sūtaṃ mahābalaḥ / nijaghāna vivṛttākṣaḥ kṣobhitāśeṣadānavaḥ

6.29

अध्यास्याति पदं ब्राह्मं तस्मिन् सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात् कृष्णाजिनाम्बराः

adhyāsyāti padaṃ brāhmaṃ tasmin sūte nipātite / niṣkrāntāste dvijāḥ sarve vanāt kṛṣṇājināmbarāḥ

6.30

अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

avadhūtaṃ tathātmānaṃ manyamāno halāyudhaḥ / cintayāmāsa sumahanmayā pāpamidaṃ kṛtam

6.31

ब्राह्मं स्थानं गतो ह्येष यद् सूतो विनिपातितः । तथा हीमे द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः

brāhmaṃ sthānaṃ gato hyeṣa yad sūto vinipātitaḥ / tathā hīme dvijāḥ sarve māmavekṣya vinirgatāḥ

6.32

शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानञ्चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिव कुत्सितम्

śarīrasya ca me gandho lohasyevāsukhāvahaḥ / ātmānañcāvagacchāmi brahmaghnamiva kutsitam

6.33

धिगमर्षं तथा मद्यमतिमानमभीरुताम् । यैराविष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्

dhigamarṣaṃ tathā madyamatimānamabhīrutām / yairāviṣṭena sumahanmayā pāpamidaṃ kṛtam

6.34

तत्क्षयार्थं चरिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वंन् प्रयश्चित्तमनुत्तमम्

tatkṣayārthaṃ cariṣyāmi vrataṃ dvādaśavārṣikam / svakarmakhyāpanaṃ kurvaṃn prayaścittamanuttamam

6.35

अथ येयं समारब्धा तीर्थयात्रा मयाधुना । एतामेव प्रयास्यामि प्रतिलोमां सरस्वतीम्

atha yeyaṃ samārabdhā tīrthayātrā mayādhunā / etāmeva prayāsyāmi pratilomāṃ sarasvatīm

6.36

अतो जगाम रामो ऽसौ प्रतिलोमां सरस्वतीम् । ततः परं शृणुष्वेमं पाण्डवेयकथाश्रयम्

ato jagāma rāmo 'sau pratilomāṃ sarasvatīm / tataḥ paraṃ śṛṇuṣvemaṃ pāṇḍaveyakathāśrayam

6.37